Sąd Najwyższy

IV CSK 687/14

wyrok z dnia 2015-10-22

  • Streszczenie
  • Pełna treść
  • 1 powołanych przepisów

Streszczenie

Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w sporze o zwrot kary umownej związanej z obowiązkiem zabudowy nieruchomości. Sprawa jest ważna dla oceny skuteczności i wysokości kar umownych w umowach sprzedaży gruntów z warunkami inwestycyjnymi.

To orzeczenie w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Sprawdź, co z tego orzeczenia wynika dla Twojego stanu faktycznego.

Zapytaj za darmo

Dane orzeczenia

SygnaturaIV CSK 687/14
Data orzeczenia2015-10-22
Rodzaj orzeczeniawyrok
SądSąd Najwyższy
WydziałWydział IV
SędziowieAnna Owczarek (przewodniczący), Dariusz Dończyk, Iwona Koper (autor uzasadnienia)

Powołują to orzeczenie

Liczba orzeczeń w bazie PrawMi, które je powołują: 46. Na liście 20 z nich. Najpierw sądy najwyższe, potem najnowsze. Przy każdym zdanie, w którym sąd się na nie powołuje.

  • II CSKP 1701/22Sąd Najwyższy · wyrok · 2024-12-19podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Z drugiej strony, w orzecznictwie przyjmuje się, że kryteria naliczania kary umownej powinny być wskazane w sposób pozwalający uznać jej ustalenie za dokonane i zamknięte (zob. wyroki SN: z 22 października 2015 r., IV CSK 687/14; z 2 czerwca 2016 r., I CSK 506/15; z 28 czerwca 2017 r., IV CSK 525/16).”
  • I CSK 3275/23Sąd Najwyższy · postanowienie · 2024-10-29
    „Skarżący powołał się również na wydane przez Sąd Najwyższy orzeczenia w sprawach IV CSK 687/14, I CSK 366/21, a także uchwały III CZP 26/21 i III CZP 16/21.”
  • II CSKP 586/22Sąd Najwyższy · wyrok · 2023-12-28podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „W wyroku z 22 października 2015 r., IV CSK 687/14, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że funkcjonujące w obrocie prawnym zobowiązania odbiegają często od określonego w art. 353 k.c. modelu, który strony mogą modyfikować według swego uznania w granicach określonych w art. 353¹ k.c. Świadczenie może bowiem składać się z wielu zachowań, a każda ze stron może być jednocześnie uprawniona albo zobowiązana.”
  • II CSKP 86/22Sąd Najwyższy · wyrok · 2022-02-17podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Jak natomiast wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 22 października 2015 r., sygn. akt IV CSK 687/14, nieokreślenie w umowie końcowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej, prowadzi do obciążenia zobowiązanego tym świadczeniem w nieokreślonym czasie, a więc w istocie tworzy zobowiązanie wieczne, niekończące się.”
  • III CZP 26/21Sąd Najwyższy · uchwała · 2021-12-09podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Za niedopuszczalną w orzecznictwie trafnie uznano sytuację, w której nie określenie w umowie końcowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej, prowadzi do obciążenia zobowiązanego tym świadczeniem w nieokreślonym czasie, a więc w istocie tworzy zobowiązanie wieczne, niekończące się - zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 687/14 (niepubl.).”
  • III CZP 16/21Sąd Najwyższy · uchwała · 2021-12-09podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z 22 października 2015 r., IV CSK 687/14, Sąd pierwszej instancji przyjął, że niemożliwe jest zastrzeżenie kary umownej bez określenia terminu końcowego jej naliczania ani kwoty maksymalnej, gdyż prowadziłoby to do obciążenia dłużnika zobowiązaniem wieczystym.”
Pokaż pozostałe (14)
  • IV CSKP 129/21Sąd Najwyższy · wyrok · 2021-11-09
    „Powoływanie się przez skarżących na pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 687/14 (niepubl.) nie jest miarodajny w stanie faktycznym niniejszej sprawy, gdyż zastrzeżenie kary umownej dotyczyło wykonania szczególnego zobowiązania niepieniężnego (przewidzianego przez kontrahentów, w …”
  • IV CSKP 58/21Sąd Najwyższy · wyrok · 2021-05-20
    „W wyroku z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 687/14 (niepubl.) - przywoływanym w uzasadnieniu skargi - Sąd Najwyższy istotnie stwierdził, że nieokreślenie w umowie końcowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej prowadzi do obciążenia …”
  • IV CSKP 51/21Sąd Najwyższy · wyrok · 2021-04-28podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „O powstaniu i byciu zobowiązania rozstrzyga istnienie znajdującego w jego treści godnego interesu wierzyciela (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010 r., III CNP 27/09, nie publ., z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 687/14, nie publ.).”
  • IV CSK 511/16Sąd Najwyższy · wyrok · 2017-06-28
    „… oraz 233 k.p.c. w zw. z art. 353 k.c. przez dokonanie oceny prawnej oraz wydanie wyroku bez ustaleń, których poczynienie było konieczne w świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 687/14; art. 398 20 § 1 k.p.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c. przez uznanie wbrew wiążącej wykładni Sądu Najwyższego, dopuszczalności naliczania kary umownej w sytuacji, w której w umowie nie określono ani …”
  • IV CSK 525/16Sąd Najwyższy · wyrok · 2017-06-28podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Strony mogą bowiem określić karę pośrednio przez wskazanie kryteriów jej naliczenia w sposób pozwalający uznać jej ustalenie za dokonane i zamknięte (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2016 r., I CSK 506/15, nie publ. i z dnia 22 października 2015 r. IV CSK 687/14, nie publ.).”
  • I AGa 36/23Sąd apelacyjny · wyrok · 2023-07-28podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „… co mogłoby być sprzeczne z zapisem art. 483 k.c. i mogłoby prowadzić do powstania po stronie pozwanego zobowiązania niekończącego się (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2015 r., IV CSK 687/14, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9.12.2021 r., …”
  • I AGa 22/22Sąd apelacyjny · wyrok · 2022-11-17
    „Nie mamy także do czynienia z sytuacją, jakiej dotyczy wyrok Sądu Najwyższego w sprawie IV CSK 687/14, jako, że w treści umowy wskazano w sposób wystarczający podstawy do określenia konkretnej wysokości kary umownej (określony % wartości netto niezrealizowanego zamówienia), wobec czego nie powstało zobowiązanie wieczne, niekończące się, jak chce skarżący.”
  • I AGa 73/22Sąd apelacyjny · wyrok · 2022-10-18odróżnia stan faktyczny (Sąd wskazuje, że to orzeczenie dotyczyło innej sytuacji, więc nie przenosi go wprost na swoją sprawę. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Tego rodzaju wykładni nie można także wyprowadzić z przywołanego przez pozwanego wzajemnie orzeczenia w postaci wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2015 r. w sprawie IV CSK 687/14, który wydany został w odmiennym stanie faktycznym.”
  • I AGa 284/20Sąd apelacyjny · wyrok · 2022-05-11podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Powołując się na pogląd prawny wyrażony w wyroku z dnia 22 października 2015 r. (IV CSK 687/14) Sąd zauważył, że w sytuacji braku określenia w umowie końcowego terminu naliczania kar umownych bądź ich kwoty maksymalnej, dochodzi do obciążenia zobowiązanego tym świadczeniem w nieokreślonym czasie.”
  • V AGa 49/20Sąd apelacyjny · wyrok · 2021-02-11
    „Co prawda w orzecznictwie zostało wyrażone stanowisko, zgodnie z którym w umowie należy wskazać karę umowną kwotowo, bądź też wskazać podstawy do definitywnego określenia jej wysokości (zob. m.in. wyroku SN z dnia 22 października 2015 w sprawie IV CSK 687/14), nie zyskało ono jednak dotąd jednolitej akceptacji także w judykaturze Sądu Najwyższego.”
  • I AGa 76/19Sąd apelacyjny · wyrok · 2020-11-05
    „Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 483 § 1 k.c. Z przytoczonego przez sąd pierwszej instancji orzeczenia SN w sprawie IV CSK 687/14 (Lex Nr 1943856) nie wynika wprost, że tak uregulowania kara (w postaci dziennej stawki bez wskazania górnej granicy naliczania) jest nieważna, ale że nie spełnia wymogu z art. 483 § 1 k.c określenia …”
  • I AGa 95/20Sąd apelacyjny · wyrok · 2020-10-23
    „Jakkolwiek Sądowi Apelacyjnemu jest znany - przywołany przez skarżącą - pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 22.10.2015 r., w sprawie o sygn. IV CSK 687/14, to jednocześnie zauważyć należy, że Sąd ten nie przedstawił szerszej argumentacji swego stanowiska, a nadto nie wyjaśnił co dokładnie należy rozumieć pod pojęciem „wskazania podstaw do definitywnego określenia wysokości kary umownej”.”
  • VI ACa 1583/17Sąd apelacyjny · wyrok · 2019-12-17
    „… przepisem, iż kara umowna stanowi określoną sumę, zaś postanowienia umowy nie określały końcowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej (powołując orzeczenie SN w sprawie IV CSK 687/14);”
  • I ACa 689/18Sąd apelacyjny · wyrok · 2019-06-25podąża za tym poglądem (Sąd przyjmuje pogląd wyrażony w tym orzeczeniu. Oznaczenie nadane automatycznie na podstawie przytoczonego zdania.)
    „Sąd w pełni podzielił i przyjał za własny pogląd Sądu Najwyższego ujęty w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 października 2015 r. (IV CSK 687/14), jak również pogląd Sądu Okręgowego w Poznaniu ujęty w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 października 2017 r. (XVIII C 773/17), zgodnie z którym nieokreślanie w umowie końcowego terminu naliczania kar …”

Oznaczenia przy wpisach nadano automatycznie na podstawie przytoczonego zdania i mogą być błędne. Samo zdanie pozwala je sprawdzić.

Pełna treść orzeczenia

Sygn. akt IV CSK 687/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Iwona Koper (sprawozdawca) w sprawie z powództwa H. Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Gminie Miasta E. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 października 2015 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Powódka H. Spółka Akcyjna wniosła o zasądzenie od pozwanej Gminy Miasta E. kwoty 200 000 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia z tytułu kary umownej. Nadto domagała się ustalenia nieistnienia obowiązku zapłaty na rzecz pozwanej kary umownej w kwocie 100.000 zł począwszy od 2012 r. Żądania uzasadniała nieważnością zawartej przez strony w dniu 22 lutego 2007 r. umowy sprzedaży w części dotyczącej kary umownej oraz zarzucała jej nadmierne wygórowanie. Wyrokiem dnia 16 października 2013 r. Sąd Okręgowy w E. oddalił powództwo w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. W dniu 6 listopada odbył się pierwszy ustny przetarg nieograniczony na sprzedaż nieruchomości położonej w E. przy ul. T. stanowiącej działkę nr 299/58. Komisja przetargowa poinformowała uczestników przetargu, że nieruchomość położona jest na terenach uzbrojonych w media komunalne, przebiega przez nią sieć wodociągowa, telekomunikacyjna, kanalizacyjna energetyczna oraz nieczynna sieć gazowa. Ewentualne doprowadzenie uzbrojenia i usunięcie kolizji z istniejącym uzbrojeniem odbędzie się staraniem i na koszt nabywcy. Przetarg wygrała powódka. Umową sprzedaży z dnia 22 lutego 2007 r. pozwana przeniosła na powódkę prawo własności przedmiotowej nieruchomości za kwotę 817.400 zł. W § 7 umowy ustalono, że powódka jest zobowiązana do zakończenia zabudowy przedmiotowej nieruchomości budynkiem hotelowym w terminie do 31 grudnia 2009 r. Powódka oświadczyła, że w przypadku niedotrzymania terminu zakończenia budowy zobowiązuje się do zapłacenia na rzecz Gminy kary umownej w wysokości 100 000 zł za każdy rok zwłoki, płatnej do dnia 31 stycznia każdego roku i co do tej płatności poddaje się rygorowi egzekucji. Strony ustaliły, że za zakończenie zabudowy uważa się wybudowanie budynku w stanie surowym zamkniętym. Po zawarciu umowy w toku przygotowywania na zlecenie powódki dokumentacji geologiczno - inżynierskiej okazało się, że koszt uzbrojenia terenu, przełożenia sieci telekomunikacyjnej, wycinki drzew, przyłączenia kanalizacji sanitarnej i deszczowej, usunięcia kolizji energetycznej wynosi ponad 3 700 000 zł, w następstwie czego powódka uznała budowę hotelu za całkowicie nieopłacalną. Nie przyniosły rezultatu starania powódki o przedłużenie terminu wybudowania obiektu oraz o zamianę działki. Powódka wycofała w dniu 21 lutego 2008 r. wniosek 3 o wydanie pozwolenia na budowę i postępowanie w tej sprawie zostało umorzone. Powódka skierowała do pozwanej w piśmie z 28 stycznia 2013 r. oświadczenie, że nie wybuduje na przedmiotowej nieruchomości gruntowej hotelu, ani żadnego innego budynku oraz stwierdziła, że § 7 umowy narusza przepisy prawa i dlatego brak jest podstaw do obciążania jej karą umowną . W motywach prawnych rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że powódka nie mogła jednostronnym oświadczeniem zmienić treści łączącej strony umowy. Oświadczenie to nie spowodowało powstania nowego stanu prawnego, w którym nie dojdzie do wykonania umowy, a skutek taki mógłby nastąpić jedynie w przypadku upadku umowy przez jej rozwiązanie albo uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli. Jako niedopuszczalne ocenił uchylenie się od zapłaty kary umownej jedynie na podstawie oświadczenia, że zobowiązany dłużnik nie spełni świadczenia na rzecz wierzyciela. Powódka nadal pozostaje więc w zwłoce w wykonaniu zobowiązania. Jako bezpodstawny ocenił podniesiony przez powódkę zarzut nieważności klauzuli kary umownej zawartej w § 7 umowy z powodu nie określenia w niej sumy kary umownej, wbrew wymaganiu określonemu w art. 483 § 1 k.c. Strony określiły w umowie stawkę kwotową kary i odniosły ją do jednostki czasu, tj. każdego roku zwłoki. Nie musiały tego uczynić przez procentowe odniesienie się do ceny za nieruchomość. Nie było uzasadnione - wbrew stanowisku powódki - ograniczenie czasu naliczania kary, w sytuacji, gdy nie było możliwe określenie z góry okresu zwłoki. Odnosząc się do zarzutu nadmiernego wygórowania wysokości kary umownej za rok 2012 i lata następne, Sąd Okręgowy stwierdził, że powinien on mieć formę zarzutu miarkowania kary umownej i w tej postaci mógłby być zgłoszony, jednak nie w obecnej sprawie, a w sprawie o zapłatę kary umownej jako zarzut obronny. Powódka natomiast, wnosząc o ustalenie nieistnienia obowiązku zapłaty kary umownej począwszy od 2012 r., nie domagała się w istocie jej zmniejszenia, lecz żądała ukształtowania na nowo stosunku prawnego łączącego ją z pozwaną, co w świetle art. 189 k.p.c. jest niedopuszczalne. Wskazał, że art. 5 k.c., na który powoływała się powódka nie może stanowić podstawy uzasadniającej roszczenie. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny na skutek apelacji powódki zmienił wyrok Sądu Okręgowego przez uwzględnienie powództwa. 4 Nie podejmując oceny zarzutów zawartych w pisemnej apelacji powódki, Sąd Apelacyjny uznał, że zastrzeżenie zawarte w § 7 łączącej strony umowy nie stanowi kary umownej w rozumieniu art. 483 k.c. Przepis ten pozwala na zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania podczas, gdy obowiązek wybudowania przez powódkę hotelu klasy ekonomicznej nie stanowi zobowiązania w rozumieniu prawa cywilnego. Zgodnie z art. 353 § 1 k.c., podstawowym elementem zobowiązania jest wierzytelność, tj. możliwość żądania od dłużnika świadczenia. Elementem wierzytelności jest także uprawnienie kształtujące, tj. kompetencja do spowodowania zmiany albo wygaśnięcia zobowiązania przez jednostronne oświadczenia woli wierzyciela np. prawo do odstąpienia od umowy. Korelatem wierzytelności jest dług. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy natomiast obowiązkowi wybudowania hotelu przez powódkę nie odpowiada roszczenie pozwanej o jego wykonanie. Trudno też dopatrzyć się chronionego prawem interesu pozwanej. Niewybudowanie hotelu co do zasady nie może powodować szkody w majątku pozwanej. Zastrzeżenie kary umownej za brak wykonania świadczenia, które nie stanowi zobowiązania i ze swej natury nie może generować szkody w majątku wierzyciela, jest sprzeczne z prawem. W konsekwencji tego uznał, że zapłacona przez powódkę kara umowna, której zastrzeżenie jest nieważne z powodu sprzeczności z art. 484 § 2 k.c. i art. 58 § 1 k.c., stanowi świadczenie nienależne podlegające zwrotowi na podstawie art. 410 § 2 w zw. z art. 411 pkt 1 k.c. W skardze kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego skarżąca zrzuciła: 1/ naruszenie art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie że zastrzeżenie kary umownej z tytułu zwłoki w wybudowaniu hotelu nie stanowi kary umownej, gdyż obowiązek jego wybudowania nie jest zobowiązaniem w rozumieniu art. 353 § 1 k.c. i pozwanej nie przysługuje roszczenie o wykonanie tego zobowiązania, 2/ naruszenie art. 3531 § 1 k.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że zastrzeżenie umowne dotyczące zapłaty kary umownej przez powódkę jest nieważne, podczas gdy to same strony ustaliły jego 5 treść w ramach swobody umów, a cel tego zapisu nie sprzeciwia się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia, 3/ naruszenie art. 483 § 1 w zw. z art. 410 § 2 w zw. z art. 411 pkt 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że zapłata przez powódkę na rzecz pozwanej kar umownych stanowiła świadczenie nienależne, gdyż obowiązek ten wynikał z nieważnej czynności prawnej, 4/ naruszenie art. 484 § 2 k.c. w zw. z art. 410 § 2 w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że zapłata przez powódkę na rzecz pozwanej kar umownych stanowiła świadczenie nienależne wynikające z nieważnej czynności prawnej i była sprzeczna z instytucją miarkowania kary umownej, 5/ naruszenie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że roszczenie powódki o ustalenie nieistnienia dalszego obowiązku zapłaty kary umownej zasługiwało na uwzględnienie, gdyż obowiązek ten wynikał z nieważnego zastrzeżenia zapłaty kar umownych. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego ewentualnie o uchylenie wyroku oraz oddalenie apelacji powódki i zasądzenie na rzecz pozwanej kosztów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art 353 k.c., zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien je spełnić. W tak skonstruowanym zindywidualizowanym stosunku cywilnoprawnym, którego stronami są dłużnik i wierzyciel, dłużnik jest obowiązany do określonego zachowania, a wierzyciel jest z tego powodu uprawniony. Funkcjonujące w obrocie prawnym zobowiązania odbiegają jednak często od tego modelu zobowiązania, który strony mogą modyfikować według swego uznania w granicach określonych w art. 3531 k.c. Świadczenie może bowiem składać się z wielu zachowań, a każda ze stron może być jednocześnie uprawniona albo zobowiązana. Celem świadczenia jest zapewnienie wierzycielowi określonej korzyści z wykonania 6 zobowiązania, tj. zaspokojenie jego interesu. Podstawę ustalenia, o jaki konkretnie interes chodzi stanowi całokształt okoliczności towarzyszących powstaniu danego stosunku zobowiązaniowego. Jak przyjmuje się w nauce prawa cywilnego i judykaturze, o powstaniu i bycie zobowiązania rozstrzyga istnienie znajdującego wyraz w jego treści godnego ochrony interesu wierzyciela (wyrok SN z dnia 12 marca 2010 r., III CNP 27/09, nie publ.). Interes ten, o charakterze prywatnoprawnym, może mieć wartość majątkową albo niemajątkową. Na tym tle rozstrzygające znaczenie w sprawie ma w pierwszej kolejności kwestia, czy świadczenie powódki w postaci wybudowania hotelu na nabytej od pozwanej nieruchomości, obwarowane na wypadek niedotrzymania terminu jego spełnienia karą umowną, rzeczywiście zaspakajało godny ochrony prawnej interes powódki wyrażający się w zapewnieniu jej określonej korzyści z wykonania zobowiązania Kwestia ta, pozostająca poza ustalonym stanem sprawy, poddanym pod osąd Sądów orzekających w sprawie, znalazła wyraz po raz pierwszy w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Kwestionując je w skardze kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia art. 353 § 1 k.c., skarżąca powołała się na okoliczności dające podstawę do ustalenia istnienia po jej stronie interesu w wykonaniu przez powódkę tego zobowiązania, trafnie przypisując im zasadnicze znaczenie dla oceny, czy przepis ten został prawidłowo zastosowany. Twierdzenia te i okoliczności nimi objęte te nie były przedmiotem odniesienia się Sądów orzekających do których należy merytoryczne rozpoznanie sprawy. O prawidłowym albo nieprawidłowym zastosowaniu prawa materialnego można mówić wówczas, gdy ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku pozwalają na ocenę możliwości jego zastosowania. Brak stosownych ustaleń nie uzasadnia wprost zarzutu naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie powoduje natomiast, że zarzutu takiego nie można ocenić jako bezzasadnego. Z tych względów uzasadniony okazał się wniosek skarżącej o uchylenie na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. zaskarżanego wyroku i przekazania sprawy Sądowi 7 Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Jako przedwczesne ocenić należy w tej sytuacji dalsze zarzuty wniesionej skargi kasacyjnej. W związku z podniesionym w apelacji powódki i wcześniej nie rozpoznanym zarzutem błędnej wykładni art. 483 § 1 k.c. wskazać trzeba, że nie określenie w umowie końcowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej, prowadzi do obciążenia zobowiązanego tym świadczeniem w nieokreślonym czasie, a więc w istocie tworzy zobowiązanie wieczne, niekończące się. Takie ukształtowanie zobowiązania zapłaty kary umownej, nie spełnia należącego do jego istoty wynikającego z art. 483 § 1 k.c. wymagania określenia sumy pieniężnej podlegającej zapłacie w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania niepieniężnego. Wymóg ten jest spełniony, gdy strony z góry określają wysokość kary umownej, albo gdy w treści umowy wskazują podstawy do definitywnego określenia jej wysokości. kc

Orzeczenia powołane w tym orzeczeniu

Liczba powołanych orzeczeń: 1. Najpierw sądy najwyższe, potem najnowsze, z fragmentem uzasadnienia.

  • III CNP 27/09Sąd Najwyższy · wyrok · 2010-03-12
    „Jak przyjmuje się w nauce prawa cywilnego i judykaturze, o powstaniu i bycie zobowiązania rozstrzyga istnienie znajdującego wyraz w jego treści godnego ochrony interesu wierzyciela (wyrok SN z dnia 12 marca 2010 r., III CNP 27/09, nie publ.).”

Powiązane przepisy

Podobne orzeczenia

Zapytaj AI o to orzeczenie