IV CSK 67/21

Sygn. akt IV CSK 67/21

POSTANOWIENIE

Dnia 26 października 2021 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Kamil Zaradkiewicz

w sprawie z powództwa M.P.
‎przeciwko Ł.P.
‎o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 października 2021 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt I ACa […]

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2) zasądza od powódki M.P. na rzecz pozwanego Ł.P. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z 29 września 2020 r., po rozpoznaniu sprawy z powództwa M.P. przeciwko Ł.P. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, na skutek apelacji Pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w S. z 31 grudnia 2018 r., zmienił częściowo zaskarżony wyrok w punktach I. i III. w ten sposób, że oddalił powództwo i zasądził od Powódki na rzecz Pozwanego 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zasądził od Powódki na rzecz Pozwanego 23.100 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym.

Skargę kasacyjną złożyła Powódka, zaskarżając powyższe orzeczenie w  całości i wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w  (…) w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi w innym składzie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i  rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i  zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżanemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 898 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.r.i o., poprzez jego błędną wykładnię.

Powódka wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na występowanie w niniejszej sprawie potrzeby wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.).

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz od Powódki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest w polskim porządku prawnym ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jej rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Postępowanie kasacyjne nie zostało ukształtowane jako trzecioinstancyjne postępowanie w sprawach indywidualnych, a zatem jako zwyczajne postępowanie  odwoławcze od orzeczeń wydanych w sprawach rozpoznawanych przez sądy II instancji.

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Ponadto Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w  skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a  nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 398⁴ § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania.

Wniosek Skarżącej nie spełnia wymagań, o których mowa w art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.

Możliwość odwołania darowizny jest szczególnym rozwiązaniem, które bywa oceniane jako stanowiące wyjątek od zasady pacta sunt servanda, w związku z  czym ocena okoliczności uzasadniających odwołanie darowizny i wykładnia przepisu w zakresie ustalenia ram faktycznych stanowiących motywy uzasadniające uznanie zachowania osoby obdarowanej za przejaw niewdzięczności, nie mogą być ujmowane zbyt szeroko.

Zgodnie z art. 898 § 1 k.c. dla odwołania darowizny nie wystarczy, by  zachowanie obdarowanego było uznane za przejaw niewdzięczności. Niewdzięczność ta dla uznania możliwości odwołania darowizny na podstawie wskazanego przepisu musi być rażąca. Oznacza to, że zachowanie obdarowanego musi zostać uznane za wyrządzające istotne, dotkliwe zło darczyńcy oceniane w kategoriach obiektywnych (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 29 października 1999 r., sygn. akt I CKN 174/98, niepubl.; 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II CSK 68/10, niepubl.; 25 listopada 1999 r., sygn. akt II CKN 600/98, niepubl.; 15 lutego 2012 r., sygn. akt I CSK 278/11, niepubl.; 9 października 2014 r., sygn. akt I CSK 556/13, niepubl.; 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt I CSK 209/15, niepubl.). Dla  przyjęcia, że niewdzięczność jest rażąca, zasadnicze znaczenie mają motywy działania obdarowanego (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 17 listopada 2011 r„ IV CSK 113/11, niepubl.; 28 marca 2012 r„ V CSK 179/11, OSNC-ZD 2013, nr A, poz. 18; 9 października 2014 r., I CSK 556/13, niepubl.). Zachowanie obdarowanego musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej.

Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia rażącej niewdzięczności, ani nie określa kryteriów, jakie należy brać pod uwagę przy ocenie zachowań obdarowanego. Nie  jest możliwe formułowanie generalnych elementów znaczenia tego pojęcia z  uwagi na zróżnicowane sytuacje życiowe. O istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności rozpoznawanej sprawy, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych, które nie wykraczają poza wypadki życiowych konfliktów (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2005 r., I CK 112/05). Każdy przypadek powinien być rozważony indywidualnie.

Rozbieżność między orzeczeniami wydawanymi przez sądy I i II instancji nie  jest przesłanką, która potwierdza istnienie rozbieżności w orzecznictwie w rozumieniu k.p.c. Rozbieżności tak rozumiana występuje wówczas, gdy wytworzą się co najmniej dwie linie orzecznicze w sprawach zbliżonych, przy odmiennym rozumieniu takiej samej instytucji prawa, prowadzące do rozbieżnych i nie dających się uzasadnić wniosków. Nie stanowią o rozbieżności orzeczenia wskazujące na możliwość przyjęcia, iż „rażącą niewdzięcznością” może być zdrada małżeńska, zarówno jako zdrada wierności fizycznej, jak też emocjonalnej. Obowiązek wierności wynikający z art. 23 k.r.o. dotyczy wierności każdego rodzaju, ale samo sprzeniewierzenie się wierności nie może być jednoznacznie utożsamiane z rażącą niewdzięcznością, gdy wcześniej doszło między małżonkami do aktu darowizny.

Okoliczności faktyczne pozwalające na ustalenie tego, czy doszło do rażącej niewdzięczności, powinny dotyczyć zachowania i stosunku osoby obdarowanej, jak  również obejmować skutek w postaci pokrzywdzenia darczyńcy, czyli odnowić się do sfery jego odczuć. Dopiero zestawienie tych elementów pozwala na ustalenia, czy doszło do spełnienia przesłanek umożliwiających odwołanie darowizny. Istotną kwestią jest również ustalenie, czy w danej sytuacji zachowanie było „rażące”, czyli negatywnie nacechowane.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i  3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 398²¹ k.p.c., a także § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800)

ke