IV CSK 1/12

Sygn. akt IV CSK 1/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 września 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Marta Romańska w sprawie z wniosku S. M. przy uczestnictwie M. M. – M., Z. M. i T. M. o zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 września 2012 r., skargi kasacyjnej uczestników postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 15 września 2011 r., uchyla zaskarżone postanowienie w pkt I (pierwszym) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego 2 Uzasadnienie Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. zniósł współwłasność bliżej określonych nieruchomości w ten sposób, że: a/ działki o numerze ewidencyjnym 1342/1 i 7913 przyznał na współwłasność uczestnikom postępowania M. M. – M., T. M. i Z. M. w 1/3 części, b/ działkę o numerze ewidencyjnym 1858 przyznał na własność wnioskodawcy S. M., c/ zarządził sprzedaż licytacyjną działki zabudowanej o numerze ewidencyjnym 17 orzekając o podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży, a ponadto zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania określone kwoty tytułem spłaty. Sąd Okręgowy w S., na skutek apelacji wnioskodawcy, postanowieniem z dnia 15 września 2011 r. zmienił powyższe postanowienie w ten sposób, że zarządził sprzedaż licytacyjną działki o numerze 1858 orzekając jednocześnie o podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży, zasądził od uczestników na rzecz wnioskodawcy określone kwoty tytułem spłaty przejętych udziałów w działce o numerze ewidencyjnym 1342/1 oraz uchylił rozstrzygnięcie odnośnie do działki o numerze 7913, i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna uczestników postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego – oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 233, 210 § 3, 328 § 2, 618, 623, 625 k.p.c., art. 5, 210, 211, 212 § 2 k.c., i zmierza do uchylenia tego postanowienia w zaskarżonej części oraz przekazania sprawy w tej części do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 211 i 212 k.c. zniesienie współwłasności może nastąpić przez podział rzeczy wspólnej (podział fizyczny), przez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, przez sprzedaż rzeczy wspólnej (podział cywilny). Drugi z wymienionych wyżej sposobów zniesienia współwłasności, zgodnie z ustalonym orzecznictwem, może również polegać na przyznaniu nieruchomości kilku współwłaścicielom ze spłatami dla pozostałych. Do takiego rozstrzygnięcia konieczna jest jednak zgoda tych współwłaścicieli, którym nieruchomość ma być przyznana. 3 Sąd Okręgowy aprobując przyznanie skarżącym działki nr 1342/1 i zasądzając od nich na rzecz wnioskodawcy spłaty przeszedł do porządku nad stanowiskiem skarżących, którzy wyrazili zgodę na przejęcie udziałów wnioskodawcy w sytuacji, gdy wnioskodawca wyraził zgodę na przyznanie jemu działki nr 1858 i spłatę skarżących. Rację przeto mają skarżący, że w sytuacji, w której wnioskodawca zmienił swoje stanowisko na etapie postępowania apelacyjnego odnośnie do działki nr 1858, Sąd Okręgowy nie miał podstaw do przyjęcia, że ich stanowisko odnośnie do działki 1342/1 nie uległo zmianie, w szczególności, gdy wyrazili je pomimo braku gospodarczego uzasadnienia, a jedynie w celu zmniejszenia wysokości należnych im spłat. Niepodobna bowiem pominąć, że poszczególne oświadczenia wnioskodawcy i skarżących były od siebie zależne i wzajemnie uwarunkowane. Powyższe oznacza, że wskutek odstąpienia wnioskodawcy od zajmowanego wcześniej stanowiska odnośnie do działki 1858, Sąd Okręgowy bezzasadnie uznał, iż w dacie orzekania skarżący wyrażają zgodę na przyznanie im działki nr 1342/1. Była zaś ona konieczna do takiego rozstrzygnięcia. Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 212 k.c. przez nakazanie sprzedaży działki o numerze 1858 stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz aprobowanie takiego rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego odnośnie do działki o numerze 17, trzeba zauważyć, że zgodnie z tym przepisem w razie braku możliwości zniesienia współwłasności przez podział rzeczy w naturze albo przyznania jej jednemu współwłaścicielowi do rozważenia pozostaje zniesienie współwłasności przez sprzedaż rzeczy wspólnej. Niemniej jednak ten sposób wyjścia z niepodzielności powinien być poprzedzony ustaleniem okoliczności faktycznych, co do realnej możliwości sprzedaży rzeczy wspólnej, gdyż niedopuszczalne jest wydanie przez Sąd w tej samej sprawie postanowienia oddalającego wniosek o zniesienie współwłasności tejże rzeczy także wówczas, gdy postanowienie zarządzające sprzedaż nie zostanie przez komornika wykonane z braku licytantów (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1991 r., III CZP 45/91 oraz z dnia 12 kwietnia 1995 r., III CZP 35/95, OSNC 1995/7-8/110). Sądy niższej instancji ustaleń w tym zakresie nie poczyniły. 4 W sprawie ponadto należało mieć na uwadze, że wprawdzie żądanie zniesienia współwłasności stanowi prawo każdego ze współwłaścicieli, jednakże prawo to podlega również ograniczeniu przewidzianemu w art. 5 k.c. Jeżeli zatem okazałoby się, że jedyny możliwy sposób zniesienia współwłasności polega na sprzedaży wymienionych działek oraz że ten sposób byłby, co wymaga podkreślenia, rażąco krzywdzący dla skarżących, rozważeniu podlegać będzie – czy wniosek o zniesienie ich współwłasności z uwagi na art. 5 k.c. nie podlega oddaleniu. Przy czym zastosowanie tego przepisu stanowiłoby ochronę tylko tymczasową (zarzut dylatoryjny). Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu. jw