III UZ 8/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 października 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania S.Z.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle
o zapłatę składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 29 października 2025 r.,
zażalenia odwołującego się na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z dnia 6 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 211/23 (WSCU 9/25),
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 6 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie
odrzucił skargę kasacyjna odwołującego się S.Z. od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie z dnia 16 listopada 2023 r. Mając na względzie stanowisko Sądu
Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 7 marca 2023 r., III
UZ 36/22, w którym wskazano, że sprawa o ustalenie podstawy wymiaru składek
na ubezpieczenia społeczne jest sprawą o prawo majątkowe, w której
dopuszczalność skargi kasacyjnej jest uzależniona od wartości przedmiotu
zaskarżenia (art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.), Sąd Apelacyjny stwierdził, że
skuteczne złożenie skargi kasacyjnej jest determinowane podaną wartością
przedmiotu zaskarżenia. Wobec tak opisanej sytuacji procesowej, Sąd drugiej
instancji uznał, że skarga kasacyjna złożona przez wnioskodawcę jest
III UZ 8/25
2
niedopuszczalna, ponieważ podana w niej wartość przedmiotu zaskarżenia nie
przeniosła kwoty 10.000 zł.
Wnioskodawca zaskarżył zażaleniem postanowienie Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie w całości i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o załączanie akt postępowania w
sprawach III AUa 423/22 oraz III AUa 211/23 Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie i
ewentualne łączne rozpoznanie zażaleń.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: a) na podstawie art. 3983 § 2 k.p.c. w
związku z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. nieważność postępowania, albowiem wyrok
wydała SSA K.K. Nadmienił, iż postępowanie w sprawie w zakresie w jakim brała
udział SSA K.K. jest dotknięte nieważnością co wyraźnie i kategorycznie wskazał
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 października 2024 r., sygn. akt. III UZ
13/24. Nastąpiło tym samym w przedmiotowej sprawie ewidentne naruszenie art.
39813 § 1 k.p.c. przez pominięcie, iż skarżący podniósł zarzut nieważności
postępowania, zaś Sąd Najwyższy w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod
rozwagę nieważność postępowania, a tym samym istnieje koniczność
wypowiedzenia się Sądu Najwyższego w przedmiocie nieważności postępowania
głównego objętego skargą kasacyjną. Ponownie wskazał, iż Pani K.K. od razu na
stanowisko Sędziego Sądu Apelacyjnego w […] została powołana na mocy uchwały
KRS z (…), nr (…). Pani K.K. uprzednio nigdy nie pełniła funkcji sędziego. Przed
wystartowaniem w konkursie współpracowała z ówczesną władzą. Pani K.K. nigdy
nie specjalizowała się w prawie pracy i ubezpieczeń społecznych. Specjalizowała
się z zakresu prawa konstytucyjnego, prawa UE, prawa karnego (ze szczególnym
uwzględnieniem konstytucyjnych aspektów odpowiedzialności karnej) oraz
prawnych aspektów bezpieczeństwa państwa. Jest autorką ponad 50 publikacji
naukowych, w tym monografii (…), a także artykułów konstytucyjnych
uwarunkowań klauzuli sumienia, prerogatyw głowy państwa, administracyjnych kar
pieniężnych. Co istotne jest także autorką 60 opinii prawnych, sporządzonych
między innymi na zlecenie Kancelarii Prezydenta RP, Biura Analiz Sejmowych oraz
Ministerstwa Sprawiedliwości w tym co najbardziej istotne opinii prawnej w
przedmiocie „(…)" gdzie jednoznacznie stwierdziła, iż skład Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowany w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
III UZ 8/25
3
grudnia 2017 r., jest zgodny z Konstytucją. Następnie zaś od tej rady otrzymała
pozytywną uchwałę. Była też członkiem licznych komisji i zespołów eksperckich,
m.in. członkiem Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy
Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w (…). Za dotychczasową aktywność
zawodową i publiczną została między innymi odznaczona Medalem Brązowym (…)
oraz Złotą odznaką (…). Biorąc pod uwagę powyższe należy podnieść zarzut w
postaci sprzeczności z przepisami prawa składu sądu orzekającego w danej
sprawie/nienależytej obsady sądu zgodnie z art. 379 pkt 4 k.p.c.. Powyższa
wadliwość procesu powoływania Pani sędzi K.K. i jej korzystanie z tak zwanej
„dobrej zmiany" prowadzi, w przedmiotowych okolicznościach, do naruszenia
standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności; b)
naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 k.p.c. przez ustalenie, iż
warunek dopuszczalności skargi w przedmiotowej sprawie jest determinowany
wartością przedmiotu sporu i wskazanie, iż przedmiotem postępowaniu jest
„zapłata składek" gdy w rzeczywistości przedmiotem postępowania i głównym
zarzutem jest objęcie skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym –
wypadkowym, a tym samym skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości
przedmiotu zaskarżenia; c) naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1
k.p.c. przez błędne ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia i pominięcie, iż spór
pomiędzy organem rentowym oraz skarżącym dotyczy nie tylko tej przedmiotowej
sprawy ale jest bliźniaczy w sprawach rozstrzygniętych przez Sąd Apelacyjny w
wyrokach z dnia 22 marca 2024 r. (III AUa 211/23) oraz 25 marca 2024 r. (III AUa
423/22) zaś suma wartości przedmiotu zaskarżenia wynosi 12.984 zł; d) naruszenie
art. 39813 § 1 k.p.c. przez pominięcie, iż skarżący podniósł zarzut nieważności
postępowania, zaś Sąd Najwyższy w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod
rozwagę nieważność postępowania, a tym samym istnieje konieczność
wypowiedzenia się Sądu Najwyższego w przedmiocie nieważności postępowania
objętego skargą kasacyjną; e) naruszenie art. 39813 § 1 k.p.c. przez pominięcie iż w
przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego, a to
art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 2 i 10
III UZ 8/25
4
Konstytucji prowadzącego do nieważności postępowania przez naruszenie przez
organ rentowy, a następnie przez Sądy obu instancji, podstawowych zasad
postępowania administracyjnego, a to: zasady zakazu stosowania wykładni
rozszerzającej na niekorzyść płatnika przez zastosowanie rozszerzającej wykładni
przepisu art. 48 ustawy o ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i uznanie, iż
mimo że sankcję z w/w przepisu przewiduje się wyłącznie w wypadku niezłożenia
deklaracji przez płatnika może być on zastosowany także, gdy płatnik złoży
deklarację z błędami oraz zasady braku domniemania kompetencji, którą organ
rentowy naruszył wydając decyzję na podstawie art. 48 o ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych mimo, iż przepis ten zezwalał na wydanie takiej decyzji
wyłącznie w wypadku „nie złożenia deklaracji w terminie"; w konsekwencji błąd w
ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, iż istniała podstawa prawna jak i faktyczna
wydania zaskarżonego postanowienia i uznanie iż dopuszczalność skargi w
przedmiotowej sprawie mimo podniesienia zarzutu nieważności postępowania jak i
błędnego określenia przedmiotu postępowania determinuje wyłącznie wartość
przedmiotu sporu w tej sprawie, mimo iż zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga
kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.
Skarżący wskazał, że Sąd błędnie przyjął przedmiot postępowania jako
„zapłatę składki" gdy w rzeczywistości przedmiotem postępowania i głównym
sporem pomiędzy skarżącym i organem rentowym było obowiązkowe objęcie
skarżącego ubezpieczeniem wypadkowym, z czym skarżący w każdym piśmie się
w sposób oczywisty nie zgadzał. Organ rentowy bowiem wydawanymi i
zaskarżanymi decyzjami notorycznie obejmował skarżącego ubezpieczeniem
wypadkowym z wysokością składki na poziomie 1,67% wbrew deklaracjom
składanym każdorazowo przez skarżącego. Skarżący wskazał, że w przedmiotowej
sprawie bezsporne było, iż odwołujący się złożył deklaracje do organu rentowego
stanowiące podstawę wymiaru składek w wymaganym terminie i opłacił składkę.
Deklaracje te jednakże bez podstawy prawnej i wydania decyzji administracyjnej
zostały pozostawione w istocie przez organ rentowy bez biegu. Ma to istotne
znaczenie dla prawidłowości działania organu rentowego i istnienia podstawy
prawnej i faktycznej wydania zaskarżonej decyzji. Organ rentowy posiłkując się art.
48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych każdorazowo obejmował
III UZ 8/25
5
skarżącego ubezpieczeniem wypadkowym niezgodnie z jego wolą wyrażoną w
deklaracjach, a tym samym w istocie przedmiotem postępowania nie jest zapłata
składki, ale objęcie skarżącego ubezpieczeniem wypadkowym wbrew jego woli. Co
zaś wskazuje, iż skarga kasacyjna przysługuje bez względu na wartość przedmiotu
zaskarżenia. Organ rentowy w wypadku złożenia deklaracji rozliczeniowej nie był
uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 48 ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych a wyłącznie miał prawo do wszczęcia procedury z art.
48b tej ustawy, która gwarantowała odwołującemu się prawo do złożenia wniosku o
wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Organ rentowy zaniechał w/w
obowiązkom czym w sposób ewidentny zadziałał na szkodę odwołującego się i
wydał decyzję w istocie będącą sankcją dla odwołującego się.
W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz o
zasądzenie od odwołującego się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie jest niezasadne.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wskazanego przez skarżącego
zarzutu nieważności zauważyć należy, że tyczy się on postępowania przed Sądem
Apelacyjnym zakończonego wyrokiem z dnia 16 listopada 2023 r., zaskarżonego
następie skargą kasacyjną, która została odrzucona postanowieniem Sądu
Apelacyjnego z dnia 6 lutego 2025 r. Zaskarżone zażaleniem postanowienie wydała
sędzia SA X.Y., odnośnie do której skarżący nie formułuje jakichkolwiek zarzutów
dotyczących powołania w wadliwej procedurze. Wskazane przez skarżącego
okoliczności przemawiające za nieważnością postępowania nie mogą zatem mieć
wpływu na zasadność zażalenia. Nieważność postępowania zakończonego
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2023 r. podlegałaby
ocenie przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej, nie zaś przy rozpoznaniu zażalenia od
postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej ze względu na jej niedopuszczalność
z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia. Sformułowany zarzut nieważności jest
zatem całkowicie bezzasadny.
III UZ 8/25
6
W zakresie dalszych zarzutów zauważyć należy, że art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.
nakłada na sąd drugiej instancji oraz Sąd Najwyższy obowiązek dokonania kontroli
dopuszczalności skargi jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego
poza tokiem instancji i weryfikacji wskazanej przez stronę wartości przedmiotu
zaskarżenia w celu wyeliminowania przypadków nieprawidłowego oznaczenia tej
wartości w zamiarze zapewnienia sobie dostępu do postępowania kasacyjnego
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2010 r., I UK 289/09, LEX nr
577827). Stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna
w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest
niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i
ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w
sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje
niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o
wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga kasacyjna
przysługuje także w sprawach o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez
wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania
sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono
odwołanie w granicach jej treści i zakresu odwołania. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że sprawa o objęcie obowiązkiem
ubezpieczenia społecznego, o której mowa w art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.,
to sprawa, w której spór dotyczy istnienia obowiązku podlegania danej osoby
fizycznej ubezpieczeniom społecznym z któregokolwiek tytułu wymienionego w art.
6 ustawy systemowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2017 r.,
II UZ 68/16, LEX nr 2209114). Zauważyć trzeba, że istotą sporu w rozpoznawanej
sprawie nie było ustalenie tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale
ustalenie wysokości należności z tytułu składek. Skarga kasacyjna w takich
sprawach jest dopuszczalna, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia jest nie niższa
niż dziesięć tysięcy złotych. W rozpoznawanej sprawie w skardze kasacyjnej
wniesionej w dniu 18 lutego 2024 r. wartość przedmiotu zaskarżenia została
wskazana na kwotę 13.129 zł. Pismem z dnia 20 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny
III UZ 8/25
7
wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do uzupełnienia złożonej skargi kasacyjnej
przez podanie szczegółowego sposobu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia.
W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawcy skorygował wartość
przedmiotu zaskarżenia, wskazując ją na kwotę 4.377 zł jako sumę składek
objętych zaskarżonym wyrokiem. Oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej nie
zmienia wskazana przez skarżącego okoliczność, że spór pomiędzy organem
rentowym oraz skarżącym dotyczy nie tylko tej przedmiotowej sprawy ale jest
bliźniaczy w sprawach rozstrzygniętych przez Sąd Apelacyjny w wyrokach z dnia
22 marca 2024 r. (III Aua 211/23) oraz 25 marca 2024 r. (III AUa 423/22), zaś suma
wartości przedmiotu zaskarżenia wynosi 12.984 zł. Ocena dopuszczalności skargi
kasacyjnej na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. nie wykracza bowiem poza
indywidualną (daną) sprawę, objętą wyrokiem Sądu Apelacyjnego, zatem nie
obejmuje rozstrzygnięć w innych wskazanych sprawach.
Ocenie Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym wymyka się
zarzucane naruszenie art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w
związku z art. 2 i 10 Konstytucji. Rozpoznanie przez Sąd Najwyższy zażalenia od
postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej nie obejmuje bowiem
oceny zgodności z prawem wyroku Sąd Apelacyjnego. Czym innym jest bowiem
dopuszczalność skargi kasacyjnej, a czym innym jej trafność.
Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na art. 39814 k.p.c.
w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.
[A.P.]
[a.ł]
III UZ 8/25
8
