III USKP 12/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 kwietnia 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski (przewodniczący)
SSN Krzysztof Rączka
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)
w sprawie z odwołania I. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Legnicy
o wysokość emerytury,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 2 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III AUa 1430/21,
1. oddala skargę kasacyjną,
2. zasądza od I. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Legnicy kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z ustawowymi
odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c.
Krzysztof Rączka Piotr Prusinowski Romualda Spyt
UZASADNIENIE
III USKP 12/25
2
Decyzją z 12 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Legnicy z urzędu ponownie ustalił wysokość emerytury I.B. przyznanej na podstawie
art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.; dalej
ustawa emerytalna) od 1 kwietnia 2013 r., tj. od dnia, od którego podjęta byłaby
wypłata tej emerytury.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, wyrokiem z dnia 15 czerwca 2021 r., oddalił
odwołanie I.B. od powyższej decyzji.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 7 grudnia 2022 r., oddalił
apelację odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego.
W sprawie ustalono, że decyzją z dnia 21 kwietnia 2008 r. przyznano I.B.,
urodzonej 9 lutego 1953 r., prawo do wcześniejszej emerytury od 1 kwietnia 2008 r.
Kolejnymi decyzjami przeliczano staż pracy zgodnie z wnioskami ubezpieczonej. W
dniu 8 kwietnia 2013 r. odwołująca się złożyła wniosek o przyznanie emerytury w
związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Decyzją z dnia 23
kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przyznał wnioskodawczyni od 1
kwietnia 2013 r. emeryturę z powszechnego wieku emerytalnego. Emerytura
ustalona według zreformowanych zasad była mniej korzystna od dotychczas
wypłacanej emerytury wcześniejszej. Z tych powodów organ rentowy nadal wypłacał
świadczenie korzystniejsze.
Wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019 poz. 11) Trybunał
Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w brzmieniu
obowiązującym do dnia 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy kobiet
urodzonych w roku 1953, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury
na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r. z urzędu
ponownie ustalił odwołującej się wysokość świadczenia emerytalnego od 1 kwietnia
2013 r., tj. od dnia, od którego podjęta byłaby wypłata tej emerytury. Przy przeliczaniu
emerytury przyjął podstawę i średnie dalsze trwanie życia przyjęte w decyzji o
ustaleniu prawa do emerytury oraz uwzględnił wszystkie zmiany w wysokości
świadczenia, jakie miały miejsce od dnia jej przyznania do dnia 31 grudnia 2020 r.,
w tym zmiany wynikające z waloryzacji, jakimi emerytura była objęta oraz zmiany
III USKP 12/25
3
wynikające z załatwienia zgłoszonych wniosków. Emerytura ustalona w tej decyzji
była świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas pobieranej emerytury, wobec
czego organ rentowy nadal kontynuował wypłatę emerytury w wysokości ustalonej
decyzją z dnia 21 kwietnia 2008 r.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została na
podstawie art. 194i oraz art. 194j ust. 1-3 ustawy emerytalnej, a przepisy te wyraźnie
wskazują, w jaki sposób należy ustalić podstawę emerytury i jej wysokość. Wynika z
nich, że do ustalenia nowej kwoty emerytury organ rentowy powinien przyjąć
podstawę przyjętą w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury z pominięciem art. 25
ust. 1b ustawy emerytalnej, średnie dalsze trwanie życia, które zostało przyjęte w
decyzji o ustaleniu prawa do emerytury, a następnie uwzględnić kolejne zmiany
wysokości świadczenia.
Sąd podkreślił, że ani zawieszenie wypłaty emerytury, ani też wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r., P 20/16, nie mogły powodować ponownego
obliczenia podstawy wysokości świadczenia na dzień 12 stycznia 2021 r. Wyrok
Trybunału Konstytucyjnego, a w zasadzie wydana z uwzględnieniem jego treści
ustawa zmieniająca, spowodowała ponowne obliczenie emerytury w wieku
powszechnym, ale jedynie w takim zakresie, by wyliczonej kwoty emerytury nie
pomniejszać o sumę kwot pobranych emerytur przyznanych na podstawie art. 29 w
związku z art. 46 ustawy emerytalnej. Aktualna jest zatem podstawa wysokości
emerytury ustalona w decyzji z dnia 23 kwietnia 2013 r. Do obliczenia emerytury
przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z
uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych
na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano
emeryturę. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia
podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na
dzień osiągnięcia wieku emerytalnego.
Skoro zatem wniosek o prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia
powszechnego wieku emerytalnego został złożony w dniu 8 kwietnia 2013 r., to
powyższa data warunkuje ustalenie wysokości powszechnej emerytury w
odniesieniu do: waloryzacji kapitału początkowego, waloryzacji składek
zewidencjonowanych na koncie odwołującej się, tablicy średniego dalszego trwania
III USKP 12/25
4
życia kobiet opublikowanej w formie załącznika do komunikatu Prezesa GUS, przy
uwzględnieniu treści art. 26 ust. 6 ustawy emerytalnej. Wobec odwołującej się organ
rentowy zastosował reguły ustalenia wysokości emerytury przyjęte w art. 194j ustawy
emerytalnej, a oczekiwanie odwołującej się, że wobec niej zostaną zastosowanie
reguły ustalenia wysokości emerytury, tak jakby złożyła wniosek o prawo do
emerytury w wieku powszechnym dopiero po wydaniu wyroku Trybunał
Konstytucyjny (a nie jak faktycznie miało to miejsce w 2013 r.), nie znajduje żadnego
oparcia w art. 2, 32 ust. 1 i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku odwołująca się zarzuciła
naruszenie prawa materialnego;
1. art. 25, art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej w związku z art. 32 ust. 1 w związku
z art. 67 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, przez niewłaściwą ich wykładnię, która
doprowadziła do nierównego traktowania ubezpieczonych znajdujących się w takiej
samej sytuacji prawnej, charakteryzujących się takimi samymi cechami relewantnymi,
różnicowania sytuacji obywateli w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego
po osiągnięciu wieku emerytalnego w oparciu o dyskryminujące i nierelewantne
kryterium;
2. art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP,
przez uznanie konieczności przyjęcia w zaskarżonej decyzji z dnia 12 stycznia
2021 r., że odwołująca się przeszła na emeryturę na podstawie decyzji z dnia 23
kwietnia 2013 r., począwszy od 1 kwietnia 2013 r. i wtedy została przyznana
emerytura w wieku powszechnym, a w konsekwencji przyjęcia wynikających z niej
wskaźników służących do obliczenia emerytury, w szczególności wskaźnika
średniego dalszego trwania życia przyjętego w decyzji z 2013 r., w wysokości 253,70
miesięcy, mimo że wymóg stosowania prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy
emerytalnej nakazuje przyjąć, że „przejście na emeryturę w wieku powszechnym”
nastąpiło dopiero po wznowieniu postępowania na skutek wyroku Trybunału
Konstytucyjnego, a z decyzją z 2013 r. i poprzedzającym ją wnioskiem - aby
pozostawać w zgodzie z konstytucyjną zasadą równości - nie powinno wiązać się
niekorzystnych skutków prawnych dla ubezpieczonej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również
poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego
III USKP 12/25
5
rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika będącego adwokatem
w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej.
Organ rentowy, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie
od skarżącej na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest bezzasadna.
Sednem żądań skarżącej, jest stanowisko, że należało ustalić wysokość jej
emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, przyjąwszy, że wniosek o to
świadczenie zgłoszony został w 2019 r. (po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny
wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, który spowodował nowelizację ustawy
emerytalnej przez dodanie do niej art. art. 194i i art. 194j – na podstawie ustawy z
dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2020 r., poz. 1222). Natomiast organ rentowy
obliczył podstawę wymiaru emerytury według wniosku z dnia 23 kwietnia 2013 r., z
tą różnicą, że nie pomniejszył jej – jak uprzednio - o kwotę pobranych emerytur,
stosując art. 194j ustawy emerytalnej.
Wychodząc z takiego założenia (że wniosek o emeryturę został złożony w
2019, a nie 2013 r., skarżąca uważa, że do ustalenia wysokości emerytury organ
rentowy błędnie zastosował tablicę średniego dalszego trwania życia opublikowaną
w 2013 r. zamiast w 2019 r. (art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej), a także nie
zwaloryzował kapitału początkowego oraz zgromadzonych składek emerytalnych
(art. 25 ustawy emerytalnej) na dzień dnia 11 kwietnia 2019 r. (kiedy skarżąca
wniosła o wznowienie postępowania z powodu wydania wzmiankowanego wyroku
Trybunału Konstytucyjnego i uchylenie decyzji z dnia 23 kwietnia 2013 r.). W
konkluzji, spór w niniejszej sprawie dotyczy wysokości emerytury determinowanej
datą przejścia na emeryturę w wieku powszechnym.
Skarżąca twierdzi, że istnieje nierówność (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) między
ubezpieczonymi, do których ma zastosowanie art. 194j ustawy emerytalnej a
ubezpieczonymi objętymi art. 194i ustawy emerytalnej. Twierdzenie to opiera się na
III USKP 12/25
6
założeniu, że ubezpieczeni, do których ma zastosowanie art. 194j ustawy
emerytalnej, są w gorszej sytuacji niż ubezpieczeni, do których ma zastosowanie
art. 194i ustawy emerytalnej, gdyż tym pierwszym ustala się podstawę wymiaru
emerytury obliczoną z uwzględnieniem jej składników biorąc pod uwagę 2013 r., a
drugim - 2020 r.
Zgodnie z art. 194i ustawy emerytalnej, „Do ustalenia podstawy obliczenia
emerytury, o której mowa w art. 24, ubezpieczonego urodzonego w 1953 r., nie
stosuje się przepisu art. 25 ust. 1b, jeżeli wniosek o przyznanie tej emerytury zgłosi
w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o
zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz.U. poz. 1222), pod warunkiem że prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku
emerytalnego ma ustalone na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1 stycznia
2013 r.”.
W myśl art. 194j ustawy emerytalnej, kwotę emerytury przyznanej na
podstawie art. 24 ubezpieczonemu urodzonemu w 1953 r., który wcześniej pobierał
emeryturę wymienioną w art. 25 ust. 1b na podstawie wniosku złożonego przed
dniem 1 stycznia 2013 r., ustala się ponownie od podstawy ustalonej z
zastosowaniem art. 194i (ust. 1); przeliczeniu podlega podstawa obliczenia
emerytury przyjęta w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury (ust. 2); do ustalenia
nowej kwoty emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia przyjęte w decyzji
o ustaleniu prawa do emerytury, a następnie uwzględnia się kolejne zmiany
wysokości świadczenia (ust. 3).
Pierwszy z tych przepisów odnosi się do ubezpieczonych, którzy wystąpili z
wnioskiem o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym w terminie 6 miesięcy
od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. (20 czerwca 2020 r)., a
drugi do ubezpieczonych, którzy taki wniosek zgłosili przed dniem 1 stycznia 2013 r.
(tak jak skarżąca). Daty tych wniosków dzieli ponad 10 lat.
Jak z tego wynika, zróżnicowanie to jest wynikiem różnych dat złożenia
wniosku o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym. Przywołane przez
skarżącą przepisy w sposób oczywisty nie różnicują sytuacji ubezpieczonych,
bowiem w obu z nich do obliczenia wysokości emerytury uwzględnia się średnie
dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę
III USKP 12/25
7
danego ubezpieczonego (art. 26 ust. 1 ustawy emerytalnej) albo korzystniejsze dla
ubezpieczonego tablice trwania życia obowiązujące w dniu, w którym ubezpieczony
osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (art. 26
ust. 6). Decydujący jest zatem w obu przypadkach, co do zasady – z wskazanym
wyżej wyjątkiem, wiek przejścia na emeryturę, czyli data uzyskania uprawnień
emerytalnych na podstawie decyzji organu rentowego.
Zastosowana formuła wymiaru emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po
dniu 31 grudnia 1948 r. polega na ustaleniu wysokości świadczenia w efekcie
podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia.
Ta ostatnia kwestia ściśle wiąże się z zagadnieniem ustalania przeciętnej długości
życia na emeryturze. Średnia ta wynika z tablic trwania życia ogłaszanych przez
Prezesa GUS corocznie w terminie do dnia 31 marca w formie komunikatu
publikowanego w Monitorze Polskim (art. 26 ust. 4 ustawy emerytalnej). Przyjęta w
nowym systemie formuła obliczania emerytury zachęca do zwiększania swojego
świadczenia przez opóźnienie przejścia na emeryturę. Każdy rok opóźnienia
przejścia na emeryturę powoduje wzrost świadczenia ze względu, z jednej strony, na
dłuższy okres gromadzenia składek (i ich waloryzowanie), a z drugiej – na
(ewentualnie) krótszy okres średniej oczekiwanej długości życia. Zasada ta
obowiązywała od samego początku, tj. od wejścia w życie ustawy emerytalnej i nie
była zaskoczeniem dla osób składających wniosek o emeryturę w powszechnym
wieku emerytalnym przed wydaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6
marca 2019 r. w sprawie P 20/16. Wyrok ten nie ma zresztą żadnego znaczenia dla
roszczenia skarżącej sprowadzającego się do żądania przesunięcia daty przejścia
na emeryturę z 2013 r. - na 2019 r. Po pierwsze, nie może być więc mowy o
„niemożliwych do przewidzenia konsekwencjach decyzji o skorzystaniu z prawa
wyrażonego w art. 46 ustawy emerytalnej”. Wiadome było bowiem już od początku,
że im później zostanie złożony wniosek o emeryturę, tym wyższe będzie to
świadczenie. Po drugie powoływana w nim argumentacja, że wprowadzenie do
ustawy emerytalnej mechanizmu potrącania kwot pobranych świadczeń z tytułu
wcześniejszej emerytury przy obliczaniu podstawy emerytury powszechnej dla kobiet
urodzonych w 1953 r. nastąpiło z naruszeniem wynikającej z art. 2 Konstytucji RP
zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, nie ma żadnego
III USKP 12/25
8
przełożenia na sposób obliczenia emerytury w pozostałym zakresie, w tym nie dotyka
w żaden sposób momentu, na który należy dokonać waloryzacji kapitału
początkowego, waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie, ani też tablicy
średniego dalszego trwania życia kobiet. Oczywiste jest zatem, że nie sposób
powiązać argumentacji Trybunału Konstytucyjnego z twierdzeniem skarżącej, że
obliczenie emerytury skarżącej powinno uwzględniać nie datę faktycznego wniosku
o emeryturę z art. 24 ustawy emerytalnej, ale datę poprawnego rozpoznania tego
wniosku czy też, jak w niniejszej sprawie, datę wniosku o wznowienie postępowania.
O ile bowiem rozważane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego zagadnienie dotyczy
kluczowej kwestii dotyczącej obliczania wysokości świadczenia, to jedynie z
perspektywy możliwości zastosowania do grupy kobiet urodzonych w 1953 r.
wyłącznie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej (zob. także postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 17 stycznia 2023 r., III USK 44/22, LEX nr 3459214; z dnia z
dnia 6 września 2022 r., III USK 508/21, LEX nr 3399520; z dnia 31 stycznia 2024 r.,
I USK 216/23, LEX nr 3714326).
W podsumowaniu, różnica w wysokości świadczenia między ubezpieczonymi,
do których ma zastosowanie art. 194j ustawy emerytalnej, a ubezpieczonymi, do
których ma zastosowanie art. 194i ustawy emerytalnej – w obu przypadkach
urodzonymi w 1953 r., związana jest z tym, że ci drudzy złożyli wniosek o emeryturę
w powszechnym wieku emerytalnym znacznie później, a, jak wskazano wyżej, ma to
istotny wpływ na wysokość emerytury. Zasada, że podstawę wymiaru emerytury z
art. 24 ustawy emerytalnej ustala się z uwzględnieniem czynników ją kształtujących
na datę złożenia wniosku o to świadczenie, dotyczy wszystkich ubezpieczonych, a
odstąpienie od niej wobec ubezpieczonych, którzy wniosek zgłosili przed dniem 1
stycznia 2013 r., oznaczałoby nieuprawnione uprzywilejowanie tej grupy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39814
oraz art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4
pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).
[SOP]
[az]
III USKP 12/25
9
