III USK 5/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania M. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle
o podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 25
lutego 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie
z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt III AUa 594/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od M. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Jaśle tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
złotych z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od
dnia doręczenia zobowiązanej orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 października 2023 r.
oddalił apelację odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 11
maja 2022 r., oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Jaśle stwierdzającej, że wnioskodawczyni M. B. w okresie
od 1 grudnia 2014 r. do 10 sierpnia 2015 r. podlegała obowiązkowo
III USK 5/24
2
ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz, że w okresie od 1
grudnia 2014 r. do 31 sierpnia 2015 r. nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu
chorobowemu.
Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie, zaskarżając orzeczenie w całości i opierają skargę na podstawie
naruszenia prawa materialnego - art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r.,
poz. 497 ze zm.; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych lub ustawa
systemowa) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2022 r.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i
przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz o
zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej się kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca wskazała na potrzebę wykładni art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy
systemowej w brzmieniu obowiązującym na dzień 24 grudnia 2019 r. jako przepisu
budzącego poważne wątpliwości oraz wywołującego rozbieżności w orzecznictwie
zarówno sądów powszechnych, jak i Sądu Najwyższego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
III USK 5/24
3
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i z dnia 18
lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).
Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i
poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności
te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu. Ponadto, ze względu na
publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość
III USK 5/24
4
dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na
potrzeby praktyki sądowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia
2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Twierdzenie o występowaniu potrzeby
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów jest uzasadniony tylko wtedy, kiedy
przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd
Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z
odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo zagadnienie. Oczywiste jest, że
budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a
jego wykładnia - mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem
zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie
konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości interpretacyjne powinny być
na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni
przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej.
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC
2000 nr 7-8, poz. 147).
Teza o rozbieżności w orzecznictwie sądowym i potrzebie wykładni
przepisów prawa stoi w sprzeczności z twierdzeniem skarżącej zawartym w
uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Odwołująca
się zauważa (i ma rację), że w judykaturze wykrystalizowała się jednolita linia
orzecznicza co do kryteriów, jakie należy wziąć pod uwagę, przywracając termin do
opłacenia składki w trybie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych. Skoro wykładnia art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej doczekała się
ujednolicenia i utrwalenia w orzecznictwie sądowym, w szczególności orzecznictwie
Sądu Najwyższego, to prima vista nie zachodzi przesłanka przedsądu wskazana w
art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. O konieczności dokonania wykładni przepisu nie
przesądza to, że – w ocenie skarżącej – orzecznictwo sądowe nie wypracowało
analogicznego, wzorcowego stanowiska właściwego dla danego stanu faktycznego.
Jak wskazano wyżej, rolą postępowania kasacyjnego jest zrealizowanie interesu
publicznego w ujednoliceniu i ustabilizowaniu orzecznictwa sądowego, nie zaś
udzielaniu kazuistycznych odpowiedzi na wątpliwości prawne zaistniałe w
III USK 5/24
5
określonych okolicznościach faktycznych, stając się zarazem kolejną instancją
odwoławczą.
Sąd drugiej instancji, mając na uwadze stanowisko wyrażone przez Sąd
Najwyższy w uchwale z dnia 8 stycznia 2007 r., I UZP 6/06 (OSNP 2007 nr 13-14,
poz. 197), podkreślił, że kluczowy w sprawie był fakt ustalonego, świadomego
działania w okresie pobierania zasiłku chorobowego przez M. B.. W tym kontekście
istotne znaczenie ma prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 13
grudnia 2019 r. (IV Ua 38/19), potwierdzający prawidłowość decyzji organu
rentowego z dnia 12 kwietnia 2019 r. o odmowie przyznania wnioskodawczyni
prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1 grudnia 2014 r. do 14 czerwca 2015 r.
oraz od 19 czerwca 2015 r. do 7 sierpnia 2015 r. z uwagi na kontynuowanie przez
ubezpieczoną działalności gospodarczej w trakcie niezdolności do pracy. W efekcie
tego, wskazane okresy zostały uznane za okresy niepłacenia składki na
ubezpieczenie społeczne – art. 14 ust. 2 ustawy systemowej. Wniosek skarżącej o
wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie został zaś złożony po wydaniu
przez Sąd Okręgowy prawomocnego wyroku w przedmiocie odmowy prawa do
zasiłku.
Oceniając powyższy przypadek, Sąd drugiej instancji prawidłowo wyłożył
art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, biorąc pod uwagę w szczególności aspekty
subiektywne opóźnienia. Taka interpretacja jest zgodna z utrwalonym
orzecznictwem, także z poglądami wyrażanymi przez samą skarżącą w
uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania (tj. powołanie się na wyrok
Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28 czerwca 2013 r., III AUa 1537/12, akcentujący
uwzględnienie braku winy ubezpieczonego w przekroczeniu terminu). Niewątpliwie,
w analizowanych przypadkach należało brać pod uwagę przebieg samego
ubezpieczenia chorobowego i dotychczasowy sposób wywiązywania się płatnika z
tego obowiązku. Jednak nie można zapomnieć o przyczynie nieterminowego
opłacenia danej składki, bowiem brak racjonalnego usprawiedliwienia opóźnienia
wyklucza wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2015 r., III UK 233/14, LEX nr 1784526). Ogólnie
jako przyczyny uzasadniające wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie
wskazać można okoliczności, które obiektywnie wyjaśniają, że zapłata składek w
III USK 5/24
6
terminie była niemożliwa albo niezapłacenie ich w terminie było niezależne od woli
ubezpieczonego, a samo niezapłacenie składek w terminie nie było spowodowane
tylko zaniedbaniem (brakiem staranności) ubezpieczonego (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 19 stycznia 2016 r., I UK 35/15, LEX nr 2004234).
W tym stanie rzeczy wypada uznać, że skarżąca nie wykazała potrzeby
dokonywania wykładni przepisu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2022 r.
W konsekwencji, stosując art. 3989 § 2 k.p.c., należało odmówić przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98
§ 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
[SOP]
[r.g.]
