III USK 410/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Staryk
Dnia 5 lutego 2025 r.
w sprawie z odwołania R. C. i M. Ż.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5
lutego 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się M. Ż. od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt III AUa 167/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
W wyroku z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt III AUa 167/22, Sąd Apelacyjny
w Poznaniu – w sprawie z odwołania R. C. i M. Ż. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Poznaniu – zmienił zaskarżony apelacją
organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt VII U 2379/19, w
całości i oddalił odwołania odwołujących się od decyzji organu rentowego z dnia 28
czerwca 2019 r., nr […], w której ZUS I Oddział w Poznaniu stwierdził, że M. Ż. jako
pracownik u płatnika składek B. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniu:
emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 czerwca 2013 r.
III USK 410/23
2
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się M. Ż. zaskarżyła skargą
kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano na przyczynę przyjęcia skargi określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W
ocenie skarżącej w sprawie występuje następujące istotne zagadnienie prawne: czy
pracownik wykonujący pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę zgodnie z art.
22 § 1 k.p. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik w
oparciu z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych, w przypadku ustalenia, że rzeczywiście wykonywana
praca nie obejmowała pełnego wymiaru czasu pracy? Czy wówczas pracownik nie
podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, czy też, podlega
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w niższym, niż pełny wymiar czasu
pracy (z uwzględnieniem niższej podstawy wymiaru składek)?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że
skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej
w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
III USK 410/23
3
W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi
kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne
polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego
przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym
także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten
powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr 1102817). Analogicznie
należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego,
formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., oraz jego związek
ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd
Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o
okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z
dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca
2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571); 2) być przedstawione w sposób ogólny i
abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej
odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia
konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października
2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02,
LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179);
3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą (postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, LEX nr 864002; z dnia 22
listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr 560504) i 4) dotyczyć zagadnienia
budzącego rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia
prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie
prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest
uzasadniony publicznymi celami rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi
kasacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2007 r.,
V CSK 356/07, LEX nr 621243). Ograniczenie się przez skarżącego do pytania nie
III USK 410/23
4
jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego, jeżeli zagadnienie prawne
nie zostało przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów
interpretacyjnych (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 2008 r., I UK
332/07, LEX nr 452451).
Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne należy
stwierdzić, że skarżąca nie przedstawia istotnego zagadnienia prawnego sprawy w
rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 k.p.c.) sprowadza się do dwóch
ogólnikowych (retorycznych) pytań bez powiązania sygnalizowanych kwestii z
odpowiednią jurydyczną argumentacją, którą skarżąca wykazałaby, że w sprawie
rzeczywiście występuje istotne zagadnienie prawne w rozumieniu przepisu art. 3989
§ 1 pkt 1 k.p.c.
Istotne zagadnienie prawne jako przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania musi występować w sprawie – wynikać na tle podstaw zaskarżonego
skargą kasacyjną wyroku Sądu drugiej instancji. Zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. w
postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i
dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Skarżąca uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania opiera na założeniu, że odwołująca się wykonywała umowę o pracę w
niższym – niż pełny – wymiarze czasu pracy. Tymczasem – jak to wynika z
uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – Sąd drugiej
instancji ustalił, że odwołującej i płatnika nie łączył stosunek pracy. Odwołująca się
nie wykonywała pracy zgodnie z postanowieniami zawartej umowy o pracę, w
miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Materiał dowodowy zebrany w
sprawie nie daje podstaw do ustalenia, że płatnik składek w jakikolwiek sposób miał
nadzorować czynności ewentualnie podejmowane przez odwołującą. Brak
pracowniczego podporządkowania oraz wykonywania pracy pod nadzorem, na
ryzyko gospodarcze i ekonomiczne pracodawcy, wyklucza możliwość
zakwalifikowania zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Odwołująca się nie
wykazała, aby świadczyła pracę na rzecz płatnika składek na podstawie umowy o
pracę z 1 czerwca 2013 r., w reżimie pracowniczym, w pełnym wymiarze czasu
III USK 410/23
5
pracy, a przy tym, aby była to praca uzasadniająca wynagrodzenie na poziomie
5.500 zł. Strony stosunku pracy nie przedstawiły wiarygodnych dowodów mających
świadczyć o codziennej, w wymiarze 8 godzin, podporządkowanej pracy na rzecz
płatnika składek. Według Sądu drugiej instancji jedyną motywacją do zawarcia
przedmiotowej umowy o pracę była potrzeba uzyskania przez odwołującą tytułu
ubezpieczenia w celu otrzymania wyższych świadczeń z ubezpieczeń społecznych
w związku z ciążą, a nie rzeczywista potrzeba zatrudnienia jej przez płatnika
składek i to jako pracownika. Nawet jeżeli uznać, że odwołująca podejmowała
pewne czynności w firmie płatnika składek, to i tak nie można ich zakwalifikować
jako świadczenia pracy w ramach stosunku pracy o cechach wyznaczonych przez
art. 22 § 1 k.p. Strony nie wykazały bowiem, aby odwołująca wykonywała te
czynności systematycznie, w sposób ciągły, zorganizowany, podporządkowany, na
rzecz płatnika. Tym samym nie wypełniła przesłanek umowy o pracę.
Z ustaleń tych wynika, że wnioskodawczyni nie łączyła z pracodawcą umowa
o pracę na część etatu, ale na cały etat i w takim aspekcie umowa ta była
weryfikowana w postępowaniu dowodowym przed sądami powszechnymi. Skarga
kasacyjna nie zawiera zarzutów procesowych, co oznacza że Sąd Najwyższy jest
związany ustaleniami zaskarżonego wyroku.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
pracownik objęty jest obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi,
chorobowemu i wypadkowemu, zaś obowiązek ten powstaje od dnia nawiązania
stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Pracownika do ubezpieczeń
społecznych zgłasza pracodawca, który jest płatnikiem składek. Stosownie do art. 8
ust. 1 tej ustawy, za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy,
czyli zatrudnioną przez pracodawcę. Z kolei art. 22 § 1 k.p. stanowi, że przez
nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy
określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu
i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania
pracownika za wynagrodzeniem.
III USK 410/23
6
W ocenie Sądu Najwyższego, z przepisów tych w sposób oczywisty wynika,
że pracownik zatrudniony na część etatu podlega ubezpieczeniom społecznym od
dnia zawarcia umowy o pracę.
Wskazana więc we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
kwestia: czy pracownik wykonujący pracę zarobkową na podstawie umowy o pracę
zgodnie z art. 22 § 1 k.p. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako
pracownik w oparciu z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych, w przypadku ustalenia wykonywania pracy w
wymiarze poniżej pełnego wymiaru czasu pracy, nie może być uznana za istotne
zagadnienie prawne.
Pracodawca, który zatrudnia pracownika na część etatu, ma identyczne
obowiązki jak ten, który zatrudnia na pełny etat; powinien zgłosić pracownika do
ubezpieczenia w ZUS i opłacać składki, które za pracownika na część etatu są
obliczane proporcjonalnie do wysokości wynagrodzenia.
Z ustaleń zaskarżonego wyroku nie wynika jednak, aby wnioskodawczyni
faktycznie była zatrudniona na część etatu.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
r.g.
