III USK 380/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania R. J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zielonej Górze
o prawo do renty rodzinnej i socjalnej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26
lutego 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 279/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. nie obciąża odwołującego się kosztami postępowania
kasacyjnego;
III. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w
Zielonej Górze radcy prawnemu E. H. 240 zł (dwieście
czterdzieści) powiększone o kwotę podatku od towarów i usług
tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu
odwołującemu się w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 czerwca 2024 r. oddalił
apelację ubezpieczonego R. J. od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z
III USK 380/24
2
dnia 25 stycznia 2024 r. oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych.
Decyzją z dnia 28 listopada 2022 r., ZUS odmówił skarżącemu prawa do
renty rodzinnej po zmarłej matce, ponieważ ustalił, że wnioskodawca jest
całkowicie niezdolny do pracy od dnia 22 listopada 2018 r., a wobec tego
niezdolność ta nie powstała przed 16 rokiem życia. Jednocześnie uchylono decyzję
z 23 sierpnia 2022 r. Z tego samego powodu decyzją z dnia 29 listopada 2022 r.
odmówiono skarżącemu prawa do renty rodzinnej po ojcu. Jednocześnie uchylono
decyzję z 19 sierpnia 2022 r. Natomiast decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. organ
odmówił wnioskodawcy prawa do renty socjalnej, ponieważ ustalił, że
wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności
organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia, posiada prawo do
renty z tytułu niezdolności do pracy, ustalone decyzją organu rentowego.
Jednocześnie uchylono decyzję z dnia 25 sierpnia 2022 r.
Sąd Okręgowy oddalił odwołania od wyżej wymienionych decyzji.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji przeprowadził
wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej
ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów, na tej podstawie
poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które zostały w pełni
podzielone i przyjęta za własne. Sąd stwierdził, że spór w sprawie sprowadzał się
do rozstrzygnięcia przesłanki związanej z momentem powstania niezdolności do
pracy.
Sąd podkreślił, że postępowanie dowodowe w zakresie oceny stanu zdrowia
wnioskodawcy pod kątem jego niezdolności do pracy zostało przeprowadzone
prawidłowo, ponieważ oparte było na wiedzy biegłych lekarzy sądowych. Na tej
podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, co do stanu
zdrowia skarżącego. Podkreślono, że w toku postępowania dowodowego przed
Sądem Okręgowym, zostali powołani - biegli: psycholog oraz psychiatra, to jest
specjaliści z dziedzin niezbędnych dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie
oceny stanu zdrowia wnioskodawcy. U wnioskodawcy rozpoznano chorobę
psychiczną - schizofrenię. W opinii biegłych bezsprzeczne jest, że odwołujący
chorował na schizofrenię od 1996 r. Wtedy zgodnie z dostępną dokumentacją
III USK 380/24
3
rozpoczął leczenie w poradni zdrowia psychicznego, wówczas również po raz
pierwszy był hospitalizowany psychiatrycznie. U skarżącego zgodnie z
przedstawionymi zaświadczeniami objawy takie pojawiały się już w 1987 r. Biegli
przyjęli, że powyższe dolegliwości były objawami prodromalnymi rozpoznanej w
późniejszym czasie choroby psychicznej. W opinii uzupełniającej biegli wyjaśnili, że
rozbieżności we wnioskach obecnej opinii oraz wydanej do wcześniejszej sprawy
wynikają z tego, że w obecnej sprawie dostępne było więcej dokumentacji
medycznej, która pozwoliła na określenie wcześniejszej niezdolności do pracy oraz
potwierdzenie pojawienia się objawów prodromalnych schizofrenii już podczas
nauki szkolnej. W opinii biegłych choroba występowała już w dzieciństwie -
potwierdza to stwierdzenie występowania objawów prodromalnych od 1987 r. i ten
rok należy uznać na rok zachorowania na schizofrenię. Całkowita niezdolność do
pracy występuje natomiast od 1996 r., ponieważ w tym roku nasilenie jego choroby
uniemożliwiło mu podjęcie zatrudnienia.
Sądy oceniły, że opinie biegłych lekarzy sądowych powołanych przed Sądem
pierwszej instancji zostały sporządzone fachowo, w oparciu o aktualną wiedzę,
przedstawione w nich wnioski poparte są odpowiednimi argumentami. Biegli sądowi
w należyty sposób wyjaśnili przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienia,
wskazali na czym oparli swoje tezy i co stanowiło ich podstawę.
W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby ocena Sądu Okręgowego była
sprzeczna z zasadami logicznego rozumowania czy z doświadczeniem życiowym.
Stwierdzono, że nie ma żadnych dowodów na to, że odwołujący się był niezdolny
do pracy i to całkowicie przed 1996 r. Fakt, że od 1987 r. występowały u
odwołującego symptomy zapowiadające późniejszą chorobę, nie jest
przesądzający o tym, że już wcześniej był on niezdolny do pracy i to całkowicie, tym
bardziej, że przez okres około 7 lat odwołujący po ukończeniu szkoły zawodowej
świadczył pracę.
Wobec tego Sąd orzekł, że z uwagi na moment powstania całkowitej
niezdolności do pracy skarżący nie spełnia warunków nabycia ani prawa do renty
rodzinnej po zmarłych rodzicach, ponieważ ta przysługiwałaby, gdyby stał się
całkowicie niezdolny do pracy do ukończenia 16 lat (to jest do 1990 r.), ewentualnie
III USK 380/24
4
do ukończenia nauki w szkole (to jest do 1992). Skarżącemu nie przysługuje także
prawo do renty socjalnej, ponieważ pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy.
Zaskarżając wyrok w całości, ubezpieczony zarzucił naruszenie przepisów
postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie art. 233
k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest
art. 68 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 65 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.
z 2024 r., poz. 1631 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna) w zw. z art. 12 ust. 2
oraz art. 13 ust. 1, a także art. 76 ust. 1 tej ustawy. Skarżący wnioskował o
uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku w całości i
orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
poprzedzającego go wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej
instancji do ponownego rozpoznania.
Przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej uzasadniono występowaniem w
sprawie istotnego zagadnienia prawnego przy jednoczesnej oczywistej zasadności
skargi. Zagadnienie prawne ma dotyczyć odpowiedzi na pytanie w którym
momencie, w przypadku chorób psychicznych takich jak schizofrenia, można uznać
chorego za całkowicie niezdolnego do pracy. Natomiast oczywista zasadność ma
wynikać z zarzutów zawartych w podstawie skargi kasacyjnej ponieważ zachodzi
niewątpliwa, widoczna, bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia
z przepisami prawa niepodlegającymi różnej interpretacji.
W odpowiedzi organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
III USK 380/24
5
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że istotne zagadnienie
prawne jest to zagadnienie, które wiąże się z określonym przepisem prawnym, a
jego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy,
lecz także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw (wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Istotne
zagadnienie prawne może odnosić się zarówno do prawa procesowego, jak i
materialnego (M. P. Wójcik, (w:) Komentarz aktualizowany do Kodeksu
postępowania cywilnego, red. J. Bodio, LEX 2016). Przedstawienie okoliczności
uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę
istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i
wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym
chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które
zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych
podobnych spraw (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r.,
I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr
2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio
rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego
dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639).
Zagadnienie prawne przedstawione w skardze kasacyjnej nie uzasadnia jej
przyjęcia do rozpoznania, bowiem kwestie, które zostały w nim podniesione
doczekały się już rozstrzygnięcia w orzecznictwie. Sąd Najwyższy jednoznacznie
wskazał, że przesłanką nabycia prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 68
ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej nie jest sama choroba osoby ubiegającej się o rentę
rodzinną (w tym choroba psychiczna), ani niepełnosprawność (nawet w stopniu
znacznym, formalnie orzeczona przez organ stwierdzający niepełnosprawność),
lecz całkowita niezdolność do pracy (w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej)
powstała w okresach ściśle uregulowanych w przepisach (zob. np. wyrok Sądu
Najwyższego z 5 sierpnia 2020 r., I UK 50/19, LEX nr 3225110). W kontekście
sformułowanego zagadnienia, li tylko na podstawie przytoczonego i ugruntowanego
III USK 380/24
6
stanowiska Sądu Najwyższego należy odpowiedzieć, że momentem powstaną
całkowitej niezdolności do pracy nie jest w każdym przypadki ani wystąpienie
pierwszych objawów choroby ani też „pełne” rozwinięcie choroby, lecz moment, w
którym wskutek wystąpienia objawów – pierwotnych, czy „rozwiniętych”,
potencjalny świadczeniobiorca stał się niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek
pracy zarobkowej. Należy przy tym przypomnieć, że w sprawie, w której
przedmiotem ustaleń i ocen sądu ubezpieczeń społecznych jest zdolność lub
niezdolność ubezpieczonego do pracy z powodów medycznych (związanych ze
stanem jego zdrowia), a taka sytuacja ma miejsce w przypadku ubiegania się o
rentę rodzinną na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, rozstrzygnięcie
zagadnień dotyczących stanu zdrowia ubezpieczonego wymaga zasadniczo wiedzy
specjalistycznej, skoro centralną kwestią wymagającą ustalenia jest całkowita
niezdolność do pracy z przyczyn medycznych. W orzecznictwie podkreśla się w
związku z tym konieczność zasięgnięcia w sporach o rentę z tytułu niezdolności do
pracy opinii biegłych lekarzy właściwych specjalności w celu oceny stanu zdrowia
ubezpieczonego z punktu widzenia możliwości wykonywania zatrudnienia (zob.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2020 r., I UK 50/19, LEX nr 3225110).
W niniejszej sprawie Sąd, powołując się na opinie biegłych ustalił, że moment
powstania całkowitej niezdolności do pracy przypadł poza granicami czasowymi
zakreślonymi w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej.
Okoliczność przedstawiona w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania jako zagadnienie prawne nie może świadczyć o
oczywistej zasadności skargi. Warto przypomnieć, że jednoczesne uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi
(zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza
możliwość oczywistej zasadności skargi (np. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 4 października 2022 r., II USK 721/21, LEX nr 3491370).
Ze względu na powyższe argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989
§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnięto stosując zasadę z art. 102 k.p.c.
[SOP]
[a.ł]
III USK 380/24
7
