III USK 355/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 czerwca 2025 r.
SSN Ewa Stryczyńska
w sprawie z odwołania A.K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu
o podjęcie wypłaty zawieszonej emerytury,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10
czerwca 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu
z dnia 10 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 1595/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem z 10 października 2022 r. oddalił
odwołanie A.K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we
Wrocławiu z 16 lutego 2022 r., którą organ rentowy przyznał mu prawo do
emerytury z powszechnego systemu zabezpieczenia społecznego oraz obliczył jej
wysokość, jednocześnie zawieszając wypłatę świadczenia.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że A.K. urodzony […] 1951 r. w okresie od 1
sierpnia 1970 r. do 15 grudnia 1999 r. pełnił zawodową służbę wojskową. Od 1
grudnia 1997 r. do 15 grudnia 1999 r. pełniąc zawodową służbę wojskową,
zatrudniony był w W. w S. na stanowisku z-cy Dyrektora. Po zwolnieniu z
zawodowej służby wojskowej, 16 grudnia 1999 r. powołany został na stanowisko z-
III USK 355/24
2
cy Dyrektora ds. techniczno-produkcyjnych. 5 kwietnia 2004 r. został odwołany ze
stanowiska. Następnie, w okresie od 1 października 2007 r. do 23 października
2013 r. zatrudniony był w spółce T. S.A. w C., w pełnym wymiarze czasu pracy, na
stanowisku specjalisty ds. obrony cywilnej.
Odwołujący się od 1 stycznia 2000 r. ma ustalone prawo do świadczenia
emerytalnego z Wojskowego Biura Emerytalnego w maksymalnej wysokości
stanowiącej 75% podstawy wymiaru. Prawo do emerytury wojskowej zostało mu
ustalone decyzją z 16 lutego 2000 r. na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin
(Dz.U. z 2020 r., poz. 586 ze zm.). Przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej
został uwzględniony wnioskodawcy okres pełnienia służby wojskowej od 1 sierpnia
1970 r. do 15 grudnia 1999 r. Przy ustalaniu prawa do emerytury wojskowej nie
uwzględniono wnioskodawcy okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu w
powszechnym systemie.
Odwołujący się 31 grudnia 2021 r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział we Wrocławiu z wnioskiem o przyznanie emerytury
powszechnej, dołączając do wniosku świadectwo pracy z 23 października 2013 r.
potwierdzające okres zatrudnienia od 1 października 2007 r. do 23 października
2013 r. w spółce T. S.A. w C. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu z 14 września
2004 r.
Sąd Okręgowy podniósł, że zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z
2021 r., poz. 291 ze zm.), w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń
przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub
wybrane przez zainteresowanego. Zgodnie z art. 95 ust. 2 ww. ustawy, przepis
ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do
emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych
w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z
wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona
według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a
lub art. 15d lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu
III USK 355/24
3
emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu
Wojskowego, Centralnego Biura Anty korupcyjnego. Straży Granicznej, Biura
Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby
Więziennej oraz ich rodzin.
Z art. 2 ust. 2 ww. ustawy wynika, że świadczenia na warunkach i w
wysokości określonych w ustawie przysługują również żołnierzom zawodowym oraz
funkcjonariuszom Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa
Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby
Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Anty korupcyjnego, Straży Granicznej,
Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-
Skarbowej i Służby Więziennej, jeżeli nie spełniają oni warunków do nabycia prawa
lub utracili prawo do świadczeń określonych w przepisach o zaopatrzeniu
emerytalnym tych osób, oraz członkom rodzin pozostałym po tych osobach.
Z powyższego wynika zasada pobierania jednego świadczenia (wyższego lub
wybranego przez uprawnionego) w sytuacji tzw. zbiegu u jednej osoby prawa do
kilku świadczeń przewidzianych w ustawie oraz wyjątek od tej zasady, między
innymi, kiedy emerytura wojskowa została obliczona według zasad określonych w
art. 15a albo art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych
(czyli w przypadku osób powołanych do służby wojskowej po raz pierwszy po 1
stycznia 1999 r.).
Sąd Okręgowy stwierdził, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia
niniejszej sprawy miała uchwała Sądu Najwyższego podjęta 15 grudnia 2021 r. w
składzie siedmiu sędziów (III UZP 7/21), która odnosi się wprost do sytuacji osób
takich jak odwołujący się. Sąd Najwyższy w uchwale tej wskazał bowiem, że
ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed 2
stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej
wymiaru, obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z
tytułu których jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez
niego.
III USK 355/24
4
Na skutek apelacji A.K., Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 10 maja
2024 r., oddalił apelację.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie,
ponieważ sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które
Sąd Apelacyjny przyjął za własne oraz właściwie ocenił okoliczności sprawy
uniemożliwiające jednoczesne pobieranie przez wnioskodawcę emerytalnego
świadczenia wojskowego oraz emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd drugiej instancji podniósł, że
stosownie do treści art. 7 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
żołnierzy zawodowych i ich rodzin w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty
przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo do uposażenia w
stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w odrębnych
przepisach wypłaca się jedno świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę
uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 95
ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (zwana „ustawą emerytalną”) w razie zbiegu u jednej
osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z
tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. W myśl art. 95
ust. 2 przepis ust. 1 ustawy emerytalnej stosuje się również, z uwzględnieniem art.
96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem
do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o
których mowa w art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub
emerytura funkcjonariuszy została obliczona według zasad określonych w art. 15a
albo art. 18e ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich
rodzin.
Sąd Apelacyjny zauważył, że co do zasady w razie zbiegu uprawnień do
emerytury z dwóch różnych systemów przysługuje tylko jedno świadczenie -
wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zasada ta ma również zastosowanie
do przypadku nabycia prawa do emerytury wojskowej, bo art. 95 ust. 2 określający
wyjątek od zasady pobierania jednego świadczenia emerytalnego odnosi się
również do emerytur wojskowych. Przytoczne w tym przepisie zasady obliczenia
emerytury, określone w art. 15a albo art. 18e ustawy zaopatrzeniowej, odnoszone
III USK 355/24
5
są do żołnierzy zawodowych, którzy zostali powołani do służby po 1 stycznia
1999 r. Kluczowe znaczenie miała zatem w sprawie wykładnia użytego w art. 95
ust. 2 ustawy emerytalnej zwrotu „emerytura wojskowa została obliczona według
zasad określonych w art. 15a lub art. 18e ustawy z 10 grudnia 1993 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin” i rozstrzygnięcie,
czy ma on znaczenie podmiotowe (co oznacza niezastosowanie jej do
wnioskodawcy, który pozostawał w służbie przed 2 stycznia 1999 r.), czy też
przedmiotowe - ukierunkowane na sposób obliczenia świadczenia.
Sąd drugiej instancji odwołując się do uchwały siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 15 grudnia 2021 r., (III UZP 7/21,) podniósł, że ubezpieczonemu,
który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r. i pobiera
emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną nawet bez
uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest
uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca
się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez ubezpieczonego.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że w powołanej uchwale przyjęto, że systemowa
wykładnia użytego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zwrotu „z wyjątkiem
przypadku, gdy emerytura wojskowa (...) została obliczona według zasad
określonych w art. 15a albo 18e ustawy (zaopatrzeniowej)...” daje podstawę do
przyjęcia, że ów wyjątek należy interpretować nie tylko przedmiotowo, to znaczy
wyłącznie przez pryzmat zasad obliczania emerytury wojskowej wynikających z
art. 15a albo 18e ustawy zaopatrzeniowej, ale także podmiotowo, co oznacza
konieczność wzięcia pod uwagę adresatów tych przepisów. To dla nich
ustawodawca wprowadził bowiem (na przyszłość) możliwość równoczesnego
pobierania emerytury wojskowej i emerytury powszechnej, odbierając im
równocześnie prawo do wzrostu emerytury wojskowej z tytułu doliczenia stażu
„cywilnego” i pozostawiając jednak taką samą możliwość (prawo wyboru) także dla
żołnierzy powołanych do służby przed 2 stycznia 1999 r., po spełnieniu (poczynając
od 1 stycznia 2025 r.) przesłanek określonych w art. 18i ustawy zaopatrzeniowej.
Opisany wyżej rezultat wykładni systemowej znajduje potwierdzenie także w
wykładni funkcjonalnej (celowościowej) art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej. Pośrednio
cel uregulowania zawartego w tym przepisie wynika bowiem z uzasadnienia
III USK 355/24
6
projektów obu wyżej omówionych zmian ustawowych, z których wynika, że
projektodawca nie zakładał możliwości kumulacyjnego pobierania świadczeń z obu
systemów. Projektodawca przyjął bowiem, a założenie to zostało następnie w pełni
zaakceptowane i zrealizowane w toku procesu legislacyjnego, że w każdym
przypadku osoba uprawniona do emerytury wojskowej oraz emerytury
powszechnej, która pozostawała w zawodowej służbie wojskowej 1 stycznia 1999 r.
musi dokonać wyboru świadczenia, które ma być jej wypłacane, również wtedy, gdy
wysokość emerytury wojskowej została obliczona wyłącznie na podstawie okresów
tej służby, bez „uzupełnienia” jej o zwiększenie wynikające z przebytych okresów
składkowych i nieskładkowych. Taki cel wprowadzonej regulacji wynika też z samej
konstrukcji kolejno dokonywanych zmian ustawowych, których lektura upoważnia
do wyrażenia poglądu, że celem ustawodawcy było pozbawienie żołnierzy
możliwości zwiększania emerytur wojskowych przez uwzględnienie przebytych
przez nich w ramach stażu powszechnego okresów składkowych i nieskładkowych,
rekompensowane prawem do pobierania dwóch świadczeń emerytalnych,
oczywiście po spełnieniu przewidzianych w ustawach warunków ich nabycia.
Zatem emeryt wojskowy, który pozostawał, tak jak wnioskodawca, w
zawodowej służbie wojskowej przed 2 stycznia 1999 r., nie jest uprawniony,
zdaniem Sądu Apelacyjnego do równoczesnego pobierania emerytury wojskowej i
emerytury z FUS, bez względu na to, że na wysokość jego emerytury wojskowej,
ustalonej w maksymalnej kwocie 75% podstawy jej wymiaru (art. 18 ust. 1 ustawy z
10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich
rodzin), wpływają wyłącznie okresy zawodowej służby wojskowej. Za takim
wnioskiem przemawia rozdzielność modeli obliczania emerytur wojskowych,
ustanowionych dla żołnierzy zawodowych w zależności od daty powołania do
służby (przed 2 stycznia 1999 r. lub po 1 stycznia 1999 r.).
W związku z powyższym w ocenie Sądu drugiej instancji prawidłowe jest
stanowisko Sądu Okręgowego, który uznał, że wnioskodawca nie jest uprawniony
do pobierania dwóch świadczeń emerytalnych (emerytury powszechnej i
wojskowej). Choć nabył on prawo do emerytury wojskowej, jak również emerytury z
FUS z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego, to jest uprawniony do
pobierania tylko jednego z tych świadczeń. W tej sprawie nie zostały spełnione
III USK 355/24
7
przesłanki, umożliwiające odstąpienie od ogólnej zasady wypłacania jednego
świadczenia. W realiach rozpatrywanego przypadku nie znajduje zastosowania
przepis art. 95 ust. 2 ustawy, z racji tego, że odwołujący się pełnił służbę wojskową
przed 2 stycznia 1999 r. i przyznane mu przez Wojskowe Biuro Emerytalne
świadczenie nie zostało obliczone wedle zasad określonych w art. 15a albo art. 18e
ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Należy
przy tym pamiętać, że omówione wyżej przepisy odnoszące się do wyjątków od
reguły wypłacania jednego świadczenia, jako regulacje szczególne podlegają
wykładni ścisłej, a ich rozszerzająca interpretacja jest niedopuszczalna.
Wnioskodawca po zwolnieniu ze służby posiadał wysługę emerytalną, na którą
składała się tylko służba wojskowa, która trwała ponad 29 lat. Podstawa wymiaru
emerytury wojskowej odwołującego się osiągnęła maksymalną wysokość 75%
podstawy wymiaru. Stosownie bowiem do treści art. 18 tej ustawy, kwota emerytury
wojskowej nie może przekraczać 75% podstawy wymiaru emerytury. Okresy
zatrudnienia ubezpieczonego po zakończeniu służby wojskowej nie miały zatem
wpływu na wysokość emerytury wojskowej, bo bez ich uwzględnienia
wnioskodawca i tak otrzymałby emeryturę w wysokości 75% podstawy wymiaru.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł A.K. Skarżący
zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i rozstrzygnięcie sprawy co do
istoty oraz zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu w tym
kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W podstawach skargi kasacyjnej skarżący zarzucił Sądowi Apelacyjnemu
naruszenie:
1. art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o
zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, przez uznanie, że przepisów
tych nie stosuje się do ubezpieczonego, ponieważ został on powołany do
zawodowej służby wojskowej przed 1 stycznia 1999 r. w sytuacji, gdy przepis
art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, że zasada wypłaty jednego świadczenia
nie obowiązuje w przypadku, gdy wojskowe świadczenie emerytalne zostało
obliczone według zasad określonych w art. 15a ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy zawodowych;
III USK 355/24
8
2. art. 32 Konstytucji RP i określonej w nim konstytucyjnej zasady równości
przez taką interpretację art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a
ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, która pozwala
wypłacać dwa świadczenia osobom w ramach jednej grupy emerytalnej, w tym
przypadku emerytom wojskowym;
3. art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, który wskazuje, że obywatel ma prawo do
zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego, przez taką
interpretację art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o
zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, która nakłada na obywatela
obowiązek zabezpieczenia społecznego i ponoszenia składek na zabezpieczenie
społeczne, chociaż w momencie wnoszenia składek nie jest możliwe, aby
wnoszone składki miały jakikolwiek wpływ na świadczenia emerytalne wnoszącego
składki.
Powołując się na art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania podnosząc, że
wniesiona skarga kasacyjna jest zasadna, bowiem Sąd Apelacyjny dopuścił się
rażącego naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa, co skutkuje
naruszeniem prawa przez zaskarżone orzeczenie i pozbawia skarżącego
możliwości skutecznego dochodzenia jego roszczeń. Istotnym w sprawie jest fakt,
że wnioskodawca pobierał emeryturę wojskową. Po podjęciu zatrudnienia,
uzyskując jednocześnie emeryturę wojskową złożył wniosek o przyznanie prawa do
emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze
przepisy ustawy emerytalnej dopuszczające możliwość pobierania dwóch
świadczeń, zasadnym w ocenie wnioskodawcy jest rozpoznanie sprawy oraz
dokonanie wykładni przepisu art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
III USK 355/24
9
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Trzeba dodać, że zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymagania formalne
skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania i
jego uzasadnienie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien
być tak sformułowany, aby wynikało z niego w sposób nie budzący wątpliwości, że
w sprawie zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym
art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) zwykłym środkiem zaskarżenia
przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego
postępowanie w sprawie, lecz pozainstancyjnym, nadzwyczajnym instrumentem
zaskarżenia prawomocnego orzeczenia, z uwagi na przeważający w jej charakterze
element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa,
nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących
podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Skarżący oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
potrzebie wykładni przepisów prawnych bardzo ogólnie wskazując na potrzebę
wykładni art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm., w
brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kwestionowanej decyzji; zwanej
„ustawą emerytalną”).
Należy zatem przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem
judykatury przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę
wykładni przepisów prawa wymaga od skarżącego określenia, które przepisy
wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają
związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w
orzecznictwie sądów (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia
2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto konieczne jest
opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą
do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji
III USK 355/24
10
interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 listopada 2003 r.,
II UK 184/03, z 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z 17 grudnia 2007 r., I PK
233/07). W przypadku powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne
jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis
prawa był odmiennie wykładany. Nie istnieje jednak potrzeba wykładni przepisów
prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już
stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził
swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności
uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16
stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP 2003 nr 13, poz. 5).
Zdaniem Sądu Najwyższego, oceniany w niniejszym postępowaniu wniosek
skarżącego nie spełnia wyżej określonych kryteriów. Choć bowiem faktycznie we
wcześniejszym orzecznictwie sądowym art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej nie był
wykładany w sposób jednolity, co doprowadziło do orzeczniczych rozbieżności, to
jednak zostały one usunięte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 15 grudnia 2021 r., (III UZP 7/21, LEX nr 3274620). Wyrażono w niej pogląd
prawny, zgodnie z którym ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie
wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i który pobiera emeryturę wojskową
wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów
składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych
świadczeń - wyższe lub wybrane przez uprawnionego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 7
ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych oraz ich rodzin, Dz.U. z 2020 r., poz. 586 ze zm.; zwanej „ustawą o
zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy”).
Sąd Najwyższy w motywach tej uchwały zgodził się między innymi ze
stanowiskiem, że przyjęcie założenia, zgodnie z którym dyferencjacja uprawnień
żołnierzy w zakresie prawa do wypłaty świadczeń emerytalnych w zbiegu jest
związana wyłącznie z datą powołania ich do służby wojskowej (przed i po 1
stycznia 1999 r.) i stanowi jej konsekwencję, oznaczałoby ich nierówne traktowanie.
III USK 355/24
11
Inaczej jednak ten problem musi być postrzegany, gdyby założyć, a założenie takie
jest w pełni uprawnione, że nie chodzi w nim o samą datę powołania do służby jako
determinantę różnych uprawnień w przypadku zbiegu prawa do świadczeń
emerytalnych, lecz o to, że te dwie grupy żołnierzy były objęte w okresie odbywania
służby wojskowej różnymi systemami emerytalnymi, co data powołania ich do
służby jedynie ilustruje. Okoliczność ta, polegająca na wprowadzeniu od 1 stycznia
1999 r. systemu „zdefiniowanej składki” w miejsce systemu „zdefiniowanego
świadczenia” i związane z tym istotne różnice w zakresie unormowania sposobu
opłacania składek na powszechne ubezpieczenie społeczne przez żołnierzy
powołanych do służby do 1 stycznia 1999 r., jak i po tym dniu, nie może pozostać
bez znaczenia dla ustalania zakresu podmiotów, którym przysługuje równe
traktowanie. Może ona bowiem zostać uznana za istotną cechę różniącą te
podmioty. Taką cechą może być też zróżnicowanie ze względu na zachowaną w
stosunku do jednej tylko grupy żołnierzy (przynajmniej potencjalną) możliwość
zwiększenia emerytury wojskowej przez doliczenie do wysługi emerytalnej „stażu
cywilnego”. Wówczas sytuacja prawna tych żołnierzy mogłaby być oceniana co
najwyżej jako jedynie podobna do żołnierzy powołanych do służby po dniu 1
stycznia 1999 r. Podobieństwo obu tych grup polegałoby natomiast wyłącznie na
tym, że jedni i drudzy są żołnierzami zawodowymi, ale posiadającymi różne
uprawnienia w zakresie sposobu obliczania emerytur.
Niezależnie jednak od tego, które z tych założeń zostałoby przyjęte, możliwa
jest skuteczna obrona - jako dozwolonego - naruszenia zasady równości przy
uwzględnieniu „testu” wynikającego z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
Po pierwsze bowiem, celem oraz treścią wprowadzonego przez
ustawodawcę zróżnicowania jest „wpasowanie” żołnierzy pozbawionych prawa do
wzrostu emerytury wojskowej z tytułu doliczenia „stażu cywilnego” w nowy system
ubezpieczeń społecznych bazujący na zdefiniowanej składce, która w dużym
stopniu oznacza realizację zasady wzajemności składki i prawa do świadczenia
oraz abstrahuje od solidarnościowego charakteru świadczeń zabezpieczeniowych.
Po drugie, moment wprowadzenia omawianej dyferencjacji wskazuje na
związanie jej z przyjętym w ustawie emerytalnej procesem stopniowego
wygaszania dotychczasowych uprawnień emerytalnych na rzecz jednolitego,
III USK 355/24
12
nowego powszechnego systemu. Proces ten jest zaś w pełni akceptowany zarówno
w orzecznictwie, jak i w doktrynie prawa ubezpieczeń społecznych (por. m.in.
wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 22 czerwca 1999 r., K. 5/99, OTK ZU 1999
Nr 5, poz. 100, z 4 stycznia 2000 r., K. 18/99, OTK ZU 2000 Nr 1, poz. 1 oraz K.
1/00, OTK 2000 Nr 6, poz. 185 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 16 czerwca
2011 r., III UK 217/10, LEX nr 950438 i z 26 kwietnia 2016 r., I UK 151/15, LEX nr
2050671). Wprawdzie ów proces stopniowego wygaszania „starych” uprawnień
emerytalnych w ustawie emerytalnej został oparty przede wszystkim na wieku
(a konkretnie dacie urodzenia) świadczeniobiorców, jednakże łatwo założyć jego
adekwatność także w odniesieniu do daty powołania do służby decydującej o
zakresie regulacji zaopatrzeniowych, zwłaszcza że drugim z czynników
powodujących eliminację dotychczasowego („starego”) sytemu emerytalnego jest
określona w ustawie data graniczna przypadająca na dzień 31 grudnia 2008 r.
(por. art. 46 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej).
Po trzecie, wspomniana dyferencjacja ma charakter proporcjonalny, gdyż
bilansuje ją (omówiona wcześniej) regulacja art. 18i ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy.
Po czwarte, trudne do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej
byłoby postawienie jednych żołnierzy powołanych do służby przed 2 stycznia 1999 r.
w sytuacji lepszej (a przez to nierównej) od takich samych żołnierzy, którym wzrost
emerytury wojskowej z tytułu uwzględnienia samych okresów służby pozwalałby na
uzyskanie tego świadczenia w wysokości tylko nieznacznie niższej niż 75%
podstawy wymiaru (na przykład 74%).
Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni aprobuje kierunek wykładni
art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej przyjęty w omówionej uchwale powiększonego
składu Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21). Nie dostrzega też we
wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania żadnych
argumentów, które uzasadniałyby jego zmianę.
Sąd Najwyższy zauważa równocześnie, że Sądy meritii dokonały
rozstrzygnięcia w sprawie opierając się właśnie na wykładni ww. przepisów prawa,
zgodnej z powołaną uchwałą.
III USK 355/24
13
Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy doszedł do
przekonania, że skarżący nie wykazał potrzeby przyjęcia jego skargi kasacyjnej do
merytorycznego rozpoznania, wobec czego opierając się na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c., orzekł o odmowie przyjęcia jej do rozpoznania.
[SOP]