III USK 312/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 grudnia 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania B.K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie
o zwrot nienależnie pobranego świadczenia,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie
z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 539/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od B.K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Lublinie kwotę 2700 zł (dwa tysiące
siedemset złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11
kpc tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2023 r., IV U 1666/22, Sąd Okręgowy w
Rzeszowie oddalił odwołanie B.K. od decyzji z dnia 8 listopada 2022 r. Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie, stwierdzającej pobranie przez
wnioskodawcę nienależnego świadczenia za okres od 28 grudnia 2016 r. do 31
marca 2019 r. w łącznej kwocie 60 900,97 zł oraz zobowiązującej go do zwrotu
III USK 312/24
2
świadczeń za okres od 1 maja 2017 r. do 31 marca 2019 r. w kwocie należności
głównej 51 790,97 zł wraz z odsetkami w kwocie 19 787,09 zł.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r., III AUa
539/23 oddalił apelację wnioskodawcy (pkt I.) oraz zasądził od niego na rzecz
organu rentowego kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia
uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II.).
W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie: rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w
sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności art. 1
lit. c), lit. r), lit. s), lit. u), art. 11; 2. 103a w zw. z art. 138 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 i
pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych; 3. art. 138 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art.
84 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; 4. art. 138 ust.
4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych; 5. art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych w zw. z art. 481 § 1 k. c.; 6. art. 84 ust. 1 zd. 2 ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych; 7. art. 22 § 1 k. p.; 8. art. 3271 § 1 pkt 1 k. p. c.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą
zasadnością skargi kasacyjnej, podnosząc że Sąd Apelacyjny oparł rozstrzygnięcie
na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego
wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa. W ocenie skarżącego Sąd
drugiej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego poprzez
przyjęcie pozostawania w stosunku pracy przez ubezpieczonego u
dotychczasowego pracodawcy.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy w trybie art. 39816 k. p. c. poprzez
zmianę zaskarżonego wyroku pierwszej instancji i poprzedzającej go decyzji
organu rentowego z dnia 8 listopada 2022 r. poprzez stwierdzenie, że
III USK 312/24
3
wnioskodawca nie jest zobowiązany do zwrotu kwoty 71.578,06 zł, w tym odsetek
w kwocie 19.787,09 zł oraz ponowne orzeczenie o kosztach procesu; zasądzenie
od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania
kasacyjnego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej
instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie
- w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy – o
oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie na rzecz
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie kosztów postępowania
kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako
sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga
kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia
przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego
postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi
kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
III USK 312/24
4
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez
Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a
jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w
którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na
uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie
uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.
Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,
wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek
argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko
wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie
analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna
być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać
w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym
bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem
zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na
usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na
wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w
sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II
UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z
III USK 312/24
5
dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II
UZ 18/08, LEX nr 496392).
Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c wynika zwykle z oczywistego,
widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności
wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi
regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może
stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie
kwalifikowane (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK
317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z
dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17
października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca
2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia
22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na
poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX
nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).
Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację,
w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza
konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych
przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób
sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK
414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań
odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu
dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub
"oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość
wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5
lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK
III USK 312/24
6
77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587).
O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja
zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne
przenoszenie argumentacji służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do
uzasadnienia podstaw kasacyjnych ani odwoływanie się do tego uzasadnienia,
podstawy skargi bowiem są badane dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej
przyjęciu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK
337/17, LEX nr 2483656 czy z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr
2490632).
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania strona
skarżąca nie wskazała żadnego przepisu, który w jej ocenie miałby powodować
przyjęcie skargi do merytorycznego rozpoznania, wobec czego wniosek ten nie
może zostać przyjęty do merytorycznego rozpoznania. Jak wskazano wyżej, to
skarżący ma przekonać Sąd Najwyższy o istnieniu przesłanki uzasadniającej
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zatem Sąd Najwyższy nie może w tym
zakresie zastępować strony i doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych
argumentów (w tym przepisów) za tym przemawiających.
Ponadto należy stwierdzić, że podnoszone przez skarżącego argumenty
zmierzają w istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli
kasacyjnej sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co na
tym etapie postępowania nie jest możliwe ze względu na to, że na mocy art. 3983 §
3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba
rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec
czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach
postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 98 § 1 i § 11 k.p.c.
[I.T.]
III USK 312/24
7
[a.ł]
