III USK 254/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 6 listopada 2025 r.
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
w sprawie z odwołania J. S.A. w B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Legnicy
z udziałem R.K.
o podstawę wymiaru składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6
listopada 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we
Wrocławiu
z dnia 13 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 1519/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się
kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł wraz z ustawowymi
odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
zobowiązanej orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Legnicy, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r.,
III USK 254/24
2
poz. 1009 ze zm.) ustalił, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) R.K. z tytułu
zatrudnienia u płatnika składek J. S.A. w B. od 1 listopada 2021 r. wynosi 3.372,54
zł miesięcznie.
Wyrokiem z dnia 10 października 2022 r., Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze
zmienił decyzję organu rentowego w ten sposób, że ustalił, że podstawa wymiaru
składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla
zainteresowanej jako pracownika płatnika składek J. S.A. z siedzibą w B. wynosi od
1 listopada 2021 r. 8.370,70 zł miesięcznie.
W sprawie ustalono, że zainteresowana była długoletnim pracownikiem płatnika
składek (odwołującej się), a przy tym miała odpowiednie kwalifikacje, w tym wyższe
wykształcenie oraz umiejętności. Wysokość jej wynagrodzenia na zajmowanym
stanowisku product managera kształtowała się w zależności od kondycji finansowej
firmy i nie była zawyżona w porównaniu do wynagrodzenia innych osób
zatrudnionych w spółce na takich samych stanowiskach. Zainteresowana miała
bardzo szeroki zakres obowiązków, takich jak przygotowywanie kolekcji w dziale
dziecięcym, zamawianie odzieży z Chin, Bangladeszu, Turcji oraz krajów Unii
Europejskiej, w tym była odpowiedzialna za koordynację produkcji, frachtu
morskiego i drogowego, odprawy celne i alokację produktów bezpośrednio do
sklepów. Dodatkowo zajmowała się gospodarkami cenowymi, zapasami
magazynowymi oraz analizą danych sprzedażowych. Ponadto jako jedyna w spółce
znała języki obce (niemiecki, angielski i rosyjski), co pozwalało jej na swobodną
komunikację z kontrahentami oraz samodzielne podróże służbowe. Jej
wynagrodzenie odpowiadało średniemu wynagrodzeniu osób na podobnych
stanowiskach, z uwzględnieniem warunków rynku lokalnego. Sąd ustalił, że
niezdolność do pracy zainteresowanej spowodowana była ciążą. Ocenił, że trudno
uznać, że zainteresowała, zawierając z odwołującą się aneks do umowy w dniu 20
września 2021 r., mogła mieć świadomość, że w krótkim czasie od jego zawarcia
będzie niezdolna do pracy w związku ze swoim stanem zdrowia, ponieważ o ciąży
dowiedziała się podczas badania lekarskiego, które odbyło się dopiero 3 listopada
2021 r.
III USK 254/24
3
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 13 lutego 2024 r., oddalił
apelację organu rentowego. Sąd podkreślił, że przedmiot rozpoznania w tej sprawie
wyznaczała wyłącznie treść zaskarżonej decyzji organu rentowego, w której nie
kwestionowano podlegania zainteresowanej obowiązkowym ubezpieczeniom
społecznym z tytułu wykonywanej w J. S.A. w B. umowy o pracę w spornym
okresie. Spór dotyczył wyłącznie wysokości podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne zainteresowanej jako pracownika. Sąd Apelacyjny
podzielił w całości ustalenia i stanowisko Sądu I instancji. Zdaniem Sądu
Apelacyjnego odwołująca się Spółka przedstawiła dowody i logiczne argumenty
uzasadniające przyznanie zainteresowanej wynagrodzenia w wysokości ustalonej
w aneksie z 20 września 2021 r., natomiast organ rentowy nie przedstawił żadnych
dowodów przemawiających za przyjęciem, że w okolicznościach sprawy wyłącznym
celem ustalenia wynagrodzenia na poziomie 8.370,70 zł miesięcznie było
zapewnienie zainteresowanej uzyskania w przyszłości wysokich korzyści w postaci
świadczeń z ubezpieczenia społecznego związanych z chorobą i macierzyństwem,
kosztem innych uczestników tego systemu. Sąd Apelacyjny podkreślił, że spór w
sprawie dotyczy wyłącznie wysokości wynagrodzenia ubezpieczonej, wobec tego
nie ma żadnego znaczenia ani fakt jej jednoczesnego zatrudnienia u Janusza
Szczepańskiego, ani tym bardziej warunki, na jakich jest tam zatrudniona. Tym
bardziej nieuzasadnione jest porównywanie jej łącznego wynagrodzenia z tytułu
pracy w dwóch przedsiębiorstwach, do średniego wynagrodzenia uzyskiwanego
przez osoby zajmujące takie same stanowiska w ramach zatrudnienia na tzw.
jednym etacie.
Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.
Zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 oraz art. 4 pkt 9
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 13 i art. 78 Kodeksu
pracy.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powiązał z
przesłanką występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego
sprowadzającego się do ustalenia, czy w przypadku zatrudnienia u więcej niż
jednego pracodawcy i podwyżki wynagrodzenia u każdego z nich w perspektywie
korzystania ze świadczeń sąd powinien łącznie rozpoznać obie sprawy i dokonać
III USK 254/24
4
kompleksowej oceny wysokości całego przychodu, stanowiącego podstawę
wymiaru składek. W ramach zagadnienia ustaleniu powinna podlegać kwestia czy
wystarczająca będzie liczba dwóch pracodawców, równocześnie podwyższających
wynagrodzenia czy też większa ich ilość.
W uzasadnieniu wniosku skarżący argumentował, że kryteria regulujące
godziwość wynagrodzenia w świetle art. 13 i art. 78 Kodeksu pracy powinny
podlegać ocenie przy uwzględnieniu równoległego zatrudnienia u więcej niż
jednego pracodawcy. Wskazał, że brak jest więżących orzeczeń na tle art. 18 ust. 1
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących kwestię łączenia
równoległych przychodów, poza jednostkowym wyrokiem I USKP 60/23, w którym
Sąd Najwyższy podważył zasadność podlegania ubezpieczeniu społecznemu z
tytułu zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy oraz wyraził pogląd o
niedopuszczalności sztucznego ustalania wynagrodzenia, będącego pochodną
objęcia ubezpieczeniem co do zasady. Zdaniem skarżącego, ponadprzeciętne
zwiększenie łącznego przychodu w rozumieniu art. 18 ust. 1 ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych, powinno wykluczać słuszność poglądu Sądu II instancji
dotyczącego swobody/dowolności danego pracodawcy w kształtowaniu siatki
wynagrodzeń i jego przyjęcie za podstawę wyroku. Nadto, że przy ustalaniu prawa
do świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest brane pod uwagę
wynagrodzenie u jednego pracodawcy, lecz łączny przychód.
Odwołująca się w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na swoją
rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
III USK 254/24
5
Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem
powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej,
jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art.
3989 § 1 k.p.c. z uwagi na przeważający w niej element interesu publicznego.
Skarżący wskazał jedną z przesłanek wymienionych na wstępie, a mianowicie
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.
Istotnym zagadnieniem prawnym jest problem jurydyczny, który wiąże się z
określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem
prawnym, którego wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia
przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.
Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi
kasacyjnej powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z
którymi zostało sformułowane i wskazaniu argumentów, które prowadzą do
rozbieżnych ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do
oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym"
oraz czy jest to zagadnienie „istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia
10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I
PKN 649/01, OSNP 2004 nr 9, poz. 158 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego
2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51).
Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia
prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowi na przykład art. 390
§ 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego
przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie -
wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Z
przedstawionego przez wnoszącego skargę istotnego zagadnienia prawnego musi
jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na czym polegają istotne
wątpliwości (na przykład interpretacyjne), na czym polega rozbieżność w
orzecznictwie i jakich kwestii owa niejednolitość dotyczy. Sformułowane
zagadnienie winno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do
III USK 254/24
6
treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie
przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego.
Zagadnienie prawne uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
musi mieć charakter ścisłe jurydyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących
ustaleń faktycznych oraz służyć wyjaśnieniu prawa, a nie ocenie ich subsumcji pod
określoną normę prawną (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2017
r., I CSK 555/16). Nie może więc mieć charakteru kazuistycznego i służyć
uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej pewnych
szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 2015 r., V CSK 600/14).
Ponadto problem prawny dotyczyć musi kwestii decydującej o rozstrzygnięciu
sprawy, nie może być dla niej prawnie obojętny. Innymi słowy w sprawie występuje
istotne zagadnienie prawne bądź zachodzi konieczność wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów tylko wtedy, kiedy wynik sprawy uzależniony jest od
interpretacji przepisów przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania (por. postanowienia Sądu Najwyższy: z dnia 26 września 2005 r. II
PK 98/05, OSNP 2006 r. nr 15-16, poz. 243; z dnia 25 września 2007 r., I UK
161/07, z dnia 19 września 2013 r., I PK 98/13).
Skarżący nie spełnił powyższych wymagań, nie sformułował – według reguł
przedstawionych wyżej - żadnego zagadnienia prawnego.
Istotne jest podkreślenie, że przedmiot sporu w sprawach ubezpieczeniowych
determinuje przedmiot decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń
społecznych oraz zakres odwołania od tej decyzji, ponieważ rozpoznając odwołanie
od decyzji organu rentowego sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga o
zasadności odwołania w granicach wyznaczonych, z jednej strony, zakresem
samego odwołania, a z drugiej przez przedmiot zaskarżonej decyzji (por. wyroki
Sądu Najwyższego: z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10, z dnia 6 września 2000
r., II UKN 685/99,OSNAPiUS 2002 Nr 5, poz. 121 oraz postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000 Nr 15, poz. 601; z
dnia 13 października 2009 r., II UK 234/08; z dnia 2 marca 2011 r., II UZ 1/11; z
III USK 254/24
7
dnia 18 lutego 2010 r., III UK 75/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 215; z dnia 3 lutego
2010 r., II UK 314/09; z dnia 14 lutego 2024 r., III USK 253/22).
Z perspektywy postępowania sądowego w sprawach ubezpieczeniowych,
sformułowane przez skarżącego zagadnienie nie spełnia wymagań stawianych
przesłance przedsądu ujętej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący wskazuje na
potrzebę wyjaśnienia czy w przypadku zatrudnienia u więcej niż jednego
pracodawcy i podwyżki wynagrodzenia u każdego z nich (w perspektywie
korzystania ze świadczeń) sąd powinien łącznie rozpoznać obie sprawy i dokonać
kompleksowej oceny wysokości całego przychodu, stanowiącego podstawę
wymiaru składek. Tymczasem przedmiot rozpoznania w tej sprawy, jak trafnie
wskazał Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, wyznaczała wyłącznie treść
zaskarżonej decyzji organu rentowego, którą ustalono podstawę wymiaru składek
na ubezpieczenie społeczne zainteresowanej wyłączenie z tytułu zatrudnienia u
płatnika składek (odwołującej się Spółki) – u jednego a nie u wielu pracodawców.
Już z tej przyczyny zagadnienie sformułowane przez skarżącego nie ma związku z
przedmiotem tej sprawy i jego rozstrzygnięcie nie będzie miało wpływu na wynik
sprawy.
Organ rentowy, uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, zdaje się przyjmować, że w sprawie, która dotyczy podstawy wymiaru
składek z tytułu zatrudnienia pracowniczego u danego pracodawcy, Sąd powinien
uwzględnić okoliczności wykraczające poza treść stosunku pracy, którego stroną
jest ten pracodawca, z tego powodu, że pracownik pozostaje jednocześnie w
stosunku pracy z innym pracodawcą (który nie jest adresatem zaskarżonej decyzji
organu rentowego, ani stroną postępowania sądowego w sprawie z odwołania od
tej decyzji). Skarżący przyjmując tę tezę nie wskazuje żadnego przepisu prawa, z
którego można by wywieść jej prawidłowość przy zastosowaniu przyjętych metod
wykładni przepisów prawa. Przepisami takimi nie są art. 13 i 78 k.p., bo dotyczą
one kształtowania treści stosunku pracy, którego stronami są pracodawca (jeden
pracodawca) i pracownik. Z tych przepisów nie wynika wielopodmiotowość
stosunku pracy po stronie pracodawcy ani kryteria ustalenia łącznego
wynagrodzenia pracownika należnego na podstawie dwóch lub więcej stosunków
pracy, zawartych w różnymi pracodawcami. Z kolei w art. 18 ust. 1 ustawy o
III USK 254/24
8
systemie ubezpieczeń społecznych nie sformułowano obowiązku sądu w
postępowaniu w sprawach ubezpieczeniowych uwzględnienia przy ocenie skutków
prawnych uzgodnienia przez pracownika i pracodawcę (strony danego stosunku
pracy) wysokości wynagrodzenia treści stosunku pracy, łączącego tego pracownika
z innym pracodawcą.
Dodać należy, że w uzasadnieniu wniosku brak jakiegokolwiek wywodu
prawnego łączącego wskazane we wniosku przepisy prawa z obowiązkiem Sądu
łącznego rozpoznania spraw z odwołania od decyzji wydanych w stosunku do
różnych płatników składek zatrudniających tego samego pracownika w tym samym
okresie, czy z obowiązkiem Sądu dokonania kompleksowej oceny wysokości
całego przychodu, stanowiącego podstawę wymiaru składek.
Podsumowując, skarżący nie wskazał zagadnienia, które miałoby charakter
prawny i którego rozstrzygnięcie miałoby wpływ na wynik tej sprawy.
Na marginesie należy zauważyć, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22
listopada 2023 r., I USKP 60/23, do którego odwołuje się skarżący, został wydany
w odmiennych okolicznościach faktycznych i przy innej strukturze podmiotowej
postępowania sądowego. W tamtej sprawie sądy rozstrzygnęły odwołania od
decyzji stwierdzających, że odwołująca się nie podlega obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako
pracownik płatnika składek oraz jako pracownik u innego płatnika składek w
pokrywającym się częściowo okresie. W tamtej sprawie ustalono, że w istocie
zatrudnienia ubezpieczonej nie miały na celu wykonywania pracy w ramach
stosunków pracy, a ich celem było wykazanie przed organem administracyjnym, że
obaj płatnicy zatrudniają osobę, legitymującą się certyfikatem kompetencji
zawodowych w międzynarodowym transporcie drogowym. Nie chodziło zatem, jak
zdaje się twierdzić skarżący, o uwzględnienie przy ocenie czynności stron stosunku
pracy polegającej na podwyższeniu wynagrodzenia za pracę przychodu z innych
stosunków pracy łączących ubezpieczonego z innymi pracodawcami.
Natomiast w niniejszej sprawie ustalono, że zainteresowała rzeczywiście
wykonywała pracę uzgodnioną w umowie o pracę za wynagrodzeniem
odpowiadającemu średniemu wynagrodzeniu osób na podobnych stanowiskach, z
uwzględnieniem warunków rynku lokalnego. Jednocześnie nie ustalono (tj. organ
III USK 254/24
9
rentowy nie przedstawił żadnych dowodów przemawiających za odmiennym
ustaleniem), że w okolicznościach sprawy wyłącznym celem ustalenia
wynagrodzenia na poziomie 8.370,70 zł miesięcznie było zapewnienie
zainteresowanej uzyskania w przyszłości wysokich korzyści w postaci świadczeń z
ubezpieczenia społecznego związanych z chorobą i macierzyństwem kosztem
innych uczestników tego systemu.
Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy, na podstawie art.
3989 § 2 k.p.c. oraz art. 108 § 1 i art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w
związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), orzekł jak w
sentencji.
[SOP]
