III USK 238/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 listopada 2025 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania Z. spółki jawnej z siedzibą w Z.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zielonej Górze
z udziałem R.D.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3
listopada 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 533/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Zielonej Górze na rzecz Z. spółki jawnej z siedzibą w Z. 240
(dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami wynikającymi z
art. 98 § 11 Kodeksu postępowania cywilnego tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Decyzją z 16 listopada 2020 r., nr […], Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Zielonej Górze stwierdził, że R.D. z tytułu wykonywania usług na rzecz
płatnika składek Z. Spółka Jawna z siedzibą w Z. podlegała obowiązkowo
ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako zleceniobiorca w
okresach od 29 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. i od 30 września 2017 r. do
III USK 238/24
2
28 lutego 2019 r., a podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i
zdrowotne stanowią za poszczególne miesiące kwoty wskazane w decyzji.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca Z. Sp. j.
Wyrokiem z 2 lutego 2022 r., sygn. akt IV U 1104/21, Sąd Okręgowy w
Zielonej Górze zmienił w całości zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż
zainteresowana R.D. w okresach wskazanych w decyzji nie podlegała
obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako
zleceniobiorca.
Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją.
Wyrokiem z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 533/22, Sąd Apelacyjny w
Poznaniu oddalił apelację.
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą
kasacyjną. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
oparto na przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W
ocenie skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie
art. 382 k.p.c. Sąd Apelacyjny wydał rozstrzygnięcie pomijając część dowodów
zgromadzonych w sprawie tj. akt administracyjnych ZUS zawierających protokół
przesłuchania R.D. z 12 września 2019 r. W treści uzasadnienia orzeczenia Sądu II
instancji nie ma oceny zebranych przez organ pozwany, w toku postępowania
administracyjnego dowodów w postaci zeznań zainteresowanego. Powyższe
wynika wprost z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego.
W ocenie skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż wyrok
w sposób oczywisty narusza art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 w związku z art. 13
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez
uznanie, że R.D. była objęta ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej
działalności gospodarczej w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji nie zaś
jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której
zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, art. 8 ust. 1
pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 2 i art. 4 ustawy
z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej oraz w zw. z art. 3
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców przez stwierdzenie, że R.D.
podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej
III USK 238/24
3
działalności gospodarczej pomimo tego, że z okoliczności sprawy wynika, iż
podejmowane przez nią czynności nie były wykonywane jako zorganizowana
działalność zarobkowa we własnym imieniu, w sposób ciągły, na własne ryzyko
gospodarcze, zaś analiza sprawy prowadzi do wniosku, że w ustalonym stanie
faktycznym można jedynie mówić o pracy najemnej, a nie prowadzeniu działalności
gospodarczej oraz art. 750 i art. 734 k.c. poprzez ich niezastosowanie i w
konsekwencji przyjęcie, że podejmowana przez R.D. aktywność zawodowa - praca
najemna winna być zakwalifikowana jako prowadzenie działalności gospodarczej
pomimo tego, że podejmowana aktywność nie ma cech działalności gospodarczej.
Brak jest także innych cech działalności gospodarczej tj. ryzyka jej prowadzenia i
faktycznego uczestnictwa w obrocie gospodarczym przez zainteresowanego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się wniosła o odrzucenie
skargi kasacyjnej w całości, ewentualnie o wydanie postanowienia o odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej w całości,
zasądzenie – w każdym przypadku – od organu rentowego na rzecz odwołującej
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według
norm prawem przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
III USK 238/24
4
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący
wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista
zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest
oczywiście uzasadniona. Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej
podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi
na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w
szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że
przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste
naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz
sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu
(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r., II USK
191/24, Lex nr 3881666; B. Bieniek, 8.7.4. Przedsąd (w:) Sądowe postępowanie w
sprawach z zakresu prawa pracy, red. K. Baran, Warszawa 2025).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
spełnia powyższych wymogów, nie wykazuje, aby w sprawie występował stan
„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestiami zbliżonymi do tych jakie
wynikają z uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi
kasacyjnej zajmował się już Sąd Najwyższy, który postanowieniem z 2 kwietnia
2025 r., III USK 202/24, odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej organu
rentowego w sprawie z odwołania Z. spółka jawna z siedzibą w Z. od decyzji
III USK 238/24
5
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zielonej Górze z udziałem innego
zainteresowanego o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego. Sąd
Najwyższy podziela i przyjmuje za własne stanowisko postanowienia Sądu
Najwyższego w sprawie III USK 202/24. W powołanym postanowieniu Sąd
Najwyższy stwierdził między innymi, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko,
że działalność gospodarcza musi wykazywać pewne cechy, do których zalicza się
zorganizowany i zarobkowy charakter, ciągłość i profesjonalizm. W uchwale
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r. (III CZP 117/91, OSNC
1992, nr 5, poz. 65) wskazano, że działalność gospodarczą wyróżniają pewne
specyficzne właściwości, do których należy zaliczyć: zawodowy (a więc stały)
charakter; związaną z nim powtarzalność podejmowanych działań;
podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania oraz uczestnictwo w
obrocie gospodarczym. Taki kierunek zapatrywania został zaaprobowany także w
uchwale Sądu Najwyższego z 23 lutego 2005 r. (III CZP 88/04, OSNC 2006, Nr 1,
poz. 5), w której stwierdzono, że działalnością gospodarczą jest działalność
wykazująca zawodowy, czyli stały, charakter, podporządkowanie regułom zysku i
opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w
działalności gospodarczej (w obrocie gospodarczym). O działalności gospodarczej
można zatem mówić tylko wtedy, gdy wszystkie przesłanki, tj. zarobkowy charakter
prowadzonej działalności, jej zorganizowany charakter, ciągłość jej wykonywania są
spełnione kumulatywnie (wyroki Sądu Najwyższego z: 13 września 2016 r., I UK
455/15, LEX nr 2122404; 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127; 27
stycznia 2021 r., II USKP 5/21, LEX nr 3119601; 11 lutego 2021 r., II USKP 21/21,
LEX nr 3119631; 21 kwietnia 2021 r., II USKP 43/21, OSNP 2022, nr 9, poz. 89; 9
lipca 2024 r., II USKP 146/23, LEX nr 3732529). W przywołanych wyżej wyrokach
Sądu Najwyższego z 10 lutego 2016 r. (I UK 65/15) oraz z 16 lutego 2016 r. (I UK
77/15) wyjaśniono, że „pozarolnicza działalność gospodarcza” oznacza działalność
zarobkową prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób
zorganizowany i ciągły. Cechy charakterystyczne aktywności prowadzonej „we
własnym imieniu” to: 1) odpowiedzialność przedsiębiorcy wobec osób trzecich za
rezultat podejmowanych w jej ramach czynności oraz ich wykonywanie, 2)
samodzielne wyznaczanie miejsca i czasu wykonywania tych czynności, 3)
III USK 238/24
6
ponoszenie ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.
Podkreślono także, że działalność gospodarcza może przybrać również formę
stałego wykonywania rodzajowo jednej umowy (usługi) dla innego podmiotu, ale
cechą takiej działalności powinno być nadal działanie we własnym imieniu i na
własne ryzyko (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2015
r., III UZP 2/15; LEX nr 1740331).
Sąd Najwyższy w przywołanych ostatnio wyrokach zauważył, że zgodnie z
zasadami wynikającymi z art. 20 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, każdy obywatel ma
swobodę w wyborze formy prowadzenia działalności zarobkowej. Może zatem,
stosownie do swojego wyboru, prowadzić ją w przewidzianej przepisami prawa
formie organizacyjnej - w ramach umowy cywilnoprawnej bądź działalności
gospodarczej. O zakwalifikowaniu danej działalności pod jedną ze wskazanych
wyżej form organizacyjnoprawnych nie przesądza jedynie formalny proces
legalizujący tę działalność. W przypadku działalności gospodarczej
niewystarczające jest więc zarejestrowanie tej działalności zgodnie z wymaganiami
prawnymi i dopełnienie wszelkich innych formalności związanych z obowiązkiem
podatkowym, składkowym i statystycznym, bowiem dla takiej kwalifikacji konieczne
jest również jej faktyczne wykonywanie na warunkach wyżej opisanych.
Wbrew twierdzeniom uzasadnienia wniosku Sąd Apelacyjny w Poznaniu –
rozpoznając apelację organu rentowego od wyroku Sądu pierwszej instancji nie
naruszył przepisu art. 382 k.p.c. Zgodnie z powołanym przepisem Sąd drugiej
instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej
instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Sąd drugiej instancji ocenił i uwzględnił
w swojej ocenie całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Skarżąca w uzasadnieniu wniosku skupia się na eksponowaniu pewnych
elementów stanu faktycznego – oceny zeznań zainteresowanej w sprawie R.D.
złożonych w postępowaniu przed organem rentowym – z pominięciem całokształtu
okoliczności stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że
zainteresowana wykonywała działalność samodzielnie, w sposób ciągły, a zakres
jej czynności (wykonywanie ramek) był zgodny z przedmiotem działalności
zgłoszonym w ewidencji. Zainteresowana współpracuje z odwołującym od 2008
III USK 238/24
7
roku. Usługi meblarskie (wykonywanie ramek szkieletowych) stanowią stałe źródło
dochodu przedsiębiorcy R.D. Zainteresowana samodzielnie zapewniała sobie
odzież roboczą i narzędzia pracy. Sama organizowała czas pracy, nie było nadzoru
jej pracy, ani nikt nie wydawał jej poleceń. Zainteresowana miała pełną dowolność
w doborze formy działalności i świadczenia usług. Nie było przeszkód, aby
świadczyła usługi na rzecz innych kontrahentów. To zainteresowana jako
przedsiębiorca decydowała o tym, z kim i na jakich zasadach nawiąże współpracę.
Wynagrodzenie było ustalone na podstawie ilości wykonanych ramek, w zależności
od ich rodzaju. Rozliczenia dokonywano na bieżąco, na koniec każdego miesiąca.
Zainteresowana jako osoba prowadząca działalność gospodarczą wykonywała w jej
ramach zlecenia, których przedmiot był taki sam jak przedmiot prowadzonej
działalności gospodarczej (produkcja pozostałych mebli). Wykonywała wyłącznie
ramki szkieletowe do produkcji mebli. Jej działalność miała profesjonalny charakter,
była podporządkowana regułom opłacalności i zysku, prowadzona była na własny
rachunek.
Według Sądu drugiej instancji zainteresowana w pełni świadomie
zdecydowała się na prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej wraz ze
wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami. Wykonywane przez
przedsiębiorcę czynności związane z wytwarzaniem ramek były zasadniczo
powtarzalne. Tak ustalony zespół czynności nie wymagał specjalistycznego
nadzoru czy koordynacji. Do realizacji tych czynności zainteresowana nie musiała
posiadać szczególnych kwalifikacji czy umiejętności. Musiała nauczyć się jedynie
prawidłowo odczytywać rysunek techniczny, na podstawie którego wykonywała
ramki szkieletowe. Zainteresowana sama organizowała swoją pracę zarówno co do
czasu pracy, jak i ilości sklejonych ramek. Każda wyprodukowana przez
zainteresowaną ramka była oznaczona jej identyfikatorem. W przypadku reklamacji
poprawiała wady na własny koszt. Zdaniem Sądu drugiej instancji całkowicie
niezasadne okazały się twierdzenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż
odwołująca spółka organizowała pracę zainteresowanej, wykonywała czynności
nadzorcze w stosunku do niej, czy wydawała polecenia w zakresie wykonywanych
czynności, a w konsekwencji, że wykonywała ona pracę najemną, a nie działalność
gospodarczą. Zdaniem Sądu drugiej instancji zorganizowanie działalności
III USK 238/24
8
gospodarczej nie musi obejmować wszystkich narzędzi, materiałów czy szeroko
pojętego sprzętu wymaganego do świadczenia przedmiotu działalności. Usługa
świadczona w ramach prowadzonej działalności może sprowadzać się nawet tylko
do wykonania samej określonej czynności. Oczywiście w takim wypadku
kluczowym dla kwalifikacji, w jakich ramach funkcjonuje osoba ubezpieczona, będą
pozostałe elementy umowy (m.in. podporządkowanie, czas pracy), jednakże te
kryteria nie przemawiają za zasadnością stanowiska organu rentowego.
Sąd drugiej instancji stwierdził w konsekwencji, że nie można przyjąć, iż
zainteresowana z tytułu wykonywania usług na rzecz odwołującego podlega
obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako
zleceniobiorca. Zainteresowana świadczyła bowiem swoje usługi na rzecz płatnika
w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Przedstawione wyżej stanowisko
zaskarżonego wyroku zasadza się na bardzo szerokiej analizie przepisów prawa
materialnego wskazanych w jego uzasadnieniu, analizie opartej na poglądach
judykatury Sądu Najwyższego w zakresie omawianej kwestii. Skarżący nie
przedstawił – w uzasadnieniu wniosku – przekonującej argumentacji polemicznej,
którą zakwestionowałby ocenę zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w
zakresie zastosowanych w sprawie, a wskazanych w uzasadnieniu wniosku,
przepisów prawa materialnego. Poza prostą negacją podstawom zaskarżonego
rozstrzygnięcia skarga kasacyjna nie ma argumentacji wykazującej walor
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. w
punkcie pierwszym. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego
postanowienia ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.
[SOP]
III USK 238/24
9
