III USK 216/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Renata Żywicka
Dnia 22 lipca 2025 r.
w sprawie z odwołania R.K. i W.K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zielonej Górze
o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22
lipca 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołujących się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 26 stycznia 2024 r., sygn. akt III AUa 175/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od W.K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Zielonej Górze kwotę 240 zł (dwieście
czterdzieści złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11
k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2021r., IV U 2103/21 Sąd Okręgowy w Zielonej
Górze zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 1 września 2021 r. Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Zielonej Górze w ten sposób, że ustalił, iż odwołująca W.K.
w okresie od 2 stycznia 2019r. do 31 sierpnia 2021r. podlegała obowiązkowo
ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, jako
pracownik z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u odwołującego
III USK 216/24
2
płatnika składek R.K.- Kancelaria Notarialna w Ż. i od dnia 2 stycznia 2019r. nie
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu,
jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność
gospodarczą.
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2024 r., III AUa 175/22, Sąd Apelacyjny w
Poznaniu po rozpoznaniu apelacji organu rentowego zmienił zaskarżony wyrok i
oddalił odwołanie oraz zasądzi od odwołujących na rzecz organu rentowego po 240
zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, za czas od dnia
uprawomocnienia się pkt 2 orzeczenia do dnia zapłaty.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku odwołujący się zarzucili
naruszenie . 8 ust. 1, art. 8 ust. 2 i 8 ust. 11, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz
art. 13 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnili
oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej, wynikającą z rażącego naruszenia art. 8
ust. 1, art. 8 ust. 2, art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
poprzez ich oczywiście błędne zastosowanie w niniejszej sprawie, a w
konsekwencji uznanie odwołującej W.K. jako osobę współpracującą z płatnikiem
składek – R.K., prowadzącym kancelarię notarialną, co doprowadziło również do
oczywiście nieprawidłowego zastosowania art. 11 ust 1 oraz art. 13 pkt 1 i 5 ustawy
systemowej.
W ocenie skarżących uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej
instancji jest rażąco ogólnikowe i powierzchownie bada najważniejszy dla niniejszej
sprawy aspekt rozumienia pojęcia „współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej
działalności gospodarczej”.
Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu drugiej instancji i oddalenie apelacji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie, iż W.K.
u płatnika składek Kancelaria Notarialna K. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowym chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik od dnia 2
stycznia 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r., a także o zasądzenie od strony
III USK 216/24
3
pozwanej na rzecz odwołujących kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak uzasadnionych
podstaw oraz o zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym określonym w pkt I.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego
rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Odnosząc do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. należy
zauważyć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego trzeba uznać,
że wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów
prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego
brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o
takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu
art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 25
lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,
OSNAPiUS 2002 nr 20 poz. 494; z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01,
OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004
nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07,
LEX nr 375616). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona
(art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w
III USK 216/24
4
uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta
"oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując
się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego
lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).
Należy przy tym podkreślić, iż nie spełnia tych wymagań odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem
"rażącego", "ewidentnego", "kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie
wykazane, w czym przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr
1644571; z dnia 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11
kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). O tym, że skarga jest oczywiście
uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej
podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK
347/07, LEX nr 465860). Nie jest zatem dopuszczalne przenoszenie argumentacji
służącej wykazaniu przyczyny kasacyjnej do uzasadnienia podstaw kasacyjnych
ani odwoływanie się do tego uzasadnienia, podstawy skargi bowiem są badane
dopiero przy rozpoznawaniu skargi, po jej przyjęciu (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2018 r., III CSK 337/17, LEX nr 2483656 czy z dnia
11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632).
Wymienionych wyżej wymogów co do przesłanki oczywistej zasadności
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) nie spełnia wniesiona skarga kasacyjna, ponieważ
skarżący nie zdołali wykazać, aby naruszenie powoływane przez niego naruszenie
przepisów prawa miało charakter kwalifikowany.
Zawarte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
twierdzenia sprowadzają się w istocie do powielenia argumentacji zwartej w
uzasadnieniu podstaw kasacyjnych. Dotyczy to wszystkich przepisów, których
naruszenie stanowi według skarżącego o oczywistej zasadności wniesionej skargi.
Skarżący nie zdołali ponadto wykazać, aby naruszenia powoływanych
przepisów ustawy systemowej miały walor naruszeń kwalifikowanych, widocznych
na "pierwszy rzut oka". Argumentacja ogranicza się bowiem do twierdzenia, że Sąd
III USK 216/24
5
drugiej instancji dokonał błędnej wykładni i pominął ugruntowaną interpretację tego
przepisu co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że W.K. jest osobą
współpracującą z płatnikiem składek – R.K. Twierdzenia te stanowią jedynie
polemikę z ustaleniami dowodowymi i oceną dowodów dokonaną przez Sądy
orzekające w sprawie, co zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. uchyla się spod kontroli
kasacyjnej, gdyż niedopuszczalna jest argumentacja skargi, której podstawę
stanowi zakwestionowanie ustaleń faktycznych i ocena materiału dowodowego
sprawy. Ustalenia te wskazują, że ocena, czy pomoc świadczona przez małżonka
może być uznawana za współpracę w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy systemowej,
stanowiącą w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy podstawę do objęcia tej osoby
obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi, wymaga uprzedniego
zbadania stanu faktycznego nie tylko w zakresie charakteru i rodzaju czynności
podejmowanych przez członka rodziny, ale także czasu potrzebnego na ich
wykonanie, ich wartości i zorganizowania.
Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że za współpracę przy prowadzeniu
działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń: emerytalnego i
rentowych uznać można tylko taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego
małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny
małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia
współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. Takie rozumienie współpracy przy
prowadzeniu działalności gospodarczej odpowiada bowiem celom ustawy
systemowej wyrażającym się przymusem ubezpieczenia, na zasadzie równości,
wszystkich zarobkujących własną pracą (niezależnie od podstawy jej świadczenia).
W wyroku z dnia 20 maja 2008 r., II UK 286/07 (OSNP 2009 nr 17-18, poz. 241),
Sąd Najwyższy podkreślił, iż ustawa systemowa nie zawiera legalnej definicji
"współpracy przy prowadzeniu działalności", a przy interpretacji tego sformułowania
nie można abstrahować od obowiązków małżonków wynikających w Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego, a także od ratio objęcia współpracowników
obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, jakim jest jak najszersze zabezpieczenie
obywateli na wypadek wystąpienia ryzyk ubezpieczeniowych, co jednak nie
prowadzi do konstatacji, że w każdej sytuacji wykonywania określonego zadania
(pracy) przez małżonka osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na rzecz
III USK 216/24
6
małżonka - przedsiębiorcy, dla celów prowadzonej przez niego działalności musi i
może być kwalifikowana jako współpraca przy prowadzeniu tej działalności,
wymagająca objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Podobny pogląd
wyraził Sąd Najwyższy również w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r., I UK 51/09 (LEX
nr 529767). Cechami konstytutywnymi pojęcia "współpraca przy działalności
gospodarczej", o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy systemowej są występujące
łącznie:
a) istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć
charakteru wtórnego,
b) bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej,
c) stabilność i zorganizowanie oraz
d) znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót (por. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r., II UK 134/08, OSNP 2010 nr 13-14,
poz. 170 oraz z dnia 6 marca 2019 r., II UK 508/17, OSNP 2019 Nr 12, poz. 146).
Stąd też, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK
315/09 (LEX nr 604215), fikcja prawna ustanowiona art. 8 ust. 2 ustawy
systemowej ma zastosowanie tylko do takiej osoby, która spełnia wszystkie kryteria
określone w art. 8 ust. 11 tej ustawy, a w tym warunek współpracy przy
prowadzeniu pozarolniczej działalności rozumianej jako wykonywanie prac takiego
rodzaju, rozmiarze i częstotliwości że mają one istotny wymiar ekonomiczny i
organizacyjny dla tej działalności.
Z ustaleń poczynionych w sprawie, którymi Sąd Najwyższy jest związany
(art. 39813 § 2 k.p.c.) wynika, że odwołująca wykonywała znaczną część czynności
pozwalającą na prawidłowe funkcjonowanie kancelarii i co za tym idzie pracę
notariusza, jednocześnie znaczenie tych czynności dla prowadzonej działalności
niewątpliwie było bardzo istotne, bowiem pozwalało R.K. prowadzenie działalności
gospodarczej (kancelarii notarialnej), zgodnie z obowiązującymi przepisami
wynikającymi z Prawa o Notariacie. Realizacja tych czynności przez odwołującą
miała znaczenie na usprawnienie działalności płatnika składek jako notariusza i
prowadzona była stale i systematycznie.
Skarżący nie zdołali zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego
skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c., należało
III USK 216/24
7
postanowić jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11
k.p.c.
[I.T.]
[SOP]
