III USK 205/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 grudnia 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania A.W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w Poznaniu
o rentę rodzinną,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt III AUa 711/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) zasądza na rzecz adwokata J.C. od Skarbu Państwa - Sądu
Apelacyjnego w Poznaniu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści
złotych) podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług,
tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z 4 października 2023 r., oddalił
apelację A.W. od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie z 10 maja 2023 r.
oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w
Poznaniu odmawiającej wnioskodawczyni A.W. prawa do renty rodzinnej.
III USK 205/24
2
Wnioskodawczyni A.W., reprezentowana przez pełnomocnika
wyznaczonego z urzędu, wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na podstawach
naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 65 ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity
tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.) na skutek dokonania błędnej wykładani
pojęcia „renty z tytułu niezdolności do pracy", która uprawnia do przysługiwania
prawa do renty rodzinnej członkowi rodziny po osobie, która zmarła, jeśli osoba ta
miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie skarżącej
do błędnej wykładni doszło przez brak przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, że w pojęciu
„renta z tytułu niezdolności do pracy” nie mieści się katalog osób, których zmarli
członkowie mieli ustalone prawo do renty socjalnej.
Mając na uwadze powyższy zarzut, skarżąca wniosła o uchylenie
zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania; zasądzenie od organu rentowego na rzecz
wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca powoła się
na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a więc występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego.
Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego
od Skarbu Państwa na rzecz adwokat J.C. jako pełnomocnika z urzędu, która
oświadcza, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części.
Na wypadek przegranej skarżąca wniosła o nieobciążanie jej kosztami
zastępstwa adwokackiego ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
III USK 205/24
3
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art.
3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek przedsądu.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
III USK 205/24
4
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art.
390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki
sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,
musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle
których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma
podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,
niepublikowane).
Należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała istnienia powołanej przesłanki
przedsądu. Nie przedstawiła jakiegokolwiek zagadnienia prawnego oraz nie podała
żadnych argumentów prawnych mających wskazywać na potrzebę rozstrzygnięcia
problemu dotyczącego wykładni jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego.
Całość uzasadnienia sprowadza się do ogólnych stwierdzeń, akcentujących
sytuację życiową skarżącej, jej niepełnosprawność oraz oczekiwania wobec
Państwa Polskiego.
Wypowiedź uzasadniająca wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie zachowuje standardu odpowiedniego do powagi postępowania
kasacyjnego przed Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących
skargi profesjonalnych prawników.
Godzi się jednak wyjaśnić, że w dotychczasowym orzecznictwie Sąd
Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, iż prawo do renty z tytułu niezdolności do
pracy jest świadczeniem zależnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie
społeczne a nie od stwierdzenia niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2001 r., II UKN 310/10, OSNP 2003 Nr 2, poz. 45).
Gdyby intencją ustawodawcy było umożliwienie nabycia prawa do renty rodzinnej
po osobie, która stała się niezdolna do pracy przed ukończeniem 18 roku życia, w
oderwaniu od pozostałych przesłanek warunkujących nabycie prawa do renty z
tytułu niezdolności do pracy, to odniósłby się w art. 65 ust. 1 ustawy o emeryturach
III USK 205/24
5
i rentach także do renty socjalnej, a nie tylko do renty z tytułu niezdolności do pracy.
W konsekwencji w obowiązującym systemie prawnym renta rodzinna jest
świadczeniem "zastępczym", "wtórnym" wyłącznie w stosunku do prawa do
emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, które przysługiwało zmarłemu
żywicielowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2017 r., II UK 641/15, LEX
nr 2241392).
Mając na uwadze powyższe, w szczególności wadliwość konstrukcyjną
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, za całkowicie bezpodstawne należało
uznać twierdzenie strony skarżącej, że w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne. W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu
Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 16 ust. 4 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r.,
poz. 763).
M.G.
[SOP]
