III USK 147/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 grudnia 2025 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania P.A.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Poznaniu
o należności z tytułu składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 179/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się
2700 (dwa tysiące siedemset) złotych z ustawowymi odsetkami
za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
skarżącemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
W wyroku z 5 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 179/24, Sąd Apelacyjny w
Poznaniu – w sprawie z odwołania P.A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych I Oddziałowi w Poznaniu o należności z tytułu składek – zmienił
zaskarżony apelacją odwołującego się wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i
III USK 147/25
2
Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt VII U 58/23, w
punkcie pierwszym oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdził, że P.A. nie jest
dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na
ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz P. i Fundusz S. w
kwotach i za okresy objęte zaskarżoną decyzją (pkt 1) i zasądził od Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu na rzecz P.A. kwotę 5400 zł z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za
czas po upływie tygodnia od doręczenia odpisu orzeczenia zobowiązanemu do
zapłaty do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2),
zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu na rzecz P.A.
kwotę 4050 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty -
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (pkt 3).
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą
kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano na przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określone w art.
3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ocenie skarżącego w sprawie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów. Sąd drugiej instancji oparł swoje
rozstrzygnięcie między innymi na uchwale Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r.,
III UZP 8/23. Jednak organ rentowy wskazał w tym kontekście na odmienne
stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z 3 lipca 2019 r. i 27
listopada 2019 r. (sprawy II UK 24/18 i III UK 360/18) oraz opieranie się wyłącznie
na literalnej wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, co prowadzi do
naruszenia zasady powszechności ubezpieczeń społecznych i konstytucyjnej
gwarancji obywatela do zabezpieczenia społecznego; nadto wskazał też na
orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyroki z: 16 grudnia 2021 r., II USKP 101/21, 9
lutego 2022 r., II USKP 161/21, 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09; 3 sierpnia 2011 r.,
I UK 8/11), zgodnie, z którymi w analogicznym stanie prawnym, dokonując oceny
zatrudnienia udziałowca iluzorycznego na podstawie umowy o pracę, Sąd
Najwyższy stwierdził, że „niemal jedynego” wspólnika spółki należy traktować, jako
III USK 147/25
3
jedynego wspólnika spółki, pomimo że formalnie pozostaje on jedynie
większościowym udziałowcem.
Skarżący podniósł też, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne:
czy na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych „niemal jedyny” (99 %
udziałów) wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podlega obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność
gospodarczą, czy też dla podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym
na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych konieczne jest, aby
wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadał 100% udziałów spółki?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o: 1. odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie, w przypadku przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania o: 2. oddalenie skargi kasacyjnej w całości, 3. w
każdym wypadku zasądzenie od organu na rzecz odwołującego – P.A. kosztów
postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpatrywana skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,
zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty
świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie
kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne
III USK 147/25
4
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) i potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że strona
skarżąca wykazała istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania
określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi
kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne
polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego
przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym
także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten
powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. Analogicznie należy
traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w
ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą
kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie
prawne powinno: 1) być sformułowane na podstawie okoliczności mieszczących się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z
rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne
(poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym,
że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju
prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami
rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez
skarżącego do pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego,
jeżeli zagadnienie prawne nie zostało przedstawione bez odniesienia się do
ogólnych problemów interpretacyjnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 9
III USK 147/25
5
września 2024 r., I CSK 1857/23, LEX nr 3753631; 19 listopada 2024 r., I PSK
142/23, LEX nr 3788187; 12 marca 2025 r., I USK 345/23; Lex nr 3845591).
Skarżący – opierając wniosek o przyjęcie jego skargi do rozpoznania na
przyczynie przyjęcia skargi określonej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. –
powinien określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym
polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z
podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest
opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych
ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli
zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to
zobowiązany jest przytoczyć te rozbieżne orzeczenia Sądów, przy czym musi
wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni
przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji
sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu
Najwyższego. Chodzi przy tym o rozbieżności w wykładni przepisu prawa, a nie o
rozbieżności w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele,
jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej,
skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez
Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 19 października 2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy
stwierdzić, że skarżący nie przedstawia ani istotnego zagadnienia prawnego
sprawy w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. ani też nie wykazuje
przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Analizą interpretacyjną wskazanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie do
rozpoznania rozpatrywanej skargi kasacyjnej przepisów prawa ubezpieczeń
społecznych zajmował się Sąd Najwyższy i w uchwale z 21 lutego 2024 r., III UZP
8/23, Lex nr 3686847, stwierdził, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością posiadający 99 procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom
społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.
U. z 2023 r. poz. 1230). W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy
III USK 147/25
6
przedstawił w szczególności, że istotnie wystąpiła rozbieżność w orzecznictwie
Sądu Najwyższego dotycząca omawianej kwestii. Rozbieżność ta, w ocenie Sądu
Najwyższego, nie wymaga przekazania przedstawionego zagadnienia do
rozstrzygnięcia przez skład powiększony (art. 390 § 1 k.p.c. in fine) z tej przyczyny,
że pierwotna rozbieżność mogła wystąpić (wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lipca
2019 r., II UK 24/18, OSNP 2020/8/8; z 5 marca 2020 r., III UK 36/19, OSNP
2021/6/65; z 16 grudnia 2021 r., II USKP 101/21, LEX nr 3275289), jednak nie
wyznacza dalszego kierunku wykładni, jeśli się zważy na ostatnie orzecznictwo i
wskazanie, że zawarta umowa przez wspólnika ze spółką, "przy ustaleniu, że praca
była wykonywana, powinna być traktowana jako umowa o świadczenie usług"
(wyrok Sądu Najwyższego z 18 lipca 2023 r., III USKP 83/22, OSNP 2024/1/12).
Pod kątem konstrukcyjnym kontrola kluczowego tu zagadnienia opiera się na
istnieniu pewnych newralgicznych elementów, do których należy zaliczyć przedmiot
i wzorce kontroli, relację pomiędzy przedmiotem a wzorcami kontroli oraz wynik
kontroli, będący rozstrzygnięciem stwierdzającym charakter tej relacji. Można
zatem stwierdzić, iż znaczenie ma właściwa wykładnia przedstawiona w wyroku
Sądu Najwyższego z 15 września 2021 r. (I USKP 44/21, OSNP 2022, nr 9, poz.
91), a wcześniej także w wyroku z 16 grudnia 2020 r. (I UK 225/19, LEX nr
3224793), że art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych obejmuje jedynie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
(wyroki Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2021 r., I USKP 1/21, OSNP 2021, nr 12,
poz. 136; postanowienia Sądu Najwyższego z: 30 listopada 2021 r., II USK 366/21,
Lex nr 3271599; 5 kwietnia 2023 r., III USK 141/22, LEX nr 3591405). Według Sądu
Najwyższego tylko to ostatnie stwierdzenie, czyli że art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy
obejmuje jedynie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., jest uprawnione i
uzasadnione. Nadmienić jedynie można (K. Wojtyczek, Sądownictwo konstytucyjne
w Polsce. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2013, s. 19-20; A. Szydzik, Kontrola
konstytucyjności prawa – pojęcie, zakres i modele (w:) Skarga nadzwyczajna jako
środek kontroli konstytucyjności sądowego stosowania prawa, Warszawa 2025), że
kontrola konstytucyjna zorientowana przedmiotowo służy ochronie prawa przed
naruszeniami ze strony prawodawcy (wyeliminowanie niezgodności w przepisach
prawa). Organ inicjujący kontrolę nie ma własnego interesu w uzyskaniu
III USK 147/25
7
rozstrzygnięcia, zatem jest ona skorelowana z interesem publicznym. Natomiast
kontrola zorientowana podmiotowo służy ochronie praw podmiotowych przed ich
naruszeniami ze strony prawodawcy (usunięcie takich naruszeń oraz ich
ewentualnych skutków). W konsekwencji organ inicjujący taką kontrolę ma własny
interes w uzyskaniu rozstrzygnięcia i żeby to osiągnąć, powinien uprawdopodobnić
naruszenie jego praw podmiotowych.
Ocena prawna zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
uwzględnia powyżej przedstawione stanowisko judykatury Sądu Najwyższego,
szeroko powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w zakresie analiz
interpretacyjnych omawianych zagadnień. Skarżący w uzasadnieniu wniosku nie
przedstawił przekonującej argumentacji polemicznej, którą wykazałby, że w sprawie
rzeczywiście występują przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (punkt
1). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 niniejszego postanowienia ma podstawę w
art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.
[SOP]
