III USK 143/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 sierpnia 2025 r.
SSN Halina Kiryło
w sprawie z odwołania M. W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z. G.
o prawo do emerytury,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5
sierpnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. akt III AUa 670/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od M. W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Z. G. tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt)
złotych z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od
dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 lipca 2023 r. oddalił apelację
M. W. od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 15 marca 2022 r.,
którym oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Z. G. z dnia 17 listopada 2021 r., przyznającej M. W. prawo do
III USK 143/24
2
emerytury od dnia 1 marca 2020 r. z jednoczesnym zawieszeniem jej wypłaty z
uwagi na to, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury wojskowej.
M. W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu,
zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawie naruszenia
prawa materialnego: (-) art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.
z 2020 r., poz. 53; dalej jako ustawa emerytalna) w związku z art. 15a ustawy
z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich
rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 520 ze zm.; dalej jako ustawa
zaopatrzeniowa), przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyjątku,
o którym mowa w tym artykule, nie stosuje się do osób powołanych do służby
wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., w sytuacji gdy naruszony przepis wprost
stanowi, iż zasada wypłaty jednego świadczenia jest wyłączona, gdy wojskowe
świadczenie emerytalne zostało obliczone według zasad określonych w art. 15a
ustawy zaopatrzeniowej, a nie, że świadczenie to zostało przyznane na podstawie
tego przepisu, co powoduje, że ubezpieczony nie musi spełniać kryterium
podmiotowego wskazanego w art. 15a ustawy zaopatrzeniowej w postaci
powołania do służby wojskowej po dniu 1 stycznia 1999 r.; (-) art. 67 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez jego błędną wykładnię polegającą na
przyjęciu, że w świetle tego artykułu możliwa jest taka interpretacja art. 95 ust. 2
ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy zaopatrzeniowej, która nakłada na
obywatela - przyszłego beneficjenta świadczenia emerytalnego - obowiązek
żywotnego uczestnictwa w budowaniu swego kapitału emerytalnego przez
ponoszenie składek na przyszłe zabezpieczenie społeczne, przy czym składki te
nie wpływają na wysokość świadczenia emerytalnego osoby, która je wnosi;
(-) art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, przez jego błędną wykładnię polegającą na
przyjęciu, że w świetle tego artykułu możliwa jest taka interpretacja art. 95 ust. 2
ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy zaopatrzeniowej, która pozwala
niezasadnie różnicować pracowników w zakresie obowiązku wnoszenia składek w
ten sposób, że pracownicy osiągający wynagrodzenie za pracę przekraczające w
stosunku rocznym 250% przeciętnego wynagrodzenia są zwolnieni z tego
obowiązku, ponieważ składki od kwoty przekraczającej 250% przeciętnego
III USK 143/24
3
wynagrodzenia nie miałyby wpływu na wysokość emerytury, przy jednoczesnym
nałożeniu na emerytów wojskowych obowiązku opłacania składek emerytalnych od
wynagrodzenia mimo tego, iż składki te nie mogły mieć żadnego wpływu na
wysokość świadczenia emerytalnego emerytów wojskowych w przyszłości.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu, przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania, a
ponadto o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z. G. na
rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania kasacyjnego.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący powołał się
na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego
aktualności uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III U 7/21,
zwłaszcza w świetle znowelizowanej od dnia 12 maja 2022 r. ustawy
zaopatrzeniowej. Zdaniem ubezpieczonego, istnieje realna potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości prawne oraz oczywista
zasadność skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
III USK 143/24
4
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek przedsądu.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie
art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w
taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego
wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów
prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy
ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
III USK 143/24
5
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,
niepublikowane).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i z dnia
18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).
Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i
poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności
te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia
argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej
instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu
Najwyższego. Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej,
skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu
przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124).
Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest
uzasadniony tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze
rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym
III USK 143/24
6
zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo
zagadnienie.
Z kolei w razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista
zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na
poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX
nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia
11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).
O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to
dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej
postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na
jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX
nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego
2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr
490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca
2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam
zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie
prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP
2004 Nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743;
z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r.,
II UK 37/08, LEX nr 494133).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
skarżący nie wykazał istnienia powołanych przesłanek przedsądu.
III USK 143/24
7
Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie
istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii wyraził swój
pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności
uzasadniające zmianę tego stanowiska (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK
976/14, LEX nr 1802572; z dnia 30 marca 2016 r., I UK 21/16, LEX nr 2320363).
Skarżący nie wykazał, by istniały podstawy do podważenia stanowiska
wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15
grudnia 2021 r., III UZP 7/21. Istotą uchwał składu powiększonego jest zapewnienie
jednolitości orzecznictwa i choć sama uchwała wiąże w myśl art. 39817 § 2 k.p.c.
tylko w danej sprawie, to jednak jest doniosłym argumentem w wykładni i
stosowaniu prawa, czerpiąc również z autorytetu Sądu Najwyższego jako organu
wymiaru sprawiedliwości powołanego do zapewnienia zgodności z prawem i
jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Nie są również przekonujące
zarzuty natury konstytucyjnej, gdyż już w samej treści uzasadnienia
kwestionowanej uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił przepisy ustawy zasadniczej w
procesie wykładni prawa. Sąd Najwyższy uznał, między innymi, że dla analizy
ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma
znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego
przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą
swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym wyroku orzecznictwo Trybunału
Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc jedynie stwierdzić, że także
Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z dnia 11 grudnia 2018 r.
nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX nr 2627060) uznał uprawnienie
państwa - strony Konwencji o ochronie prawa człowieka do samodzielnego
kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w tym do wprowadzenia
zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której świadczeniobiorcy nie można
przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego ocena budzącej wątpliwości
regulacji powinna być dokonywana pod kątem konstytucyjnych zasad równości i
sprawiedliwości społecznej. Oceny takiej dokonał Sąd Najwyższy w cytowanej
uchwale III UZP 7/21.
III USK 143/24
8
Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny poglądu wyrażonego w kwestionowanej
przez skarżącego uchwale Sądu Najwyższego było uzasadnione okolicznościami
sprawy. Jak wskazał Sąd drugiej instancji, powyższa uchwała została wydana na
tle prawie identycznej, jak obecnie rozpoznawana, sprawy ubezpieczonego, który
pozostawał w zawodowej służbie wojskowej. Wnioskodawca, choć nabył prawo do
emerytury mundurowej oraz do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z
tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego, jest uprawniony do
pobierania jednego z tych świadczeń. W przedmiotowej sprawie nie zostały
spełnione przesłanki umożliwiające odstąpienie od ogólnej zasady wypłacania
jednego świadczenia. W realiach rozpatrywanego przypadku nie znajduje
zastosowania przepis art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z racji
tego, że wnioskodawca pozostawał w służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia
1999 r. i przyznane mu przez Wojskowe Biuro Emerytalne świadczenie nie zostało
obliczone wedle zasad określonych w art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy
zaopatrzeniowej.
Mając na względzie przede wszystkim przywołaną wyżej argumentację
zawartą w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego, należy uznać, że nie
zachodzą podstawy dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ
wątpliwości na tle wykładni powołanych przez skarżącego przepisów zostały
rozstrzygnięte w judykaturze i to w sposób odpowiadający interpretacji tychże
przepisów zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania
orzeczono stosownie do art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c. [a.ł]
