III USK 137/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Romualda Spyt
Dnia 5 lutego 2025 r.
w sprawie z odwołania K.C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie
o wysokość podstawy wymiaru składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5
lutego 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Lublinie
z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt III AUa 179/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Lublinie na rzecz K.C. kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z
ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c.
[az]
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznego w Lublinie, decyzją z dnia 20 grudnia
2019 r., ustalił wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i
rentowe, chorobowe oraz wypadkowe K.C., podlegającej ubezpieczeniom jako
osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od lutego do
kwietnia 2015 r. - w wysokości 525 zł a w maju 2015 r. w wysokości 50,81zł.
III USK 137/24
2
Wyrokiem z dnia 29 września 2020 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił
odwołanie.
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił
apelację K.C. od powyższego wyroku Sądu Okręgowego.
Wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r. Sąd Najwyższy (Izba Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w całości i
przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu, za uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 (OSNP 2010 nr 21-22, poz. 267), przyjęto, że
organ rentowy nie może kwestionować kwoty zadeklarowanej przez osobę
prowadzącą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie
społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie
ubezpieczeń społecznych.
Sąd Apelacyjny w Lublinie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z
dnia 25 października 2023 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie oraz
poprzedzającą go decyzję i ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne K.C. za: luty, marzec, kwiecień 2015 r. w wysokości po 9.897,50 zł, za
maj 2015 r. - w wysokości 957,83 zł.
W sprawie ustalono, że K.C. w ramach pozarolniczej działalności
gospodarczej od 1 lipca 2013 r. prowadzi zakład kosmetyczny mieszczący się w L.,
przy ul. […]. Do stycznia 2015 r. nie dokonała zgłoszenia do dobrowolnego
ubezpieczenia chorobowego.
W miesiącach od lutego do maja 2015 r. rentowność działalności
gospodarczej odwołującej się kształtowała się następująco: luty – przychód
6.494,20 zł, koszty 6.398,60 zł, dochód 95,60 zł; marzec – przychód 8.864,00 zł,
koszty 9.092,04 zł, dochód (-228,04 zł); kwiecień – przychód 9.190,20 zł, koszty
9.201,81 zł, dochód (-11,61 zł); maj – przychód 9.561,60 zł, koszty 10.159,15 zł,
dochód (-597,55 zł).
Na koszty działalności składały się m.in. opłaty za leasing, amortyzacja,
opłaty za media i wynajem. K.C. w kosztach działalności ujmowała również składki
na ubezpieczenia społeczne. Odwołująca się zadeklarowała wysokość podstawy
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w lutym, marcu oraz kwietniu 2015 r.
III USK 137/24
3
w kwotach po 9.897,50 zł a w maju 2015 r. w kwocie 957,83 zł, opłacając od nich
składki. Za pozostałe miesiące opłacała składki od minimalnej podstawy ich
wymiaru. Od lutego 2015 r. zdecydowała się na zgłoszenie do dobrowolnego
ubezpieczenia chorobowego z wyższą podstawą wymiaru składek z uwagi na
ciążę, o której dowiedziała się z styczniu. Z powodu zagrożenia ciąży, ewentualną
hospitalizację i konieczność przerwania pracy postanowiła zabezpieczyć źródło
dochodów. Od maja zatrudniła również osobę w ramach umowy zlecenia, aby
zapewnić funkcjonowanie gabinetu. Odwołująca się w latach 2013-2015
inwestowała w rozwój działalności; rodzina utrzymywała się z zarobków męża.
Ponowne zmniejszenie podstawy wymiaru składek również wiązało się z zamiarem
zaoszczędzenia środków na inwestycje i zatrudnienie pracowników. Łącznie
odwołująca się z tytułu jednoosobowej działalności gospodarczej osiągnęła w
kolejnych latach:
- w 2015 r. stratę w wysokości 2.371,02 zł;
- w 2016 r. stratę w wysokości 10.784,80 zł;
- w 2017 r. stratę w wysokości 3.184,12 zł;
- w 2018 r. stratę w wysokości 8.658 zł.
K.C. wystąpiła z roszczeniami o świadczenia wypłacane z ubezpieczenia
chorobowego, które organ rentowy wypłacał.
W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny zaznaczył, że na mocy art. 95 pkt 1
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z
2023 r., poz. 1093) w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do skargi
nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje się w zakresie
spraw cywilnych - przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984 § 2
oraz art. 3989. W świetle zaś art. 39820 k.p.c. sąd, któremu sprawa została
przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd
Najwyższy.
Sąd Apelacyjny wskazał, że wykładnia prawa materialnego zaprezentowana
w wyroku Sądu Najwyższego uchylającym wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 7
grudnia 2021 r., którą Sąd orzekający jest związany, oparta została w głównej
mierze na poglądzie prawnym oraz argumentacji zawartych w uchwale Sądu
III USK 137/24
4
Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 (OSNP 2010 nr 21-22,
poz. 267), zgodnie z którymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony
do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą
działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli
mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń
społecznych. Dalej wywiódł, że w świetle powyższej wykładni przepisów prawa
ubezpieczeń społecznych ubezpieczona mogła zadeklarować w spornym okresie
podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości mieszczącej
się w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.
Z tego względu konieczna stała się zmiana zaskarżonego wyroku i
poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz ustalenie podstawy wymiaru
składek za sporny okres we wskazanej w sentencji wysokości.
W skardze od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie prawa
materialnego przez błędną wykładnię, tj.:
1. art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 41 ust. 12 i 13,
art. 68 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 w związku z art. 2a ustawy z dnia 13
październiku 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r.,
poz. 497 ze zm.) - w kontekście przyjętej następnie uchwały Sądu Najwyższego z
dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (OSNP 2024 nr 5, poz. 51), zasady prawnej i
bezpodstawne przyjęcie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony
do kwestionowania podstaw wymiaru składek zadeklarowanych przez osobę
prowadzącą pozarolnicza działalność gospodarczą, podczas gdy prawidłowa
wykładnia tego przepisu przyjęta w uchwale wskazuje, że organ rentowy takie
uprawnienie posiada;
2. art. 18 ust. 8 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych w kontekście przyjętej następnie uchwały Sądu Najwyższego z dnia
29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (zasady prawnej) i bezpodstawne przyjęcie, że
wysokość składki nie jest powiązana z przychodem ubezpieczonej prowadzącej
działalność gospodarczą w sytuacji, gdy ubezpieczona, będąc w ciąży, irracjonalnie
podwyższa wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne a
wysokość podwyższonej składki nie ma odzwierciedlenia w przychodach
ubezpieczonej.
III USK 137/24
5
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał
na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie oraz oczywistą zasadnością skargi
kasacyjnej.
W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący podniósł, że w niniejszej
sprawie istnieje rozbieżność w orzecznictwie sądów co do tego, czy organ rentowy
ma prawo do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia w sytuacji,
gdy nie kwestionuje samego tytułu do ubezpieczeń, gdy w początkowym okresie
prowadzenia tej działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.
Potwierdzeniem tej rozbieżności są wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 25
października 2023 r., III AUa 580/23 oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23, której nadano moc zasady
prawnej.
Dalej skarżący stwierdził, że, biorąc pod uwagę stanowisko wyrażone w
zaskarżonym wyroku oraz treść uchwały Sądu Najwyższego (III UZP 3/23), skarga
jest oczywiście zasadna.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Skarżący wskazał na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., przy czym
rozbieżność w orzecznictwie wymagająca interwencji Sądu Najwyższego i
oczywista zasadność skargi dotyczą tej samej kwestii – czy organ rentowy ma
prawo do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia w sytuacji, gdy
nie kwestionuje samego tytułu do ubezpieczeń. W związku z tym należy stwierdzić,
że tak ujęte w skardze kasacyjnej przesłanki przedsądu wzajemnie się wykluczają.
W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że nie można twierdzić, iż skarga jest
III USK 137/24
6
oczywiście uzasadniona (co ma miejsce wówczas, gdy stwierdzone naruszenia
prawa są widoczne na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy prawnej) i że
jednocześnie w sprawie występują poważne zagadnienia prawne, które wymagają
zaangażowania Sądu Najwyższego w dokonanie pogłębionej interpretacji
niejasnych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada
2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). To, co ma świadczyć o oczywistej
zasadności skargi, nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu
z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne
albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można
jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście
uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje
wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą
podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r.,
I UK 118/12, LEX nr 1675225). Zatem nie do pogodzenia z oczywistą zasadnością
skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia
przez Sąd Najwyższy, a także wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia
2011 r., II UK 24/11, LEX nr 1365662).
Zauważyć też należy, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego, III UZP 2/23,
organ rentowy w przypadku podjęcia pozarolniczej działalności przez
ubezpieczonego, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest
uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia w
sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia tej działalności ubezpieczony
deklaruje podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, której wysokość
nie ma odzwierciedlenia w przychodach (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 83
ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 w
związku z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W jej uzasadnieniu
Sąd Najwyższy podkreślił, że uchwała II UZP 1/10 odnosiła się do sytuacji, w której
działalność gospodarcza była utrwalona i z tej przyczyny ubezpieczona była
uprawniona do zgłoszenia maksymalnej podstawy wymiaru składek. Inna sytuacja
występuje, gdy działalność gospodarcza jest rozpoczynana i główną intencją jej
III USK 137/24
7
zgłoszenia oraz prowadzenia jest wskazanie od razu wysokiej podstawy wymiaru
składek z zamiarem uzyskania wysokich świadczeń, choć przychód z działalności
jest znacznie niższy niż składki na ubezpieczenia społeczne i już tylko z tej
przyczyny koszty działalności są znacznie wyższe niż przychody. Wówczas już
tylko to może świadczyć o instrumentalnym działaniu w celu zdobycia świadczenia
z ubezpieczenia społecznego. Tymczasem ubezpieczenie społeczne nie jest celem
głównym działalności gospodarczej. Celem tym jest zarobek, czyli dochód
pokrywający w pełni koszty działalności, w tym ubezpieczenia społecznego, a
ponadto wystarczający na utrzymanie i rozwój przedsiębiorcy.
W niniejszej sprawie działalność gospodarcza nie została przez odwołującą
się wykorzystana wyłącznie jako środek do uzyskania wysokich świadczeń z
ubezpieczenia chorobowego, ponieważ była prowadzona od 1 lipca 2013 r. a
jedynie przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego (dobrowolnego) nastąpiło od
1 lutego 2015 r. Tak więc, stosownie do uchwały II UZP 1/10, wobec tego, że
działalność gospodarcza była utrwalona, odwołująca się miała prawo do
zadeklarowania wysokiej postawy wymiaru składek.
W konsekwencji, podnoszona przez skarżącego kwestia została już
wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647; z dnia 12 maja
2020 r.. I UK 128/19, LEX nr 3026475; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX
nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19
marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK
733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398;
z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r.,
I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-
wkładka 2003 nr 13, poz. 5).
Wyrok Sądu Apelacyjnego jest zgodny z wykładnią przedstawioną w
uchwale Sądu Najwyższego, II UZP 1/10, która zachowuje swoją aktualność do
stanów faktycznych, w których działalność gospodarcza jest utrwalona (przez co
nie jest wykorzystywana wyłącznie jako środek do uzyskania wysokich świadczeń z
ubezpieczenia chorobowego) i w jej trakcie ubezpieczony deklaruje maksymalną
podstawą wymiaru składki.
III USK 137/24
8
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w sprawie nie występują
powołane przez skarżącego przesłanki przedsądu, wobec czego Sąd Najwyższy na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 108 § 1 i art. 98
§ 1 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 2
pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w
sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r.,
poz. 1935 ze zm.).
[az]
