III USK 127/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania W. C.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.
o wypłatę emerytury,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15
kwietnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie
z dnia 28 listopada 2023 r., sygn. akt III AUa 508/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 listopada 2023 r. oddalił
apelację wniesioną przez W.C. od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia
28 lutego 2022 r. w pkt III oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji ZUS
Oddział w R. z dnia 2 lutego 2021 r. ponownie przeliczającej wysokość emerytury
wnioskodawcy i z uwagi na zbieg prawa do dwóch świadczeń, zawieszającej
wypłatę świadczenia.
W.C. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z
dnia 28 listopada 2023 r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając:
1) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 95 ust. 2 ustawy
emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
III USK 127/24
2
zawodowych oraz ich rodzin, przez uznanie, że przepisów tych nie stosuje się do
ubezpieczonego, ponieważ został on powołany do zawodowej służby wojskowej
przed dniem 1 stycznia 1999 r. w sytuacji, gdy przepis art. 95 ust. 2 ustawy
emerytalnej stanowi, że zasada wypłaty jednego świadczenia nie obowiązuje w
przypadku, gdy wojskowe świadczenie emerytalne zostało obliczone według zasad
określonych w art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych,
a nie że zostało przyznane na podstawie art. 15a tej ustawy, czyli że ubezpieczony
nie musiał spełniać kryterium podmiotowego określonego w tym przepisie w postaci
powołania do służby wojskowej po dniu 1 stycznia 1999 r.;
2) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 32 Konstytucji RP i
określonej w nim konstytucyjnej zasady równości przez taką interpretację art. 95
ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym
żołnierzy zawodowych, która pozwala wypłacać dwa świadczenia jedynie niektórym
osobom w ramach jednej grupy emerytalnej, w tym przypadku jedynie niektórym
emerytom wojskowym;
3) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 67 ust. 1 Konstytucji RP,
który wskazuje, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego po
osiągnięciu wieku emerytalnego, przez taką interpretację art. 95 ust. 2 ustawy
emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy
zawodowych, która nakłada na obywatela obowiązek zabezpieczenia społecznego i
ponoszenia składek na zabezpieczenie społeczne, chociaż w momencie wnoszenia
składek nie jest możliwe, aby wnoszone składki miały jakikolwiek wpływ na
świadczenia emerytalne wnoszącego składki,
4) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 32 Konstytucji RP i
określonej w nim konstytucyjnej zasady równości przez taką interpretację przepisu
art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 15a ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy zawodowych, która dokonuje podziału jednej grupy
zawodowej na dwie grupy (zależnie od okresu zatrudnienia przed i po dniu 1
stycznia 1999 r.) oraz, która nakazuje jednakowe traktowanie podmiotów prawa w
obrębie określonej grupy. W ramach takiej grupy wszystkie podmioty posiadające
daną cechą istotną powinny być traktowane według jednakowej miary, bez
dyskryminowania i faworyzowania.
III USK 127/24
3
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł,
że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność dokonania przez Sąd Najwyższy
szczegółowej wykładni ww. przepisów, gdyż rozbieżności w orzecznictwie sądów
są na tyle istotne, że prowadzą do sytuacji rozbieżności w zakresie orzecznictwa.
W rozpatrywanym stanie faktycznym mamy do czynienia z jedną z takich sytuacji,
sądy rozpatrujące sprawę skarżącego wydają niekorzystne dla niego wyroki,
podczas gdy inne sądy w Polsce, w oparciu o te same podstawy faktyczne i
prawne, przyznały odwołującemu prawo do pobierania dwóch świadczeń
emerytalnych. Mając na uwadze szczególną materię, która dotyczy każdego
emeryta mundurowego, szczegółowa wykładnia przepisów jest niezbędna, aby
uniknąć takich sytuacji w przyszłości.
Zaskarżony wyrok narusza przyjętą w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadę
równości, która zakłada, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się
określoną cechą powinny być traktowane równo, bez zróżnicowań
dyskryminujących i faworyzujących. Naruszenie tej zasady jest oczywiste. Sam
ustawodawca wskazuje, bowiem emerytom mundurowym zatrudnionym po 2
stycznia 1999 r., możliwość pobierania świadczenia z dwóch źródeł, jednocześnie
pozbawiając tego prawa zatrudnionym przed dniem 1 stycznia 1999 r. Takie
dyskryminujące i nierówne traktowanie obywateli nie powinno mieć miejsca w
państwie prawa.
Z zasadą równości obywateli wobec prawa ściśle koresponduje zasada
sprawiedliwości społecznej określona w art. 2 Konstytucji RP. Także i ona, jest
ewidentnie naruszona chociażby z powodu zasadniczo innego traktowania
obywatela, który osiągnął wiek emerytalny i podjął dalszą pracę i z tego tytułu ma
prawo do tzw. przeliczenia emerytury, a zupełnie tego prawa pozbawia się
emerytów mundurowych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
III USK 127/24
4
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada
również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne
skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do
rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej
jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a
jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,
biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania
skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)
środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej
instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej
charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości
stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Wypada także przypomnieć, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z
uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa rodzi po stronie skarżącego
obowiązek określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze
wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z
przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s.
10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03; z dnia 22 czerwca 2004 r.,
III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku
powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby
przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby
odmiennie wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już
stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził
III USK 127/24
5
swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności
uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP – wkładka 2003 nr 13, poz. 5).
W przedmiotowej sprawie nie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa.
W orzecznictwie konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że zasada
pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w
razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy
emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w
tej ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy. Świadczeniobiorca, który pozostawał w zawodowej służbie
wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., uprawniony do renty wojskowej i
pobierający to świadczenie, nie może więc jednocześnie pobierać świadczenia
powszechnego, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu
przyznane (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 17 lutego 2010 r., II UZP 10/09, OSNP 2010 nr 17-18, poz. 215 oraz wyroki
Sądu Najwyższego: z dnia 4 grudnia 2013 r., II UK 223/13, LEX nr 1394110; z dnia
8 maja 2012 r., II UK 237/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 91 oraz z dnia 24 maja
2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967).
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia
2021 r., III UZP 7/21, OSNP 2022 nr 6, poz. 58), powołując się na obowiązującą w
polskim prawie zabezpieczenia społecznego zasadę prawa do jednego
świadczenia z tytułu tego samego ryzyka ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą
niekumulacji świadczeń przysługujących na wypadek spełnienia się ryzyka
"starości" w ramach różnych systemów, zarówno ubezpieczenia społecznego jak i
zaopatrzenia, Sąd Najwyższy orzekł, że ubezpieczonemu, który pozostawał w
zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę
wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia
okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych
świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego (art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej
w związku z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy).
III USK 127/24
6
Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie widzi podstaw do podważenia
stanowiska wyrażonego w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15
grudnia 2021 r., III UZP 7/21. Istotą uchwał składu powiększonego jest zapewnienie
jednolitości orzecznictwa i choć sama uchwała wiąże w myśl art. 39817 § 2 k.p.c.
tylko w danej sprawie, to jednak jest doniosłym argumentem w wykładni i
stosowaniu prawa, czerpiąc również z autorytetu Sądu Najwyższego jako organu
wymiaru sprawiedliwości powołanego do zapewnienia zgodności z prawem i
jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Nie są również przekonujące
zarzuty natury konstytucyjnej, gdyż już w samej treści uzasadnienia
kwestionowanej uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił przepisy ustawy zasadniczej w
procesie wykładni prawa. Sąd Najwyższy uznał, między innymi, że dla analizy
ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma
znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego
przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą
swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym wyroku orzecznictwo Trybunału
Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc jedynie stwierdzić, że także
Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z dnia 11 grudnia 2018 r. nr
39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX nr 2627060) uznał uprawnienie
państwa - strony Konwencji o ochronie prawa człowieka do samodzielnego
kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w tym do wprowadzenia
zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której świadczeniobiorcy nie można
przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego ocena budzącej wątpliwości
regulacji powinna być dokonywana pod kątem konstytucyjnych zasad równości i
sprawiedliwości społecznej. Oceny takiej dokonał Sąd Najwyższy w cytowanej
uchwale III UZP 7/21.
Stanowisko to jest akceptowane także w późniejszym orzecznictwie (zob. np.
wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr
3616767; z dnia 24 sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; z dnia 12
lipca 2023 r., I USKP 3580375; z dnia 23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr
3561951; z dnia 25 sierpnia 2023 r., III USKP 148/21, LEX nr 3483035; z dnia 9
marca 2022 r., I USKP 75/21, LEX nr 3334645).
III USK 127/24
7
Skarżący nie wykazał zatem potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej,
wobec czego Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
M.G.
[a.ł]
