III USK 125/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 kwietnia 2025 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania K.B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle
o ustalenie obowiązku ubezpieczenia,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1
kwietnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie
z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt III AUa 834/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. zasądza od K.B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Jaśle kwotę 240,00 (dwieście
czterdzieści) złotych, wraz z odsetkami, o których mowa w art. 98
§ 11 k.p.c. - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Decyzją z 3 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Jaśle, powołując się na przepisy art. 83 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 11 ust. 2 i art. 14
ust. 1, 1 a i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 z późn. zm.) stwierdził, że wnioskodawczyni
K.B.:
III USK 125/24
2
- podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoba prowadząca
pozarolniczą działalność gospodarczą: od 10 marca 2016 r. do 31 maja 2016 r., od
1 maja 2017 r. do 31 maja 2017 r., od 1 lutego 2018 r. do 31 marca 2018 r. i od 1
maja 2018 r.
oraz
- nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoba
prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą: od 1 czerwca 2016 r. do 30
kwietnia 2017 r., od 1 czerwca 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. i od 1 kwietnia 2018 r.
do 30 kwietnia 2018 r.
Podstawą tej decyzji w zakresie dotyczącym nie podlegania przez
wnioskodawczynię dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu była prawomocna
decyzja z 18 sierpnia 2020 r. ZUS, którą odmówiono wnioskodawczyni prawa do
zasiłku chorobowego za okres od 29 czerwca 2016 r. do 15 lipca 2016 r.
Sąd Okręgowy w Krośnie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 21 czerwca 2022 r. (sygn. akt IV U 18/22), wydanym w sprawie K.B.,
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle, o ustalenie
obowiązku ubezpieczenia: oddalił odwołanie oraz zasądził od wnioskodawczyni K.B.
na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle kwotę 180 zł, tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Na skutek apelacji odwołującej, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 7 grudnia 2023 r. (sygn. akt III AUa
834/22): oddalił apelację i zasądził od wnioskodawczyni K.B. na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, z odsetkami, w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas,
od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wywiodła
odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć
istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 382 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez
dokonanie błędnej, przekraczającej zakres swobodnej oceny dowodów, skutkujące
III USK 125/24
3
dokonaniem nieprawidłowych ustaleń na podstawie zgromadzonego materiału
dowodowego, mianowicie, że:
- przyczyną ustania ubezpieczenia chorobowego jest naruszenie zasad
wykorzystania okresów zasiłkowych przez skarżącą w 2016 r. (w okresie od 29
czerwca do 15 lipca 2016 r.), podczas gdy, dopiero na skutek wydania orzeczenia
sądowego rozstrzygającego o niewłaściwym wykorzystaniu okresów zasiłkowych
(wyrok z 8 lipca 2021 r., IV Ua 8/21, Sądu Okręgowego w Krośnie), doszło do
powstania niedopłaty na indywidualnym rachunku składkowym i ta okoliczność
faktyczna skutkowała ustaniem dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
bowiem wcześniejsze uregulowanie różnicy w składce chorobowej za ten okres od
29 czerwca do 15 lipca 2016 r. nie było możliwe;
- nie zaszedł uzasadniony przypadek przywrócenia ciągłości dobrowolnego
ubezpieczenia chorobowego, podczas gdy taki przypadek w rozpatrywanym stanie
faktycznym wystąpił, tym bardziej, że kwestia zawinienia pozostaje bez wpływu na
możliwość przywrócenia ciągłości ubezpieczenia chorobowego;
- skarżąca wielokrotnie ubiegała się o przywrócenie terminu na opłacenie
składek chorobowych po terminie, a więc jej wolą było przywrócenie ciągłości
ubezpieczenia chorobowego, co Sądy I i II instancji konsekwentnie pominęły;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń, poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że wskutek
spóźnionego opłacenia składek za czerwiec i lipiec 2016 r., skarżąca nie podlega
dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresach od 1 czerwca 2016 r. do
30 kwietnia 2017 r., od 1 czerwca 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. oraz od 1 do 30
kwietnia 2018 r., podczas gdy, wystąpił uzasadniony przypadek przywrócenia
ciągłości dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, bowiem, to na skutek
prowadzonych postępowań sądowych w przedmiocie prawa do świadczeń z
ubezpieczenia chorobowego doszło do powstania niedopłaty na indywidualnym
rachunku składkowym i konieczności uiszczenia różnicy w składce chorobowej po
terminie, a więc nieopłacenie składek nie wynikło z przyczyn zależnych od
skarżącej.
Z uwagi na stawiane zarzuty, skarżąca wniosła o:
III USK 125/24
4
1. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w
całości i orzeczenie, co do istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania od
organu rentowego na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego,
według norm przepisanych, ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu
Apelacyjnego w Rzeszowie w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania temu Sądowi w innym składzie oraz orzeczenie o kosztach
postępowania kasacyjnego, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, według
norm prawem przepisanych;
2. wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, aż do
czasu ukończenia postępowania kasacyjnego;
3. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w
skardze kasacyjnej, w celu wykazania sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny.
Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
wskazując, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu
wniosku skarżąca stwierdziła, że Sąd II instancji dopuścił się naruszeń przepisów
postępowania i przepisów prawa materialnego przy rozstrzyganiu sprawy, podczas
gdy okoliczności sprawy ewidentnie świadczą o zasadności odwołania i apelacji
skarżącej, co w konsekwencji stanowi o oczywistej zasadności skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołującej, organ rentowy wniósł o
odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania - jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa
procesowego od skarżącej według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszym postępowaniu nie kwalifikuje
się do jej przyjęcia celem rozpoznania merytorycznego.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie: (1) występuje istotne zagadnienie prawne, (2)
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność
postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z
III USK 125/24
5
tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że
zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,
a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc
pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi
przez Sąd Najwyższy.
Przypomnieć należy, że skarga kasacyjna nie jest (kolejnym) środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze
element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa,
nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących
podstawę zaskarżonego orzeczenia. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być
zatem zarzuty dotyczące ustalenie faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.),
a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c., postanowienia Sądu Najwyższego:
z 6 marca 2018 r., II UK 194/17, LEX nr 2488675; 27 kwietnia 2022 r., I USK
413/21, LEX nr 3431707; J. Paszkowski (w:) T. Szanciło (red.), Kodeks
postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I. Warszawa
2023, komentarz do art. 39813).
Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o
przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że zdaniem strony
skarżącej jest ona oczywiście uzasadniona. Jak wskazuje strona skarżąca Sąd II
instancji błędnie zastosował art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej. We wniosku nie
wykazano jednak kwalifikowanego naruszenia wskazywanego przepisu prawa
materialnego, a uzasadnienie wniosku stanowi w istocie polemikę z ustaleniami
dokonanymi przez Sąd Apelacyjny. Wskazać w tym miejscu należy na ugruntowane
orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że odwołanie się do przesłanki
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż
przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca musi
wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz
podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób
oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu
III USK 125/24
6
(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym
wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX
nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez
oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone
orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy
prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,
LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała.
Na marginesie należy także zauważyć, że zarzut naruszenia przez sąd
drugiej instancji art. 382 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną
jedynie wtedy, gdy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji pominął całość albo
istotną część zebranego materiału dowodowego i że mogło to mieć wpływ na wynik
sprawy – a nie w sytuacji, kiedy strona skarżąca wskazuje na - jej zdaniem -
błędną, przekraczającą zakres swobodnej, ocenę dowodów. Poza tym, związanie
Sądu Najwyższego ustaleniami stanu faktycznego, dokonanymi przez sąd
odwoławczy, wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie
dowodów, lecz także badanie, czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic
swobodnej ich oceny. Stąd też, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty,
dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów. Zarzutem takim jest nie tylko zarzut
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., lecz także przepisów regulujących sposób ustalania
faktów. Artykuł 227 k.p.c. upoważniający sąd do selekcji zgłaszanych dowodów z
punktu widzenia oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu
dowody te mają służyć, w zasadzie także nie może być podstawą skutecznego
zarzutu kasacyjnego - bez równoczesnego powołania uchybienia innym przepisom
postępowania, np. przez oddalenie istotnych wniosków dowodowych (art. 217 § 2
lub 3 k.p.c.) lub uchylenie się od obowiązku działania z urzędu (art. 232 zd. 2 k.p.c.).
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
III USK 125/24
7
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9
ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze
zm.). [a.ł]
DS
