III USK 109/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 listopada 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania D.S.
od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Lublinie
o prawo do wojskowej renty rodzinnej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17
listopada 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Lublinie
z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. akt III AUa 517/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego 240
zł (dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 20 października 2021 r. Dyrektor Wojskowego Biura
Emerytalnego w Lublinie odmówił D.S. prawa do wojskowej renty rodzinnej po
zmarłym byłym małżonku L.C., gdyż nie spełniła ustawowego wymogu określonego
w art. 70 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
Wyrokiem z dnia 8 maja 2023 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił
zaskarżoną decyzję i przyznał D.S. prawo do wojskowej renty rodzinnej od dnia 1
III USK 109/25
2
września 2021 r. Sąd pierwszej instancji powołując orzeczenia Sądu Najwyższego
stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do renty dla małżonki rozwiedzionej jest
spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze, dochodząca prawo powinna spełniać
przesłanki z art. 70 ust. 1 lub 2 ustawy emerytalnej. Po drugie, w dniu śmierci męża
powinna ona mieć prawo do alimentów ze strony byłego małżonka, realizujące
ustawowy obowiązek, ustalone wyrokiem lub ugodą sądową, a zgodnie z wyrokiem
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2014 r., SK 61/13, również w sposób
umowny. W rozpoznawanej sprawie związek małżeński skarżącej i jej zmarłego
męża został rozwiązany przez rozwód bez orzekania o winie w 2013 r., a w wyroku
rozwodowym zostały na rzecz wnioskodawczyni zasądzone od byłego męża
alimenty. Pomimo zaś, że formalnie obowiązek alimentacyjny L.C. wobec
odwołującej wygasł z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, to jest w
październiku 2018 r., to aż do dnia śmierci na mocy ustnego porozumienia z
wnioskodawczynią dobrowolnie i systematycznie płacił on na jej rzecz alimenty w
kwocie i w terminie wynikającym z postanowień wyroku rozwodowego z
przeznaczeniem na zaspokajanie jej potrzeb. W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał,
że D.S. spełniła wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do renty
rodzinnej po zmarłym byłym małżonku.
W ocenie Sądu Apelacyjnego kwestią kluczową w sprawie było, czy w dacie
śmierci byłego męża D.S. obowiązek alimentacyjny istniał względem niej na gruncie
art. 60 k.r.o., czy też już wygasł. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 maja 2014
r. (SK 61/13) odnosi się bowiem do art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, a nie do art.
60 k.r.o. Sąd odwoławczy kierował się stanowiskiem Sądu Najwyższego
wyrażonym w wyroku z dnia 30 listopada 2023 r. II USKP 79/22 (OSNP
2024/11/110), w którym wskazano, że obowiązek alimentacyjny z art. 60 k.r.o. jest
ograniczony czasowo i ten aspekt ma istotne znaczenie. Wygaśnięcie obowiązku
alimentacyjnego z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu wyłącza prawo do
renty rodzinnej małżonki rozwiedzionej (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 29 lipca
2020 r., I UK 10/19, ONSP 2021/4/45). Nieuzyskanie z mocy wyroku sądowego
przedłużenia terminu pięcioletniego, o którym mowa w art. 60 § 3 zdanie drugie
k.r.o. powoduje wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego rozwiedzionego małżonka,
co oznacza niespełnienie jednego z warunków niezbędnych do przyznania renty
III USK 109/25
3
rodzinnej, polegającego na posiadaniu prawa do alimentów ustalonego wyrokiem
sądowym lub ugodą sądową w dniu śmierci byłego męża (art. 70 ust. 3 ustawy
emerytalnej). W takiej sytuacji bez znaczenia jest dobrowolne niesienie sobie
pomocy materialnej. Realizacja umownego obowiązku alimentacyjnego poza
granicami kodeksu rodzinnego nie pozwala stwierdzić, że po rozwodzie małżonek
ma prawo do alimentów. W ocenie Sądu Apelacyjnego obowiązek alimentacyjny
ubezpieczonego wobec wnioskodawczyni wygasł przed jego śmiercią. Małżeństwo
rozwiązane zostało 3 października 2013 r., czyli ponad 6 lat przed śmiercią L.C., a
obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w art. 60 § 3 k.r.o., nie został przedłużony
wyrokiem sądu lub ugodą sądową. W tym stanie rzeczy nie zostały spełnione
przesłanki uprawniające ją do renty rodzinnej po zmarłym byłym mężu, bowiem w
dacie jego śmierci nie miała prawa do alimentów z jego strony ustalonego wyrokiem
lub ugodą sądową.
Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu przepisów postępowania, to jest art.
378 § 1 k.p.c., a także na naruszeniu prawa materialnego, to jest art. 70 ust. 3
ustawy emerytalnej i art. 60 § 3 k.r.o. oraz art. 5 k.c.
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując
na potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, a mianowicie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej w związku z
wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2014 r., SK 61/13. Ponadto
wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, z uwagi na występujące w
sprawie istotne zagadnienie prawne, a mianowicie pytanie, czy brak wyroku
zasądzającego alimenty na podstawie art. 60 § 3 k.r.o., po ponad 5-letnim okresie
od rozwiązania małżeństwa, w każdej sytuacji, to jest także w przypadku
dobrowolnego łożenia alimentów przez zobowiązanego, przy występowaniu
wyjątkowych okoliczności o których mowa wart 60 § 3 k.r.o., jest równoznaczny z
zaistnieniem negatywnej przesłanki do przyznania osobie uprawnionej renty
rodzinnej na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej. Skarżąca wniosła również
o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż jest ona oczywiście
uzasadniona.
Sąd Najwyższy zważył:
III USK 109/25
4
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Odwołanie się do przesłanki potrzeby wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne
wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie
doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności
w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć (postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151). Zauważyć
należy, że o rzeczywistych rozbieżnościach w judykaturze można mówić tylko
wówczas, gdy brak zgodności rozstrzygnięć dotyczy takich samych lub bardzo
zbliżonych stanów faktycznych, co skarżący powinien wykazać (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710).
Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga przytoczenia i poddania
analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają
swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów
wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna
jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX
nr 2496319). Zauważyć należy, że rozbieżność w wykładni prawa między sądami w
tej samej sprawie to nie rozbieżność w orzecznictwie sądów, którą ma na uwadze
podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Na gruncie tego przepisu chodzi o
rozbieżność orzecznictwa sądów w różnych sprawach w zakresie wykładni prawa i
potrzebę ujednolicenia wykładni przez Sąd Najwyższy. Natomiast w tej samej
sprawie sąd drugiej instancji może orzec przeciwnie niż sąd pierwszej instancji
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2014 r., II UK 51/14, LEX nr
III USK 109/25
5
1738490). Ponadto przywołane przez skarżącą orzeczenia Sądu Najwyższego nie
prezentują innej interpretacji art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej, niż wskazana w
orzecznictwie przywołanym przez Sąd Apelacyjny. W postanowieniu z dnia 28
stycznia 2021 r., I USK 30/21, (LEX nr 3181994) oraz w wyroku z dnia 6 lutego
2020 r., II UK 272/18, (OSNP 2021, nr 2, poz. 20). Sąd Najwyższy przyjął, że
warunkiem przyznania prawa do renty dla małżonki rozwiedzionej jest spełnienie
dwóch przesłanek: po pierwsze, ziszczenie się warunków określonych w art. 70 ust.
1 lub 2 ustawy emerytalnej, a po drugie, posiadanie prawa w dniu śmierci męża do
alimentów, realizujących ustawowy obowiązek, ustalonych wyrokiem lub ugodą
sądową, a zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 maja 2014 r.,
SK 61/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 683, również w sposób umowny. W postanowieniu
z dnia 16 czerwca 2020 r., I UK 327/19, (LEX nr 3033245) Sąd Najwyższy uznał z
kolei, że wspólne zamieszkiwanie byłych małżonków, aż do śmierci jednego z nich
nie ma znaczenia prawnego dla uprawnień do renty rodzinnej, istotny jest bowiem
stan prawny.
Odnosząc się do drugiej okoliczności przemawiającej, zdaniem skarżącej, za
przyjęciem skargi do rozpoznania zauważyć należy, że wskazanie zagadnienia
prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno
nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało
sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu
(normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości
co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Ponadto skarżący ma
obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu
wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na
dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób
preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego
problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr
2533238). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783).
III USK 109/25
6
Nadto łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w
sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W
dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne
uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami
prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza
możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się
krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny
skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić
sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie
występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i
rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26
listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990). Co jest sporne nie może być
oczywiste (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK
466/15, LEX nr 2159122; z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr
1771724).
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z
art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
[a.ł]
