III SAB/Gd 214/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Wycichowski, Asesor sądowy WSA Jarosław Witych (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi M. C. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. zobowiązuje Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego M. C. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego M. C. sumę pieniężną w wysokości 2.000 zł (dwa tysiące złotych); 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego M. C. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

M. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność i przewlekłość Wojewody Pomorskiego (dalej w skrócie zwanego Wojewodą) w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1, art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) – dalej w skrócie zwanej k.p.a. oraz art. 112a ust. 1 ustawy z dnia

12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2025 r. poz. 1079) – dalej zwana ustawą o cudzoziemcach.

Strona składająca skargę wniosła o zobowiązanie Wojewody do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami, stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł ewentualnie wymierzenia organowi grzywny oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że od dnia złożenia odcisków palców nie uzyskał jakichkolwiek informacji o prowadzonym postępowaniu, nie wezwano strony do ewentualnego uzupełnienia brakujących dokumentów oraz nie wydano decyzji, a skarżący oczekuje na załatwienie sprawy już ponad 12 miesięcy.

W ocenie skarżącego organ nie może powoływać się na przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, albowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, dalsze przedłużanie zawieszenia terminów po dniu 30 czerwca

2024 r. narusza przepisy Konstytucji RP.

Strona podniosła także, że pozostaje faktycznie pozbawiona możliwości swobodnego opuszczania terytorium RP, a bezczynność organu prowadzi do utrzymywania skarżącego w stanie przymusowego oczekiwania na rozstrzygnięcie i do długotrwałego ograniczenia mobilności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej jako p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 t.j.) – dalej zwana ustawą pomocową. Ewentualnie w przypadku uznania, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości stwierdzenia, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy nie miały charakteru rażącego, a także o niewymierzanie organowi grzywny i sumy pieniężnej.

Organ wyjaśnił, że rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze jej przedmiot i związane z tym szczególne okoliczności, w tym przede wszystkim mające zastosowanie przepisy oraz zmiany stanu prawnego, które obowiązywały w okresie wpływu wniosku i jego procedowania. W szczególności zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 100d ustawy pomocowej, w okresie do dnia 1 stycznia 2023 r. do 4 marca 2027 r. r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących m.in. udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, stały oraz rezydenta długoterminowego UE w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

Organ przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r. (sygn. akt II OSK 2362/23) wskazał, że przepisy art. 100c i art. 100d ustawy pomocowej stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców - niezależnie od ich narodowości, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie. Ponadto według organu, mając na uwadze na stanowisko zaprezentowane w przywołanym wyroku, okres zawieszenia i nierozpoczęcia w ogóle biegu terminu do załatwienia sprawy wynikający z art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej powinien być jednakowo uwzględniany przez sąd administracyjny przy ustalaniu okresu bezczynności, jak i przy ocenie stanu przewlekłości. Skoro bowiem, czasowo termin na załatwienie sprawy był (jest) zawieszony lub nie rozpoczął biegu, to do przekroczenia tego terminu nie dochodzi, a więc oczywistym jest brak podstaw do stwierdzenia bezczynności organu. Podobnie brak jest podstaw do stwierdzenia przewlekłości postępowania.

Zdaniem Wojewody, skoro wniosek o udzielenie zezwolenia został złożony przez cudzoziemca w okresie obowiązywania art. 100d ustawy pomocowej, to termin na załatwienie przedmiotowej sprawy nie rozpoczął biegu. Organ stwierdził następnie, że jego stanowisko w sprawie braku rażącego charakteru bezczynności organu, znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Wojewoda wskazał dalej, że długi czas oczekiwania na rozstrzygnięcie organu w sprawie złożonego wniosku nie wynika z zaprzestania czynności w związku z obowiązywaniem art. 100d ustawy pomocowej, lecz z opóźnień spowodowanych trudnościami kadrowymi oraz dużą liczbą składanych wniosków. Organ podał, że na przestrzeni 4 lat liczba złożonych wniosków wzrosła z poziomu 23.925 do 38.419 (na dzień 25 lipca 2024 r.) oraz, że w roku 2020 liczba spraw przypadająca na jeden etat wynosiła 460 spraw. Na skutek zmian organizacyjnych przeprowadzonych w okresie od 2020 do 2023 r., nastąpił wyraźny wzrost odsetka liczby wniosków złożonych osobiście (z 15,2 % do 50,3 %), skrócony został średni czas załatwiania spraw (z 421 do 311 dni), niemal trzykrotnie wzrosła liczba spersonalizowanych dokumentów (z poziomu 10.045 do 27.301) przy niemal dwukrotnym zwiększeniu liczby wydanych rozstrzygnięć (z poziomu 14.267 do 37.837) oraz zrównane zostały ze sobą liczby wniosków wpływających i wydanych decyzji kończących postępowania administracyjne.

Zdaniem organu, mając na uwadze liczbę spraw dotyczących cudzoziemców rozstrzyganych przez Wojewodę w dniu złożeniu wniosku i w okresie późniejszym, możliwości kadrowe urzędu i kolejność wpływu spraw, nie sposób uznać, że urząd może procedować szybciej w niniejszej sprawie.

W kwestii dochodzonej przez stronę sumy pieniężnej Wojewoda zauważył, że w skardze wskazano jedynie na ogólne przesłanki jej zastosowania o charakterze kompensacyjnym. Zwrócił ponadto uwagę, że kwestia niewymierzania organowi grzywny, ani niezasądzania sumy pieniężnej w okresie do 4 marca 2027 r., została wprost uregulowana w art. 100d ust. 3 pkt 2 ustawy pomocowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie była kwestia tego, czy w sprawie z wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, Wojewoda dopuścił się bezczynności względnie, czy postępowanie było przez organ prowadzone w sposób przewlekły.

Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. Pojęcia bezczynności i przewlekłości zostały zdefiniowane w art. 37 § 1 k.p.a., który stanowi, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Sąd rozpoznający skargę podziela argumentację zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22, w którym Sąd ten stwierdził, że bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Taką wykładnię art. 37 § 1 k.p.a. w zakresie zamieszczonych w tym przepisie definicji bezczynności i przewlekłości potwierdza uzasadnienie projektu ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, w którym w zakresie nowelizacji powołanego przepisu wyjaśniono, że "(p)rzez rozumie się niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z przepisów prawa ani w terminie wyznaczonym dodatkowo zgodnie z art. 36 k.p.a. Natomiast stan występuje, gdy postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to konieczne do załatwienia sprawy. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania". (Druk sejmowy nr 1183 Sejmu VIII kadencji.) Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też NSA w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że "z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens".

Przedmiotem skargi na przewlekłość lub bezczynność organu w postępowaniu administracyjnym jest zatem ocena jego zachowania (zarówno działania jak i zaniechania czynności), dokonywana z perspektywy przepisów regulujących bieg postępowania oraz okoliczności faktycznych i prawnych rzutujących na aktywność organu. Każdy, kto inicjuje postępowanie administracyjne ma prawo oczekiwać podejmowania przez organ działań odpowiadających zasadzie szybkości zawartej w art. 12 § 1 k.p.a., oczekiwać od organu sumiennej analizy treści wniosku i działań zmierzających do rozwiania wątpliwości odnośnie jego treści, jeżeli takowe się pojawią, a także oczekiwać rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie (wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 1426/19, CBOSA).

W orzecznictwie wskazuje się, że z treści art. 37 § 1 k.p.a. wynika, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość. Z tego też powodu sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (wyrok NSA z 7 września 2022 r., II OSK 871/22, CBOSA). Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W przypadku skarg na bezczynność istotne znaczenie ma data wniesienia skargi (w perspektywie oceny stanu zarzucanej bezczynność w dacie wniesienia skargi) oraz data wyrokowania (w perspektywie oceny stanu trwałości zarzucanej bezczynności jak i zastosowania regulacji art. 149 § 1 pkt 1 albo pkt 3 p.p.s.a., vide: wyrok NSA z dnia 20 marca 2025 r., III OSK 2670/24, CBOSA).

Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, z uwzględnieniem terminów określonych w § 3 i 3a. W myśl art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwiania spraw niż określone w k.p.a. Taką szczególną normę stanowi 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach który stanowi, że decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że przywołane brzmienie przepisu art. 112a ust. 1 i 2 ustawy o cudzoziemcach, odpowiada stanowi prawnemu obowiązującemu do dnia 27 kwietnia 2026 r., kiedy to na mocy art. 1 pkt 15 lit. a ustawy z dnia 21 listopada 2025 r., o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r., poz. 1794) zmieniono treść wskazywanej normy. Pomimo dokonanej nowelizacji przepisu w sprawie znajduje zastosowanie regulacja obowiązująca przed dniem 27 kwietnia 2026 r., albowiem zgodnie z art. 12 wskazanej ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawach zmienianych niniejszą ustawą wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie art. 1 pkt 3-5, 8-41, 44 lit. b, pkt 47-49, 50 i 52, art. 2, art. 5-7, art. 8 pkt 1 lit. b oraz c, art. 10, art. 11, art. 13, art. 14 oraz art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przywołane przepisy regulują w sposób ścisły terminy załatwienia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, wydłużając ten termin do 60 dni od dnia spełnienia wymogów określonych w art. 112a ustawy o cudzoziemcach.

Skoro zatem organ w niniejszej sprawie nie załatwił sprawy w ustawowym terminie, to należy stwierdzić, że rzeczywista postać opieszałości organu administracji polega na jego bezczynności. Stan bezczynności zachodzi bowiem wówczas, gdy upłynął ustawowy termin (ewentualnie termin wskazany przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.), a sprawa nie została zakończona wydaniem władczego rozstrzygnięcia.

Analizując kwestię bezczynności organu nie można pomijać regulacji zawartych w ustawie pomocowej, która wprowadzała szczególne rozwiązania odnoszące się do biegu terminów do załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawa pomocowa weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830 - powoływana w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowił, że:

1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:

1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;

3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej

- w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:

1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.

4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.

W tym miejscu zauważyć należy, że art. 100c ustawy pomocowej nie miał w niniejszej sprawie zastosowania z uwagi na to, że obowiązywał on do 31 grudnia

2022 r., natomiast wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy został złożony już po tej dacie. Niemniej jednak regulacja prawna jaka została zawarta w tym przepisie została następnie wprowadzona w art. 100d ustawy pomocowej, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r., na mocy art. 1 pkt 32 ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185). Przepis ten przewidywał analogiczne rozwiązania co norma zawarta w art. 100c ustawy pomocowej, natomiast wskazywał nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, do 24 sierpnia 2023 r. Kolejnymi zmianami ustawy wskazywany termin był przedłużany i aktualnie, na dzień wydania niniejszego wyroku, art. 100d ustawy pomocowej wskazuje, że zawieszenie biegu terminów na załatwienie spraw o jakich mowa w tym przepisie (względnie nierozpoczęcie biegu tego terminu) ma miejsce do dnia 4 marca 2027 r.

Mając na uwadze zakończenie procesu masowego napływu do Polski kolejnych obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską rozpoczętą 24 lutego 2022 r. (co potwierdzają m.in. dane statystyczne udostępnione przez Urząd do Spraw Cudzoziemców za rok 2023 oraz rok 2024), a także wystarczający okres ponad dwóch lat, w jakim władze publiczne winny dostosować potencjał kadrowy oraz organizacyjny służb migracyjnych celem realizacji zasady szybkości postępowania w sprawach dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Polski, w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyrok NSA z 19 maja 2025 r., II OSK 2921/24; wyrok NSA z 12 czerwca 2025 r., II OSK 3096/24; wyrok NSA z 13 czerwca 2025 r., II OSK 2940/24; wyrok NSA z 5 sierpnia 2025 r., II OSK 2719/24 - CBOSA). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854; dalej: "nowelizacja majowa"), nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych.

Uwzględniając powyższe w ocenie Sądu, od 1 lipca 2024 r. art. 100d ustawy pomocowej nie może być stosowany z uwagi na jego oczywistą sprzeczność z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oceny zatem bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy pomocowej, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.

Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt w ogóle nie powinien zostać wydany.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 25 lutego 2025 r., do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku wpłynął wniosek M. C. o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. W tym samym dniu od wnioskodawcy odebrano odciski linii papilarnych (k. 36 akt administracyjnych) oraz zobowiązano do uzupełnienia braków dokumentacji poprzez dostarczenie kompletnie wypełnionego załącznika numer 1 (k. 45 akt administracyjnych). W dniu 6 marca 2025 r. do Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku (k. 53 akt administracyjnych) wpłynął załącznik numer 1. Organ sporządził ponadto analizę formalną wniosku (k. 67 akt administracyjnych)

i w dniu 23 czerwca 2025 r., działając w oparciu o art. 109 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach zwrócił się o uzyskanie informacji o ubiegającym się o uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy. Z akt nie wynika, aby po tej dacie, organ podjął jakiekolwiek dalsze czynności w sprawie. Strona natomiast, z własnej inicjatywy składała kolejne dokumenty konieczne do rozpoznania wniosku oraz ponaglenie, które wpłynęło do organu 8 października 2025 r.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że 60-dniowy termin do załatwienia sprawy nie został przez Wojewodę zachowany, a w sprawie nie wydano decyzji.

Z odpowiedzi na skargę nie wynika również, aby postępowanie zostało zakończone,

a Sąd nie uzyskał takiej informacji do dnia wyrokowania.

Zdaniem Sądu, działania organu administracji powinny być nacechowane aktywnością, nakierowaną na sprawne i odpowiednie załatwienie konkretnej sprawy. Z akt administracyjnych nie wynikają żadne obiektywne okoliczności usprawiedliwiające zwłokę w rozstrzygnięciu sprawy. Należy również zwrócić uwagę, że organ nie korzystał z art. 36 k.p.a. i nie zawiadamiał skarżącego oraz jego pełnomocnika o tym, że nie załatwi sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Takie postępowanie organu niewątpliwe godzi w sformułowaną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.

Podsumowując, organ nie dotrzymał terminu załatwienia sprawy, czym naruszył zasadę określoną art. 12 § 1 k.p.a. i dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego.

Z uwagi na powyższe, wobec braku – do dnia wydania niniejszego wyroku - informacji o rozpoznaniu przez organ wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, WSA w Gdańsku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał organ do rozpoznania tego wniosku w terminie 30 dni od dnia przekazania organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W przekonaniu Sądu będzie to czas adekwatny do możliwości organu na załatwienie sprawy i uwzględniający prawa strony.

Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, Sąd jednocześnie ocenił, że stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Orzekając w zakresie uregulowanym tym przepisem Sąd miał na uwadze, że Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego.

Ocena naruszenia prawa jako rażącego będzie zasadna, gdy stan bezczynności jest znaczny, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Dla stwierdzenia rażącego naruszenia prawa nie jest przy tym wystarczające samo przekroczenie przez organ terminu załatwienia sprawy. W orzecznictwie sądowym zwraca się też uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2451/14).

Należy przy tym podkreślić, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem, w którym pozycja strony postępowania i organu administracji publicznej nie jest równa. Dlatego też Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasady rządzące tym postępowaniem mające za zadanie wyrównać relacje między organem a stronami postępowania, w szczególności zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych wyrażoną w art. 8 k.p.a. Pogłębieniu zaufania obywateli do organów państwa służy zaś m.in. zasada szybkości postępowania, którą statuuje art. 12 k.p.a. Wskazane zasady ogólne postępowania administracyjnego, wraz konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego i zasadą legalizmu, służą realizacji prawa obywateli do dobrej administracji. Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty, uznany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016 r., II GSK 2294/14 i cyt. tam orzecznictwo), stanowi, że podstawowym prawem obywatela Unii Europejskiej jest domaganie się od organów zgodnego z prawem rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki. Nadto, zasada załatwienia sprawy w rozsądnym terminie wynika z art. 6 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284, ze zm.).

Wskazać ponadto należy, że Europejski Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) rozpoznając skargi na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji, bierze pod uwagę czas trwania postępowania od jego rozpoczęcia do prawomocnego zakończenia. W sprawie Majewski przeciwko Polsce (wyrok z 11 października 2005 r., nr 52690/99) ETPCz negatywnie ocenił rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania z uwzględnieniem jedynie zachowania sądu niższej instancji w toczącym się w chwili wniesienia skargi etapie postępowania. ETPCz podkreślił, że przedmiotem oceny sądu rozpoznającego skargę był jedynie okres postępowania od chwili ponownego skierowania sprawy do sądu pierwszej instancji, co jest niezgodne ze standardami wynikającymi z orzecznictwa Trybunału, który rozpoznając zasadność zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, uwzględnia cały okres trwania postępowania, od chwili jego rozpoczęcia do chwili wydania prawomocnego orzeczenia i obejmuje postępowanie przed sądami wszystkich instancji. Ocena naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji nie ogranicza się bowiem, według ETPCz, do konkretnego etapu postępowania, w szczególności postępowania przed sądem danej instancji, ponieważ o tym, czy prawo strony nie zostało naruszone decyduje łączny czas trwania postępowania, nawet jeśli poszczególnym jego etapom nie można przypisać cech przewlekłości (Beller przeciwko Polsce, wyrok z 1 lutego 2005 r., nr 51837/99).

Mając na względzie przedstawione wyżej poglądy oraz ustalony stan faktyczny, należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały okoliczności, które uzasadniały stwierdzenie rażącego naruszenia prawa.

W szczególności należy podkreślić, że już w dacie wniesienia wniosku do organu zostały przez skarżącego złożone odciski linii papilarnych, a wymogi formalne wniosku nie zostały spełnione przez skarżącego jedynie w odniesieniu do braku kompletnie wypełnionego załącznika numer 1, który organ otrzymał już 6 marca 2025 r. Tymczasem organ, dysponując prawidłowo wypełnionym wnioskiem wraz

z załącznikiem i pobranymi odciskami palców, z niewiadomych przyczyn zwlekał

z dokonaniem kolejnej czynności niezbędnej do załatwienia sprawy. Czynność polegająca na zwróceniu się do odpowiednich służb o uzyskanie informacji

o skarżącym, została bowiem dokonana dopiero 23 czerwca 2025 r., a zatem po upływie 4 miesięcy od wpływu wniosku do organu. Tego rodzaju czynność ma natomiast charakter powtarzalny i nie wymaga dużego nakładu pracy, szczególnie, gdy jak w niniejszej sprawie, wniosek przekazywany jest służbom w formie elektronicznej (notatka służbowa k. 117). W ocenie Sądu nic nie stało zatem na przeszkodzie temu, aby mogła ona zostać zrealizowana w dacie złożenia wniosku, względnie w ciągu kilku następnych dni. Niewątpliwie przyczyniłoby się to do sprawnego zgromadzenia dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji w ustawowym terminie.

W końcu wymaga dostrzeżenia, że od końca czerwca 2025 r. do dnia wydania wyroku organ nie podejmował w sprawie żadnych czynności i nie wydał rozstrzygnięcia. Również skierowane do organu ponaglenie, które wpłynęło 8 października 2025 r., nie skutkowało podjęciem przez Wojewodę aktywnych działań zmierzających do załatwienia wniosku strony i zakończenia postępowania.

Opisane powyżej działanie organu wykazuje, że pomiędzy podejmowanymi poszczególnymi czynnościami występowały nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadziły do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania.

Z kolei z punktu widzenia strony postępowania wskazać należy, że skarżący wykazywał się inicjatywą dowodową w sprawie, składając dodatkowe, aktualne dokumenty, pozostając w uzasadnionym przekonaniu, że pozwoli to na szybsze rozpatrzenie wniosku, co jednak nie nastąpiło. Skarżący ani jego pełnomocnik nie zostali również powiadomieni o przyczynach wydłużenia postępowania, ani o nowym przewidywanym terminie załatwienia sprawy.

Wobec braku aktywności po stronie organu, a jednocześnie znacznego upływu czasu od momentu wpływu do organu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (prawie 18 miesięcy), należało przyjąć, że opisana zwłoka organu jest znaczna, a jednocześnie w żaden sposób nieuzasadniona. Zdaniem Sądu, sytuacja, w której strona czeka półtora roku na podejmowanie przez organ czynności i rozstrzygnięcie w postępowaniu, w którym sprawa powinna zostać załatwiona maksymalnie w ciągu 60 dni, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Organ wielokrotnie przekroczył bowiem 60 dniowy termin na załatwienie sprawy. Podkreślić przy tym należy, że art. 100d ustawy pomocowej nie stanowi zakazu dla prowadzenia postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Natomiast stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące możliwości stosowania przepisów ustawy o cudzoziemcach od dnia 1 lipca 2024 r. jest znane od dawna organowi, bowiem prezentowane było wielokrotnie w wyrokach tutejszego Sądu. Nadto, organ powołuje się na braki kadrowe od wielu lat, kwestia ta nie jest zatem nowa i organ miał niewątpliwe znaczny okres czasu na jej rozwiązanie.

W związku z powyższym należało przyjąć, że opisana zwłoka organu była znaczna i nieuzasadniona, co musiało skutkować uznaniem przez Sąd stwierdzonej bezczynności za rażące naruszenie prawa na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Rażący charakter naruszenia nie jest przy tym wynikiem oceny wyłącznie tego, że doszło do wielokrotnego przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy. W przekonaniu Sądu należy bowiem uwzględnić to, że w sprawie niewymagającej od organu prowadzenia wielu czynności procesowych, gromadzenia obszernego materiału dowodowego, przeprowadzania analizy skomplikowanych problemów natury prawnej, aktywność organu jest niewielka, czynności podejmowane są ze znacznym opóźnieniem a załatwienie wniosku cudzoziemca jest odwlekane.

Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Mając na uwadze okoliczności sprawy, w ramach przyznanej w art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd zdecydował o przyznaniu skarżącemu od organu sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przyznanie kwoty pieniężnej w wyższym zakresie. Sąd wziął pod uwagę, że skarżący nie podał żadnych okoliczności wskazujących na fakt poniesienia przez niego uszczerbku, straty czy krzywdy, które są wynikiem bezczynności organu, a które wymagałyby zrekompensowania przez przyznanie wnioskowanej kwoty. Niemniej jednak oczekiwanie przez skarżącego przez czas znacznie przekraczający ustawowy, a wyznaczony na 60 dni, termin załatwienia sprawy winno, jako krzywda wynikająca z opieszałego działania administracji publicznej, znaleźć swą stosowną rekompensatę w przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, która jednocześnie pozwoli na zdyscyplinowanie organu administracji publicznej w celu zmiany dotychczasowego sposobu procedowania. Taką odpowiednią rekompensatę stanowi, zdaniem Sądu, suma pieniężna w wysokości 2.000 zł.

W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a, Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie co do żądania przyznania sumy pieniężnej w wyższej wysokości oraz wymierzenia organowi grzywny.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tj. 597 zł, na które oprócz wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa, składa się również wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 118).