III SA/Wr 661/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Asesor WSA Dominik Dymitruk (sprawozdawca) Protokolant referent Tomasz Gołębiowski po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi I. spółka jawna w J. na czynność Burmistrza Jaworzyny Śląskiej z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr GNŚ.7340.1.2021 w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych w 2021 r. postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić stronie skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2021 r. I. spółka jawna w J. (dalej: skarżąca, spółka) zwróciła się do Burmistrza J. (dalej: organ) o proporcjonalny zwrot opłaty za sprzedaż napojów alkoholowych uiszczonej w całości za rok 2021, uzasadniając swój wniosek zaprzestaniem sprzedaży detalicznej alkoholu w sklepie przy ul. [...] oraz zakończeniem działalności handlowej spółki.

Organ, w odpowiedzi z dnia 26 kwietnia 2021 r., poinformował skarżącą o braku podstaw do zwrotu opłaty za okres przypadający po zaprzestaniu sprzedaży alkoholu, wskazując, że ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie określa przesłanek, sposobu i trybu zwrotu opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, co znajduje potwierdzenie w zacytowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

W wywiedzionym w następstwie stanowiska organu wezwaniu do usunięciu naruszenia prawa z dnia 11 czerwca 2021 r. skarżąca podała, że w związku z wygaśnięciem z dniem 10 kwietnia 2021 r. zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, proporcjonalna do okresu dalszego jego trwania opłata winna podlegać zwrotowi, biorąc pod uwagę, iż jest ona wnoszona nie w związku z wydaniem, lecz korzystaniem z udzielonego zezwolenia. Po przytoczeniu natomiast podstaw prawnych oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, spółka podtrzymała swoje stanowisko o konieczności zwrotu części opłaty.

Biorąc pod uwagę dostrzeżoną przez organ rozbieżność w prezentowaniu stanowiska odnośnie do wskazanej kwestii przez sądy administracyjne, organ zwrócił się do Regionalnej Izby Obrachunkowej o przedstawienie opinii w sprawie, informując o tym skarżącą w piśmie z dnia 8 lipca 2021 r.

Wobec odmowy rozstrzygnięcia wątpliwości przez Regionalną Izbę Obrachunkową, organ, pismem z dnia 9 sierpnia 2021 r., podtrzymał swoje wcześniej wyrażone stanowisko i ponownie odmówił zwrotu części opłaty uiszczonej za korzystanie w 2021 r. z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przez spółkę.

Pismem z dnia 7 września 2021 r. skarżąca wywiodła skargę na czynność Burmistrza J. z dnia 9 sierpnia 2021 r. odmawiającą zwrotu opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Zaskarżonej czynności zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 11¹ ust. 8 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że nie istnieją ustawowe regulacje dotyczące przesłanek, sposobu i trybu zwrotu uiszczonej opłaty z tytułu korzystania z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, podczas gdy przepisy w sposób jednoznaczny wskazują, iż zdarzenie skutkujące wygaśnięciem zezwolenia powoduje obowiązek zwrotu opłaty za okres przypadający po utracie ważności zezwolenia, a zwrot opłaty nienależnej winien nastąpić na takich samych zasadach jak określenie wysokości opłaty przy jej pobraniu przez organ.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności organu i zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W oświadczeniu złożonym na rozprawie w dniu 29 marca 2023 r. skarżąca podała, że skarga na czynność organu została nadana przesyłką poleconą 9 września 2021 r., zaś na żądanie Sądu, przy piśmie z dnia 29 marca 2023 r., spółka przedstawiła odpis z księgi korespondencji, w której operator pocztowy potwierdził nadanie przesyłki adresowanej do organu w dniu 9 września 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega odrzuceniu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Jedną z podstawowych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia do sądu administracyjnego czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest jej zaskarżenie w ustawowym terminie. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Przepis ten ustanawia bezwzględną zasadę i wszelkie odstępstwa od niej muszą być interpretowane na zasadzie wyjątku. W myśl art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.

Zgodnie z tym unormowaniem, termin do wniesienia skargi wynosi 30 dni od dnia, w którym strona dowiedziała się o podjęciu kwestionowanej czynności.

W niniejszej sprawie już 16 kwietnia 2021 r. spółka zwróciła się do Burmistrza J. z wnioskiem o zwrot części opłaty uiszczonej za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, w następstwie którego organ, pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. poinformował skarżącą o braku podstaw do zwrotu opłaty za okres przypadający po zaprzestaniu sprzedaży alkoholu.

Niewątpliwie wskazane pismo organu z dnia 26 kwietnia 2021 r. stanowiło czynność materialno-techniczną, w drodze której załatwiono odmownie wniosek skarżącej dotyczący wnioskowanego zwrotu części opłaty za korzystanie z przedmiotowych zezwoleń.

Sąd wskazuje, że wskutek dokonanych od dnia 1 czerwca 2017 r. zmian w przepisach p.p.s.a., ustawodawca zrezygnował z konieczności poprzedzani skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, umożliwiając zaskarżenie owej czynności w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności bez konieczność korzystania z jakichkolwiek środków zaskarżenia.

Tym niemniej w niniejszej sprawie spółka wystosowała do organu w dniu 11 czerwca 2021 r. wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, kolejny raz zwracając się o zwrot części opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, co spotkało się z kolejną negatywną odpowiedzią organu zawartą w piśmie z dnia 9 sierpnia 2021 r. Co istotne, przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest właśnie to pismo.

Zwrócić należy jednak uwagę, że z przedstawionej sekwencji prowadzonej między stronami korespondencji i wydawanych w sprawie rozstrzygnięć, wynika jednoznacznie, że zaskarżone pismo z dnia 9 sierpnia 2021 r. stanowiło podtrzymanie stanowiska organu zawartego w piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r., stanowiącym czynność odmawiającą zwrotu opłaty za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.

Biorąc jednakże pod uwagę fakt, że skarżąca nie była wówczas reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a także okoliczność zagwarantowania spółce prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP i kontroli działań administracji względem niej, Sąd uznał, iż możliwa jest ocena legalności ostatnio sformułowanego stanowiska organu z dnia 9 sierpnia 2021 r. Tym bardziej, że zostało ono skierowane do skarżącej w następstwie podjęcia próby rozwiania wątpliwości co do zasadności zgłoszonego roszczenia przy pomocy Regionalnej Izby Obrachunkowej.

Powyższe nie zmienia faktu, że w dalszym ciągu rzeczą Sądu było ustalenie dopuszczalności zaskarżenia czynności Burmistrza J., a mianowicie tego, czy skarga została wywiedziona w ustawowym terminie, biorąc pod uwagę, iż pismo informujące o ostatecznym stanowisku organu zostało doręczone w dniu 9 sierpnia 2021 r.

Dodać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że przewidziana w art. 53 § 2 p.p.s.a. in fine możliwość rozpatrzenia skargi przez Sąd, mimo uchybienia terminowi do wniesienia skargi, ma charakter wyjątku. Warunkiem rozpatrzenia skargi w takim przypadku jest stwierdzenie, że strona uchybiła terminowi bez własnej winy.

W takim przypadku strona powinna usprawiedliwić uchybienie terminu i przekonać Sąd, że dochowała należytej staranności w sprawie, a spóźnienie spowodowane było okolicznościami, na które nie mogła mieć wpływu (por. postanowienia NSA z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 343/19 i WSA w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 1106/20, publ. w CBOSA).

Podnieść należy, nawiązując do wypracowanych i utrwalonych poglądów doktryny i judykatury na kanwie instytucji przywracania terminu, że "brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z wykorzystaniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem" (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2005 r., str. 333, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 14 stycznia 1972 r., III CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144; 29 października 1999 r., sygn. akt I CKN 556/98, LEX nr 50702; 12 stycznia 1999 r., sygn. akt II UKN 667/98, OSNAP – 2000, nr 12, poz. 488, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 13/04.). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się na przykład: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar.

Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6.10.1998 r., sygn. akt II CKN 8/98; postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1645/16).

W warunkach rozpoznawanej sprawy nie można stwierdzić wystąpienia okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi bez własnej winy. Skarżąca w skardze nie skomentowała w ogóle upływu terminu do wniesienia skargi. Nie podała żadnych argumentów, które wyjaśniałyby powody spóźnienia. Być może w ogóle nie miała świadomości upływu terminu do wniesienia skargi w dacie jej składania.

W judykaturze utrwalony jest jednak pogląd, zgodnie z którym nieznajomość prawa nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności określonej prawem (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt. II OZ 712/08 i z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt III OZ 1361/21, publ. w CBOSA). Od osoby (podmiotu) należycie dbającej o interes prawny należy oczekiwać, że bez zbędnej zwłoki zapozna się z obowiązującymi przepisami, ewentualnie skorzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, aby ustalić jakie środki prawne jej przysługują i jakie są warunki skutecznego z nich skorzystania. Błędna interpretacja przepisów także nie może usprawiedliwiać uchybienia terminu do wniesienia skargi.

Podkreślić trzeba, że art. 53 § 2 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że bieg terminu do wniesienia skargi rozpoczyna się od momentu dowiedzenia się o kwestionowanej czynności, a nie momentu uzyskania wiedzy, że mogła zostać podjęta z naruszeniem prawa, czy momentu rozeznania możliwości jej zaskarżenia.

Skoro więc o stanowisku organu skarżąca dowiedziała się w dniu 9 sierpnia 2021 r., natomiast skarga na tę czynność została nadana za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 9 września 2021 r., a zatem jeden dzień po upływie ustawowego terminu, brak było podstaw do przystąpienia do merytorycznej kontroli zaskarżonej czynności. Tym bardziej, że skarga złożona została przez profesjonalnego pełnomocnika.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skargę należało odrzucić (pkt I).

O zwrocie uiszczonej kwoty wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt II).