III SA/Wr 304/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia Anetta Makowska – Hrycyk (sprawozdawca), WSA Asesor WSA Anetta Chołuj, Anna Kuczyńska – Szczytkowska, Protokolant Referent Tomasz Gołębiowski, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r., sprawy ze skargi B. P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 marca 2021 r. nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, uchyla zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem skargi B. P. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) z dnia 25 marca 2021 r. nr 470000/71/599371/2020, która w pkt 1. odmawia wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2011 r. do czerwca 2013 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w pkt 2. odmawia częściowo wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy (dalej: FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej: FGŚP) za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 26 listopada 2020 r. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z 28 listopada 2017 r. organ orzekł o odpowiedzialności strony jako osoby trzeciej – członka zarządu spółki – za zadłużenie płatnika M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej także: spółka) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 28 listopada 2017 r. i liczonymi nadal po dniu wydania decyzji. Podał dalej, że Sąd Apelacyjny wyrokiem z 24 września 2019 r. zmienił ww. decyzję o tyle, że odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek w częściach obejmujących odsetki ustawowe liczone są od dnia poprzedzającego ogłoszenie upadłości spółki do dnia 13 sierpnia 2013 r. Wskazał następnie, że upomnieniami z 21 października 2020 r. organ wezwał stronę do uregulowania należności w łącznej kwocie 860 537, 88 zł. Uzasadniając wniosek o umorzenie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) należności z tytułu składek za pracowników zatrudnianych przez M. sp. z o.o., nie zaś własnych składek strony, skarżący argumentował, że znajduje się w sytuacji całkowitej nieściągalności oraz jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przedstawił swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz materialną (brak jakiegokolwiek majątku podlegającego egzekucji). Wyjaśnił też, że obecny pracodawca strony nie przewiduje zwiększenia wynagrodzenia ani powierzenia innej pracy, a osiągane wynagrodzenie ze stosunku pracy odpowiada poziomowi egzystencji i podlega regulacji art. 871 Kodeksu pracy. Ponadto wskazał, że na dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki strona nie dysponowała wiedzą o istnieniu zobowiązania względem ZUS, które zostało uwzględnione jako zadłużenie spółki po złożeniu przez syndyka masy upadłości korekt deklaracji w 2014 r. w wyniku kontroli przeprowadzonej przez ZUS (za okres 2010 r. - 2013 r. ) po ogłoszeniu upadłości spółki. W czynnościach tych strona nie mogła wziąć udziału i składać środków odwoławczych. Końcowo skarżący wniósł o ustalenie przez ZUS wymagalności składek objętych wnioskiem o umorzenie, tj. czy należności te istnieją, czy wygasły z powodu przedawnienia powołując w tym zakresie art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 u.s.u.s.

Zaskarżoną decyzją organ na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 30, art. 83b ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3 i ust. 3a, art. 31 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423; dalej: "u.s.u.s.") w punkcie 1 odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2011 r. do czerwca 2013 r. w kwocie 172 561, 56 zł za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Natomiast na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a, art. 83b ust. 1 u.s.u.s. w punkcie 2 tej decyzji odmówił częściowo wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na FP i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

W uzasadnieniu wskazał, że na koncie płatnika składek figurują m.in. zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Wyjaśnił, że w stosunku do należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek organ nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s. Wskazał, że wniosek strony w części dotyczącej odsetek od tych należności będzie rozpatrzony odrębną decyzją. W zakresie wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika organ wskazał, że również nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia z uwagi na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenie płatnika. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. W sumie ZUS stwierdził, że nie może prowadzić postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wskazał, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych we wniosku strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa procesowego, tj.;

a) art. 61a k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na FP i FGŚP za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika uargumentowaną twierdzeniem, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia, podczas gdy w odniesieniu do tych składek zastosowanie ma art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., dotyczący możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, co oznacza, że organ był zobowiązany do oceny wniosku w tym zakresie, w kontekście tych właśnie przepisów – które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;

b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne rozstrzygniecie z pominięciem całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, zaniechanie wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, co stanowiło skutek błędnego rozstrzygnięcia organu w postaci odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, podczas gdy istniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania, a względem skarżącego obiektywnie istniały przesłanki do umorzenia zaległych składek oraz należności z tytułu składek;

c) art. 7 w zw. z art. 104 § 2 k.p.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy oraz wydanie decyzji w niepełnym zakresie, podczas gdy istniały podstawy do merytorycznego rozpoznania sprawy, a względem skarżącego istniały przesłanki do umorzenia zaległych składek oraz należności z tytułu składek;

d) art. 107 k.p.a. poprzez wydanie decyzji zawierającej wadliwie sporządzone uzasadnienie, które w sposób lakoniczny i niepełny odnosi się do okoliczności stanowiących podstawę stosowania określonych przepisów prawa materialnego;

2) przepisów prawa materialnego, tj.;

a) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię oraz wadliwe uznanie, ze względem skarżącego przepis ten nie ma zastosowania i w związku z tym organ nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu, czego konsekwencją była odmowa wszczęcia postępowania prowadzonego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na FP i FG ŚP za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika (pkt 2 sentencji) – w sytuacji gdy w odniesieniu do tych składek zastosowanie ma art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s dotyczący możliwości umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, co oznacza, że organ rentowy był zobowiązany do oceny wniosku w tym zakresie, w kontekście tych właśnie przepisów;

b) art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania prowadzonego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na FP i FGŚP za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika (pkt 2 sentencji) – w sytuacji gdy mają one zastosowanie do tych składek, co oznacza, że organ rentowy był zobowiązany do oceny wniosku w tym zakresie, w kontekście tych właśnie przepisów oraz zaistnienia wskazanych w ich treści przesłanek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

W sprawie poddanej kontroli Sądu ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, a także – w części - w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika z uwagi na treść odpowiednio art. 30 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., które wedle organu stanowią przeszkodę do wydania jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie.

Zdaniem skarżącego, organ naruszył art. 61a § 1 k.p.a., bowiem postępowanie wszczęte wnioskiem strony posiadało przedmiot, zatem organ winien był orzec w sprawie merytorycznie, a nie formalnie. Zakwestionował zwłaszcza rozstrzygnięcie ujęte w pkt 2 zaskarżonej decyzji. Wedle strony, organ pominął treść art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., choć był zobowiązany ocenić wniosek strony w kontekście tych przepisów.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

Kontrola legalności zaskarżonej obejmuje zastosowanie w sprawie instytucji odmowy wszczęcia postępowania przedmiocie umorzenia należności, za które odpowiedzialność została przeniesiona na stronę jako członka zarządu spółki.

Nie ma wątpliwości, że wobec treści art. 180 k.p.a. oraz 123 i art. 83b u.s.u.s. w sprawie mają zastosowanie przepisy k.p.a.

Z art. 61a § 1 zdanie pierwsze k.p.a wynika, że gdy żądanie strony o wszczęcie postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną w sprawie lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie to nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 83b u.s.u.s. jeżeli przepisy k.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, ZUS w tych przypadkach wydaje decyzję.

Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. warunkowana jest dwiema przesłankami: gdy wniosek składa osoba niebędąca stroną w sprawie lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że ZUS odmówił wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn.

Odmowa wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn stanowi katalog otwarty. W orzecznictwie przyjmuje się, że może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (wyroki NSA: z 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13; z 7 października 2021 r., II OSK 269/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Przeszkoda wszczęcia postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie (wyrok WSA w Kielcach z 4 października 2012 r., II SA/Ke 557/12, CBOSA). Zadaniem organu administracji jest wyłącznie zbadanie przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania (wyrok NSA z 18 kwietnia 2012 r., II GSK 347/11, CBOSA). Dla wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wystarczające jest stwierdzenie istnienia którejkolwiek przesłanki niedopuszczalności wszczęcia postępowania (wyrok NSA z 28 września 2021 r., III OSK 403/21, CBOSA). Postanowienie to nie ma charakteru uznaniowego. Organ jest zobligowany do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w każdym przypadku, gdy stwierdzi, że postępowanie nie może być wszczęte z jakiejkolwiek przyczyny (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2019 r., I GSK 1514/18, CBOSA). Organ nie może w postanowieniu wydanym na podstawie komentowanego przepisu zawrzeć wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, wydane w trybie art. 61a § 1, ma charakter rozstrzygnięcia formalnego, a nie merytorycznego (zob. np. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., I OSK 528/19, CBOSA).

Zanim Sąd rozważy meritum sprawy, to trzeba jednak w pierwszej kolejności zauważyć, że treść wniosku o umorzenie należności oraz skrajnie lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że wniosek ten dotyczy umorzenia należności objętych orzeczeniem o solidarnej odpowiedzialności strony jako osoby trzeciej – członka zarządu spółki, będącej płatnikiem tych należności. Okoliczność ta nie została jednak w żadnym zakresie udokumentowana w aktach sprawy, ani opisana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie ma możliwości zbadać jej pod kątem w ogóle istnienia obowiązku solidarnej odpowiedzialności skarżącego i jej zakresu. Nie jest możliwie w oparciu o przedstawione akta sprawy oraz uzasadnienie decyzji skontrolowanie zakresu odmowy wszczęcia postępowania w kontekście zakresu przeniesienia odpowiedzialności.

Jakkolwiek zaistnienie przesłanki z art. 61a § 1 k.p.a. skutkuje obowiązkiem odmowy wszczęcia postępowania, to przyczyna tej odmowy musi być jednoznaczna i weryfikowalna.

Sąd dostrzega, że skarżący potwierdza obowiązek ponoszenia odpowiedzialności za zalegle zobowiązania składkowe spółki (nie wskazując jakie) powołując we wniosku o umorzenie fakt wydania decyzji w sprawie orzeczenia odpowiedzialności oraz wyjaśniając, że wniosek nie obejmuje jego własnych należnosci. Jednakże skoro w przypadku odmowy wszczęcia postępowania organ wydaje decyzję, to winna ona spełniać wymogi zawarte w art. 107 k.p.a. oraz realizować zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a., mimo że odmowa wszczęcia postępowania ma jedynie charakter rozstrzygnięcia formalnego. W tym zakresie szczególnie ważne jest uzasadnienie decyzji. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Uzasadnienie decyzji winno umożliwić stronie zapoznanie się z powodami decyzji oraz przy wiedzy, co do motywów stanowiska zajętego przez organ, podjęcie decyzji o celowości dalszego dochodzenia jej praw. W dalszej kolejności uzasadnienie decyzji winno również umożliwić dokonanie kontroli przez sąd administracyjny.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366).

W ocenie Sądu organ w sprawie nie dopełnił obowiązków wynikających z ww. przepisów, bowiem bez wiedzy co do zakresu przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego za zobowiązania spółki wskazany w zaskarżonej decyzji opisany w zaskarżonej decyzji zakres odmowy wszczęcia postępowania jest nieweryfikowalny.

Przechodząc do kontroli przyczyn odmowy wszczęcia postępowania, wynikających z zaskarżonej decyzji, to odnoszą się one, po pierwsze, do składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2011 r. do czerwca 2013 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz, po drugie, - częściowo - do składek na ubezpieczenie społeczne oraz na FP i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika z uwagi na brzmienie przepisów art. 30 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W świetle art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wszystkie wskazane wyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Oznacza to, że nie można skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na koncie płatnika, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się" należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2277/15, CBOSA).

Zatem ZUS prawidłowo wywiódł, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (pkt 1 zaskarżonej decyzji).

Odmawiając natomiast wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika (pkt 2 zaskarżonej decyzji), ZUS powołał się na art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a i art. 83b ust. 1 u.s.u.s. Zaznaczył, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie płatnika składek, w związku z czym przepis ten nie znajduje zastosowania do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczenia w części finansowanej przez płatnika, co uniemożliwia wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Trafnie organ wywiódł w zaskarżonej decyzji, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zatem pod względem zakresu podmiotowego przepis ten odnosi się wyłącznie do wnioskodawców, którzy spełniają określone w nim wymagania. Wymieniony przepis dotyczy jedynie należności z tytułu składek ciążących na zobowiązanych, jako osobach prowadzących działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości

z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika. W tym świetle ww. przepis odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", tj. ich własnych obciążeń z tego tytułu (wyrok SN z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06 dostępny w Bazie Orzeczeń, sn.pl/orzecznictwo; wyroki NSA: z dnia 26 lipca 2017 r., II GSK 1106/17, z dnia 12 marca 2008 r., II GSK 451/07 oraz z dnia 27 maja 2011 r., II GSK 588/10, także prawomocny wyrok WSA w Lublinie z 22 lipca 2021 r., III SA/Lu 226/21, CBOSA). Przepis ten nie obejmuje zatem zakresem podmiotowym płatników będących osobami prawnymi.

Jeśli zatem przyjąć, że skarżący odpowiada za zobowiązania spółki (należności wskazane w zaskarżonej decyzji) na podstawie decyzji organu wydanej w trybie art. 108 § 1, art. 107 i art. 116 Ordynacji podatkowej (której jednak brak w aktach sprawy i która nie została opisana w zaskarżonej decyzji) w związku z art. 31 u.s.u.s., to nie ma wątpliwości, że charakter prawny tych zaległości nie uległ zmianie. Wskutek orzeczenia odpowiedzialności solidarnej skarżącego zaległości spółki nie zyskały charakteru należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (prawomocny wyrok WSA we Wrocławiu z 5 stycznia 2012 r., III SA/Wr 482/11, CBOSA). Nie stały się zatem należnościami z tytułu składek na własne ubezpieczenie skarżącego jako płatnika. Orzeczenie odpowiedzialności solidarnej za zaległości spółki w żadnym razie nie statuuje skarżącego jako następcy prawnego spółki.

Skoro przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie dotyczy umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, to umorzenie na tej podstawie prawnej składek spółki, za które odpowiedzialność ponosi osoba trzecia – członek zarządu spółki – nie jest dopuszczalne.

Jednakże odmawiając wszczęcia postępowania w tym zakresie ZUS pominął, że ewentualne umorzenie składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika jest dopuszczalne na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2017 r., II GSK 1106/17, CBOSA).

Zasada praworządności wyrażona w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz w art. 6 k.p.a. wyklucza sytuację, w której wskutek orzeczenia odpowiedzialności solidarnej strona zobowiązana do poniesienia ciężaru nieopłaconych przez płatnika (spółkę) składek byłaby w gorszej sytuacji prawnej, niż spółka.

To zaś oznacza, że ZUS był zobowiązany do oceny wniosku pod względem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. W zaskarżonej decyzji ZUS jednakże nie dokonał oceny wniosku w tym zakresie. Nie zbadał czy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, na które powołała się strona. Tym samym, odmawiając wszczęcia postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń (pracowników) w części finansowanej przez płatnika w związku z niemożnością rozpatrzenia wniosku w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ZUS naruszył art. 61a § 1 k.p.a. Odmówił bowiem wszczęcia postępowania, które posiadało przedmiot, a jedynie miało ograniczony zakres postępowania rozpoznawczego.

Wskazane naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Dokona ponownej oceny wniosku strony zgodnie ze wskazówkami Sądu, a rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami k.p.a.