III SA/Wa 1597/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi L.L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym na 2020 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz L.L. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. Wójt Gminy B. ustalił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2020 dla następujących podatników: H. L., H. K., Z. K., W. N., L. L., S. L., H. D. i A. T. Decyzja została doręczona w dniu 7 lutego 2020 r. W. N. i w dniu 11 lutego 2020 r. H. L.

Pismem z dnia 10 marca 2020 r. L. L. (dalej: Skarżący) złożył odwołanie od ww. decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej "SKO") postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania.

SKO w uzasadnieniu postanowienia wyjaśniło, że odwołanie Skarżącego zostało złożone przedwcześnie, bowiem decyzja nigdy nie została Skarżącemu doręczona. Odwołanie będzie mu przysługiwało dopiero po doręczeniu decyzji Wójta Gminy B. Bowiem dopiero po doręczeniu decyzji wejdzie ona do obrotu prawnego.

Skarżący nie zgodził się z wydanym postanowieniem i złożył skargę do Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a.") polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w nieuwzględnieniu wyjaśnień strony co do otrzymania decyzji;

- art. 8 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wykazania, z jakich powodów SKO nie przyjęło jako dowód istotnych okoliczności w sprawie;

- art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej "O.p.") przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uznania niedopuszczalności odwołania;

- art. 144 § 1 i § 4 O.p. przez jego niezastosowanie.

Skarżący podkreślił, że przedmiotową decyzję Wójta Gminy B. odebrał w Sołectwie i dysponuje jej oryginałem. Nie jest dla Skarżącego zrozumiałym, dlaczego w takiej sytuacji SKO przyjmuje, że odwołanie jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Postanowienie o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania kończy postępowanie odwoławcze. W tym stanie rzeczy rozpoznanie przedmiotowej skargi jest dopuszczalne.

Skarga złożona w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu jest to, czy odwołanie wniesione przed doręczeniem decyzji stronie jest dopuszczalne. Należy przy tym podkreślić, że decyzja nie została doręczona Skarżącemu, ale została doręczona dwóm innym stronom postępowania.

SKO twierdzi, że odwołanie jest niedopuszczalne, ponieważ przedmiotowa decyzja nie weszła do obrotu prawnego. Tym samym odwołanie Skarżącego od decyzji organu pierwszej instancji zostało wniesione przez podatnika przedwcześnie.

Skarżący twierdzi natomiast, że odebrał decyzję u sołtysa E. S. i dysponuje oryginałem tej decyzji przeznaczonym dla siebie. Skarżący nie potrafi powiedzieć, dlaczego tak się stało, że brakuje jego pokwitowania przy odbiorze tej decyzji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 212 O.p. organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Decyzje, o których mowa w art. 67d, wiążą organ podatkowy od chwili ich wydania.

W dacie doręczenia stronie decyzji wchodzi ona do obrotu prawnego jako akt administracyjny załatwiający konkretną sprawę indywidualnego podmiotu.

W orzecznictwie wypowiadany jest pogląd, że nie wchodzi do obrotu prawnego decyzja, która nie została doręczona stronie. Pogląd ten jest jednakże wypowiadany w odniesieniu do postępowań podatkowych, w których występuje tylko jedna strona. Nie jest on aktualny w odniesieniu do postępowań podatkowych prowadzonych z udziałem więcej, niż jednej strony. W tego rodzaju sytuacji doręczenie decyzji przynajmniej jednej stronie wywołuje skutek prawny w postaci wejścia takiej decyzji do obrotu prawnego (por. wyrok NSA z 19 maja 2006 r., I OSK 1176/05). Decyzja taka zgodnie z art. 212 O.p. wiąże organ od chwili jej doręczenia którejkolwiek ze stron i od tego momentu nie może być zmieniona bez konieczności wdrożenia procedur prawnych dotyczących zmiany lub uchylenia decyzji.

Nie można przyjmować zaś, że decyzja niedoręczona jednej ze stron nie wchodzi do obrotu prawnego i organ nie jest nią związany. Prowadziłoby to do absurdalnego, w ocenie Sądu, wniosku o wejściu decyzji do obrotu prawnego wobec niektórych stron oraz związaniu organu decyzją wobec niektórych, a nie wszystkich stron postępowania.

Powstaje pytanie, czy strona może wnieść odwołanie od decyzji, która weszła do obrotu prawnego, ale nie została prawidłowo doręczona stronie wnoszącej odwołanie.

W ocenie Sądu dla skuteczności odwołania wniesionego w tego rodzaju sytuacji kluczowe jest, aby w myśl art. 212 O.p. zaskarżany akt administracyjny wszedł do obrotu i znalazł się w posiadaniu strony, chociażby naruszono przepisy regulujące procedurę jego doręczeń. Słuszne jest zapatrywanie, że przepisy dotyczące doręczeń mają przede wszystkim charakter gwarancyjny dla strony postępowania, nie zaś dla organu. Nie można ich więc interpretować na niekorzyść strony podejmującej, być może czasami nieudolnie, czynności zmierzające do merytorycznego zakwestionowania wydanej decyzji. Niezależnie od tego, czy decyzja została doręczona stronie z naruszeniem przepisów o doręczeniach, czy też strona dowiedziała się z innego źródła o treści decyzji, wniesione odwołanie jest skuteczne. Jako skrajnie formalistyczne należałoby zatem traktować podejście, które pozbawiłoby stronę uprawnienia do złożenia odwołania z tego tylko powodu, że wniosła je przed formalnym odebraniem decyzji. Taka wykładnia art. 228 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 223 § 1 i art. 212 O.p. jako błędna narusza zasady ogólne postępowania wyrażone w art. 120 oraz art. 121 O.p.

Wskazać należy, że zawarta w art. 120 O.p. zasada ogólna legalizmu w postępowaniu podatkowym musi być rozumiana jako nakazująca organom podatkowym ustalanie nie tylko znaczenia językowego przepisów prawa stanowiących podstawę do działania organów, ale również dokonywanie wykładni celowościowej i funkcjonalnej przepisów prawa.

Zgodnie zaś z art. 121 § 1 O.p. "Postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych". Zasada ta oznacza m.in., że uchybienia organu prowadzącego postępowanie nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywatela, który działa w dobrej wierze i w zaufaniu do treści otrzymanej decyzji.

Organ II instancji, o ile odwołanie nie zawiera innych wad, nada mu zatem prawidłowy bieg.

Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania w kwocie 100 złotych orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.