III SA/Po 801/20

Dnia 12 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2021 roku sprawy ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] września 2020 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych oddala skargę

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2020 r. (nr [...]) o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020).

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] maja 2017 r. J. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w P. wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 rok:

- pakiet 1 - Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Rolnictwo zrównoważone do powierzchni [...] ha;

- pakiet 4 - Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...] w wariancie 4.4 - Półnaturalne łąki wilgotne do powierzchni [...] ha.

W ww. wniosku strona wystąpiła również o refundację kosztów transakcyjnych na sporządzenie dokumentacji przyrodniczej w ramach pakietu 4 Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...] w wariancie 4.4 - Półnaturalne łąki wilgotne o powierzchni [...] ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w wysokości [...] zł, w tym:

- pakiet 1 Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Rolnictwo zrównoważone w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha

- pakiet 4 Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...] w wariancie 4.4 - Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha, w tym koszty transakcyjne w wysokości [...] zł.

Ww. decyzja została doręczona stronie w dniu [...] czerwca 2018 r.

Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] czerwca 2018 r.

W dniu [...] lipca 2018 r. J. R. skorzystał z prawa wniesienia odwołania i za pośrednictwem operatora pocztowego złożył odwołanie do Dyrektora W. Oddziału Regionalnego w P. od ww. decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r.

W dniu [...] lutego 2019 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Kierownik BP ARiMR w P. po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 wydał decyzję (nr [...]) dnia [...] kwietnia 2019 r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w wysokości [...] zł, w tym:

- Pakiet 1 Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Rolnictwo zrównoważone w wysokości [...] zł

- Pakiet 4 Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...] w wariancie 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości [...] zł, w tym koszty transakcyjne w wysokości [...] zł.

Pismem z dnia [...] maja 2019 r. J. R. złożył odwołanie do Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. od ww. decyzji Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r.

W dniu [...] września 2019 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Wcześniej tj. w dniach od [...] listopada 2017 r. do [...] listopada 2017 r. w gospodarstwie J. R. została przeprowadzona kontrola na miejscu. Wyniki tej kontroli znalazły się w Raporcie z czynności kontrolnych.

Kierownik BP ARiMR w P. po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 wydał decyzję Nr [...] dnia [...] stycznia 2020 r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w pomniejszonej wysokości na 2017 rok w wysokości [...] zł, w tym:

- Pakiet 4 Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...] w wariancie 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości [...] zł, w tym pomniejszone koszty transakcyjne w wysokości [...] zł;

- odmówił przyznania stronie płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej do:

- pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1. Rolnictwo zrównoważone.

Ww. decyzja została doręczona w dniu [...] lutego 2020 r.

J. R. nie skorzystał z prawa odwołania od przedmiotowej decyzji.

W związku z wydaniem nowej decyzji w sprawie przyznania płatności powstała kwota do zwrotu części płatności. Różnica ta wynika z wysokości środków finansowych przeznaczonych jako płatności, a wskazanych w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. a kwotą płatności zrealizowanych na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2018 r.

Organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że wobec powyższego na rachunku bankowym J. R., powstała nadpłacona kwota w wysokości [...] zł w tym - [...] zł w ramach Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Rolnictwo zrównoważone oraz - [...] zł w ramach Pakietu 4 Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...] w wariancie 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne.

W dniu [...] marca 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych J. R., na mocy ostatecznej decyzji Nr [...] o przyznaniu płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej (PROW 2014-2020) z dnia [...] stycznia 2020 r., wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P.. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone za potwierdzeniem odbioru skarżącemu w dniu [...] marca 2020 r.

Skarżący, pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., został poinformowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Informację tę skarżący odebrał [...] czerwca 2020 r.

Następnie, w dniu [...] lipca 2020 roku Kierownik BP Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020). Powyższa decyzja odebrana została przez stronę w dniu [...] lipca 2020 roku.

J. R. pismem z dnia [...] sierpnia 2020 roku wniósł odwołanie od powyższej decyzji w którym wskazał, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Skarżący wskazał, że nie było zastrzeżeń do korzystania przez niego z programu rolno-środowiskowego. Ponadto stwierdził, że nie może odpowiadać za zmiany w przepisach, które miały miejsce w trakcie trwania programu. Skarżący wskazał też, że sprawa badana jest prawie 3 lata i - jako strona - nie ma dostępu do dokumentów.

Ww. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. nr [...] o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020).

Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. J. R. złożył skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że zobowiązania rolnośrodowiskowe są wykonywane zgodnie z planem rolnośrodowiskowym, przygotowanym przez ODR w Minikowie zgodnie z obowiązującymi przepisami. Skarżący opisał też zdarzenia w postaci nawałnic oraz suszy, które zmniejszyły dochód w przedsiębiorstwie rolnym. J. R. wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron.

Kolejnym pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżący ponownie opisał występujące – jego zdaniem - nieprawidłowości w badaniu sprawy przez organ, co skutkowało wydaniem nieprawidłowej decyzji administracyjnej.

Wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron skarżący ponowił w kolejnym piśmie z dnia [...] marca 2021 r.

Pismem z dnia [...] listopada 2020r. organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w nich uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec zaistnienia okoliczności wskazanych w tym przepisie, zważywszy zwłaszcza na aktualną sytuację epidemiczną oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, o czym strony zostały dodatkowo uprzedzone pismem z dnia [...] stycznia 2021 r., co dało im możliwość zajęcia ewentualnego dalszego stanowiska w sprawie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019, poz. 2325 - dalej P.p.s.a.), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiot kontroli sądowej stanowi decyzja Dyrektora WOR ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, ustalającą skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) za rok 2017.

Istotę sporu stanowiła kwestia prawidłowości ustalenia przez organ obowiązku zwrotu pobranych przez skarżącego płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego na rok 2017, z uwagi na brak spełnienia wymogów (ustalonych w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniach [...] -[...] listopada 2017 r.), do czego jako producent rolny był zobowiązany. Podkreślić należy, iż przyczyną ustalenia nienależnie pobranych płatności jest powstała różnica w wysokości środków finansowych pomiędzy wypłatą dokonaną przez organ na rzecz strony płatności za rok 2017 r. w wysokości [...] zł a decyzją Kierownika Biura Powiatowego AriMR w P. nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., w której organ, po dokonaniu weryfikacji w oparciu o czynności kontrolne dokonane w gospodarstwie skarżącego, przyznał płatność w wysokości [...] zł. W związku z powyższym - zdaniem organu - powstała różnica pomiędzy kwotą wypłaconą stronie a kwotą ostatecznie przyznaną z tytułu realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego - w wysokości [...] zł.

Jak wynika z analizy akt administracyjnych strona nie złożyła środka zaskarżenia od ww. decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] stycznia 2020 r., wydanej po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, a przyznającej stronie płatność z tytułu realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego w wysokości [...] zł. Decyzja ta stała się więc ostateczna.

Na wstępie rozważań - biorąc pod uwagę argumenty powołane przez skarżącego - należy wskazać, że w niniejszej sprawie nie zachodzi tożsamość przedmiotowa pomiędzy sprawami (a) o przyznanie płatności a (b) sprawą o ustaleniu zwrotu nienależnie pobranej płatności. Można bowiem żądać zwrotu świadczenia, które zostało wypłacone na podstawie decyzji administracyjnej. Płatności rolne są wypłacane na wniosek beneficjenta. To wniosek o przyznanie danej płatności uruchamia postępowanie administracyjne. Natomiast postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta. Jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu, w formie postanowienia, o ustalenie nienależnie pobranych kwot. A zatem brak jest w niniejszej sprawie podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że zachodzi tożsamość sprawy administracyjnej pod względem przedmiotowym. Orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest nawet konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie została wydana ostateczna decyzja w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego .

WSA wskazuje, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 – dalej jako "ustawa o Agencji"). Przepisy te stanowią, że kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wymaga wyjaśnienia, że nienależną płatność, o której mowa w powyższym przepisie, należy rozumieć w ten sposób, że jest to wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków, wypłaconych jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Istotną kwestią jest zakres tego postępowania. W postępowaniu tym organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Jak już wyżej zostało wskazane postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 listopada 2019 r. I GSK 1493/18 i I GSK 1526/18, z 28 czerwca 2019 r. I GSK 192/18 i I GSK 1523/18, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na gruncie prawa unijnego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 2014.227.69 z dnia 31 lipca 2014 r.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. W omawianym przypadku środki publiczne wypłacone skarżącemu z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych pochodziły ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, a zatem z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. "a" ustawy o Agencji. Dla ustalenia, czy skarżący był zobowiązany do zwrotu tych środków kluczowe było ustalenie, czy dokonane płatności stanowiły w jakimkolwiek zakresie "płatności nienależne". Przepisy powołanej ustawy nie definiują tego pojęcia, dlatego jego znaczenie wywodzić trzeba z ustalenia warunków i podstaw do przyznania "płatności należnej". W takich okolicznościach płatnością nienależną jest taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Płatności nienależne to również te należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika (producenta rolnego), także wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli sytuacje, w których stwierdzono nawet po przyznaniu płatności jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika, które wpłynęły na ocenę realizacji programu wieloletniego, jakim jest realizacja przez producenta rolnego programu rolnośrodowiskowego. Podejmując się bowiem udziału w programie rolnośrodowiskowym beneficjent z zasady ma świadomość, że jest to program wieloletni, zobowiązujący do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z wymogami w ramach określonych pakietów i wariantów.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L nr 347 z 20.12.2013 r., str. 487, z późn. zm. – zwanego "rozporządzeniem nr 1305/2013"), jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L nr 227 z 31.07.2014 r., str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym";

3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Wymaga przy tym podkreślenia, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna przyznawana jest wyłącznie na wniosek zainteresowanego producenta rolnego. Rolnik w pełni odpowiada za treść składanego wniosku o przyznanie płatności oraz zrealizowanie podjętego zobowiązania, niezależnie od tego, czy wniosek wypełnił samodzielnie, czy przy pomocy innych osób. Składając wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej skarżący podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności, a zatem zobowiązany był dołożyć należytej i wymaganej staranności w celu sprostania wynikającym z tych zasad wymogom. Przyznawane płatności stanowią pomoc publiczną przyznawaną w oparciu o określone kryteria, których spełnienie obciąża wnioskującego o jej przyznanie. Jednocześnie trzeba wskazać, że organ jest bezwzględnie związany treścią wniosku i nie jest uprawniony do samodzielnego korygowania przedkładanych mu dokumentów lub dokonywania czynności, które obciążają beneficjenta płatności.

Reasumując przypomnieć należy, iż płatności rolnośrodowiskowe przyznawane są wyłącznie na wniosek rolnika, który dobrowolnie zobowiązany jest przestrzegać wszelkich rygorów w zakresie warunków przyznania płatności (pomocowych środków publicznych) oraz w całym okresie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego spełniać wszelkie wymogi przewidziane prawem. Przyznawane środki mają bowiem charakter publiczny i służą wsparciu prowadzenia działalności rolniczej, zatem beneficjent pomocy winien dołożyć wymaganej staranności, by ubiegając się o przyznanie pomocy finansowej spełniać przesłanki określone w przepisach prawa oraz zobowiązany jest usunąć w określonym terminie stwierdzone nieprawidłowości, aby nie narażać się na ewentualne sankcje. W interesie skarżącego było szczegółowe zapoznanie się z zasadami przyznawania płatności i przestrzeganie wszystkich reguł normatywnych. Składając wniosek o płatność skarżący oświadczył, że zasady przyznawania pomocy były mu znane.

W ocenie Sądu organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a uzasadnienie ich stanowiska zawarte w pisemnych motywach decyzji organów obu instancji było prawidłowe. Organy ustaliły nie tylko to, czy skarżący pobrał nienależnie płatności, ale również to, czy w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Skarżącemu zapewniono również czynny udział w postępowaniu. Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się innego rodzaju naruszeń prawa – czy to z perspektywy proceduralnej czy też materialnoprawnej - które mogłyby uzasadnić wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Podkreślić należy, ze zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu odwoławczego spełniają normatywne wymogi wzorca decyzji wskazane w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Ponadto uzasadnienia decyzji obu instancji zawierają także - biorąc pod uwagę przedmiot postępowania, którym jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej - wszystkie elementy konieczne, charakterystyczne dla przedmiotu tego postępowania m.in. powołanie zarówno materialnoprawnych, jak i procesowych podstaw normatywnych wydanych decyzji, i to zarówno przepisów stanowionych przez unijne, jak i krajowe organy prawodawcze; szczegółowy sposób wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności, sposób przeliczenia kwoty nienależnie pobranej, omówienie przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu (w tym także problematykę błędu organu), jak również instytucję przedawnienia dochodzenia zwrotu przez właściwy organ administracji publicznej.

Odnosząc się do dwukrotnego wniosku, złożonego przez skarżącego na etapie postępowania sądowego o przeprowadzenie dowodu z zeznań stron tutejszy Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uzupełniające postępowanie dowodowe w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątku, a jego przeprowadzenie pozostawiono uznaniu sądu. Podkreślenia wymaga też to, że celem wprowadzenia tej regulacji nie było umożliwienie ponownego czy też uzupełniającego ustalenia stanu faktycznego sprawy, lecz pozwolenie na dokonanie przez sąd oceny pod względem zgodności z prawem (zob. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167). Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji – co przejawia się w badaniu, czy organ administracji ustalił stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego – nie może zasadniczo wykraczać poza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Stosownie do art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, co należy rozumieć jako oparcie rozstrzygnięcia na faktach udokumentowanych w aktach administracyjnych, a więc materiale dowodowym zgromadzonym przez organ w toku postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z 12 maja 2021 r., I GSK 652/18). Z analizy ww. przepisu prawnego wynika więc, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego istnieje normatywna możliwość przeprowadzenia wyłącznie dowodu - i to uzupełniającego - z dokumentów. Brak jest podstaw prawnych by sąd administracyjny mógł przeprowadzić dowód z innych środków dowodowych. Dlatego też wniosek w tym zakresie należy uznać za bezzasadny.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – skargę oddalił, o czym orzekł w sentencji wyroku.