III SA/Po 670/22

Dnia 10 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi U. D. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 7 lipca 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżone postanowienie

Postanowieniem z dnia 7 lipca 2022r. (znak: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 31 zp ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021r., poz. 2095 ze zm) postanowił odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku U. D. (dalej: skarżąca) z dnia 13 listopada 2020r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r.

W uzasadnieniu organ podał, że 13 listopada 2020r. do ZUS wpłynęło pismo U. D. informujące, że 2 kwietnia 2020r. przekazała ona w jednej przesyłce trzy wnioski dotyczące U. D., jej męża A. D. oraz firmy A. o zwolnienie z opłacania składek. ZUS zarejestrował wpływ tylko wniosku firmy A.. Pismem z 23 grudnia 2020r. ZUS poinformował skarżącą, że nie odnotowano wpływu wniosku o zwolnienie z opłacania należnych składek za okres od marca do maja 2020r. Decyzją z 17 lutego 2021r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku U. D. z 13 listopada 2020r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020r. Decyzją z 22 kwietnia 2021r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 17 lutego 2021r. w całości.

Organ podał, że z załączonych dokumentów nie wynika, że w przesyłce skierowanej do ZUS dnia 2.04.2020r. znajdował się wniosek o zwolnienie z opłacania należnych składek za okres od marca do maja 2020r.

Pismem z dnia 27.05.2022r. Zakład wezwał U. D. do złożenia dalszych wyjaśnień, tj. przedstawienia szczegółowych okoliczności związanych z dokonaną wysyłką wniosku z 2.04.2020r. U. D. pismem z 6.06.2022r. poinformowała, że żadne nowe okoliczności w sprawie nie wystąpiły. Organ wskazując na treść art. 61 a § 1 k.p.a oraz art. 31 zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID – 19 podał, że do wszczęcia postępowania nie doszło ponieważ U. D. nie złożyła wniosku w terminie wynikającym z przepisów ustawy. Z tych względów organ orzekła jak na wstępie.

Pismem z 16 lipca 2022r. skarżąca, zgodnie z pouczeniem na postanowieniu złożyła zażalenie na w/w postanowienie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P..

Podała, że Sąd uchylił decyzję ZUS z 17.02.2022r. (nr [...] wskazując, że organ winien kierować się dobrem firm i nie stosować nadmiernego formalizmu. W jej ocenie ustawodawca wprowadzając prawo zwolnienia z opłacania składek miał na celu pomoc firmom w trudnej sytuacji, natomiast zbieg niefortunnych okoliczności, jaki miał miejsce w jej sprawie (zaginięcie wniosku w trudnych do wyjaśnienia okolicznościach) nie powinien być traktowany jako jej nie dopełnienie formalności prawnych. W korespondencji z ZUS wyjaśniła sprawę jak i wskazała niedociągnięcia ze strony ZUS. Wnosi zatem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, ponowny wniosek złożyła 30.11.2020r. i ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Do pisma dołączyła korespondencję z organem i kserokopię odpisu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2021r. (sygn. III SA/Po 1020/21).

Organ w/w pismo przesłał do sądu wnosząc o oddalenie zażalenia, podtrzymując dotychczasową argumentację o braku wniosku uzasadniającym wszczęcie postępowania. Organ wskazał, że zażalenie zostało przekazane do sądu albowiem jest on właściwy do rozpoznania skargi a skarżąca była błędnie pouczona o zażaleniu. Organ podał, że brak jest jakichkolwiek obiektywnych przesłanek (prócz stanowiska skarżącej), co do tego, że wpłynął do organu stosowny wniosek w zakresie zwolnienia z opłacania składek za miesiące marzec – maj 2020r. Tym samym organ ponownie analizując sprawę i stanowisko skarżącej na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. ( uwaga sądu: błędnie wskazano k.,p.c.) odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku złożonego 13 listopada 2020r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020r., bowiem w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło wszczęcie postępowania (zainicjowanie) – nie złożono przedmiotowego wniosku.

Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. została skierowania do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 326ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca, zgodnie z błędnym pouczeniem wniosła zażalenie do organu, które organ przekazał do sądu jako skargę. Skarżąca nie domagała się ponownego rozpoznania sprawy przez organ. Zgodnie z art. 53 § 3 p.p.s.a. jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Dotyczy to również postanowień wydanych przez ZUS. Sądy rozpoznają skargi na akty ZUS o odmowie wszczęcia postępowania (por. I SA/Gd 15/22). Skoro zażalenie zostało przekazane do sądu a skarżąca nie kwestionowała tej okoliczności sąd uznał, że jej intencją było rozpoznanie skargi przez sąd.

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z uwagi na naruszenie prawa materialnego (art. 153 p.p.s.a) i przepisów postępowania (art. 61 a § 1 k.p.a. )

Organ wydając zaskarżone postanowienie nie uwzględnił wytycznych zawartych w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 9.12.2021r. (sygn. III SA/Po 1020/21), pominął w ogóle fakt, że wyrok ten został wydany. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: w razie wzmiankowanej w cytowanym art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny, a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2016, uw. 9 do art. 153). Ponieważ nie zaszła żadna z wymienionych okoliczności, zatem zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę jak i organy administracji pozostały związane wyrokiem wydanym w sprawie III SA/Po 1020/21.

Z tych przyczyn, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, w składzie obecnie rozpoznającym sprawę, był zobligowany przede wszystkim skontrolować, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z 9.12.2021r. (sygn. III SA/Po 1020/21). Należy jednocześnie podkreślić, że wobec niezakwestionowania oceny prawnej i wytycznych, poprzez zaskarżenie tego orzeczenia, kwestie ocenione w prawomocnym wyroku nie mogą zostać ocenione odmiennie ani przez organy ani przez WSA. Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. (tak: NSA w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., I FSK 985/16; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uzasadnienia wyroku o sygn. akt III SA/Po 1020/21 wynikało, że WSA w ramach oceny prawnej stwierdził m.in. że złożenie wniosku w terminie do 30 czerwca 2020r. warunkowało uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacania składek – art. 31 zp ust. 1 ustawy o COVID – 19. Organ umorzył postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, z powodu złożenia wniosku po terminie (30.11.2020r.). Sąd uznał to stanowisko za błędne gdyż niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31 zo i n ustawy o COVID – 19 winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty) odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania.

Wydając zaskarżone postanowienie organ zignorował wytyczne zawarte w wyroku, uznając, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania z uwagi na brak wniosku. Pominął fakt, że postępowanie w sprawie zostało już wszczęte i wniosek skarżąca złożyła, kwestią sporną było ustalenie w jakiej dacie.

Następnie Sąd w sprawie III SA/Po 1020/21 wskazał, że celowym jest, by skarżąca odniosła się do dowodu w postaci wniosku z prezentatą ZUS dołączonego przez organ do akt administracyjnych i przedstawiła szczegółowe okoliczności związane z dokonaną wysyłką wniosku 2.04.2020r., co organ winien jej umożliwić przez zobowiązanie do złożenia wyjaśnień w tej kwestii. Nadto wskazał, by organ uwzględnił treść art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID - 19.

Organ, naruszając art. 153 p.p.s.a nie uwzględnił wytycznych sądu i odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na brak wniosku.

W sprawie wniosek złożony został (30.11.2020r.), organ miał ustalić przez uzyskanie stosownych wyjaśnień od skarżącej, czy był to pierwszy wniosek w sprawie – i zastosować art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID -19, czy tez wniosek został złożony 2.04.2020r., czyli w terminie.

Organ wezwał skarżąca do złożenia wyjaśnień, uzyskał informację, że żadne nowe okoliczności nie pojawiły się i szczegółowe wyjaśnienia złożyła w korespondencji ZUS. Organ do tej korespondencji nie ustosunkował się, nie wyjaśnił sprawy, nie doprecyzował, by skarżąca podała szczegółwo okoliczności związane z datą złożenia wniosku i odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na brak wniosku w terminie. Stanowiło to naruszenie art., 153 p.p.s.a jak i art. 61 a 1 k.p.a, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Nawet bowiem przy uznaniu, że wniosek został złożony po terminie (13.11.2020r.) nie można było uznać, że zachodzą przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na brak wniosku, jak to uczynił organ w zaskarżonym postanowieniu.

Jak bowiem wskazano w wyroku WSA w Poznaniu z z dnia 9.12.2021r. (sygn. III SA/Po 1020/21) nie ma podstaw do uznania bezprzedmiotowości postępowania, a i braku podstaw do wszczęcia postępowania z uwagi na brak złożenia wniosku w terminie. W sprawie winna być wydana decyzja merytoryczna i organ winien rozważyć stanowisko skarżącej nie tylko odnosząc się do stwierdzenia o braku nowych okoliczności ale odnosząc się do jej korespondencji z ZUS oraz stosując art. 15zzzzzn2 ustawy COVID – 19.

Uwzględniając powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ po wykonaniu wytycznych z wyroku z 9.12.2021r. (sygn. II SA/Po 1020/21) wyda decyzję w sprawie.

.