III SA/Po 540/23

Dnia 20 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant : St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2024 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 24 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami oddala skargę.

Decyzją z 24 maja 2023 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR w Wągrowcu z dnia 23 marca 2023 r. ustalającą stronie skarżącej obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości 6656,56 zł.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w dniu 21 czerwca 2021 r. strona wniosła o przyznanie płatności za 2021 r. Na jej rachunek przelano w dniu 26 listopada 2021 r. zaliczki na poczet płatności ONW za rok 2021 w łącznej kwocie 6656,56 zł.

Organ I instancji wydał w dniu 29 czerwca 2022 r. decyzję umarzającą postępowanie w związku z wycofaniem części powierzchni w dniu 15 grudnia 2021 r. oraz odmówił przyznania stronie skarżącej płatności ONW, albowiem w toku prowadzonego postępowania stwierdzono, że w gospodarstwie strony skarżącej zostały stworzone sztuczne warunki mające na celu uzyskanie płatności w zawyżonej wysokości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka.

Organ II instancji decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. utrzymał ją w mocy .

W dniu 23 lutego 2023 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wągrowcu wszczął wobec tego postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Kierownik BP ARiMR w Wągrowcu decyzją z dnia 23 marca 2023 r. ustalił stronie skarżącej obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości 6656,56 zł.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła argumenty merytoryczne i związane z przyznaniem płatność, a dotyczące niezasadnej w jej ocenie ich odmowy. W ocenie strony organ nie wykazał, że w gospodarstwie doszło do stworzenia sztucznych warunków.

Organ II instancji uznał zarzuty odwołania za niezasadne.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, ze zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. z 2022 r., poz. 2157 ze zm. ) :

1. Środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii

Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji

administracyjnej

– podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.

1c. Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.

2. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest:

1) organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Organ II instancji wskazał, że zarzuty odwołania nie odnoszą się do decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie. Strona otrzymała wnioskowane płatności w formie zaliczki, a następnie ustalono, iż płatności te były nienależne. Strona podnosi w odwołaniu okoliczności będące przedmiotem innego postępowania. Podkreślono ,że w niniejszym postępowaniu organ nie weryfikuje po raz kolejny prawidłowości decyzji o odmowie przyznania płatności, tylko ustala różnicę między kwotą wypłaconą a kwotą płatności faktycznie należną stronie. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że nie ma podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, wskazanych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 ( płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika ). Wypłata zaliczki na rachunek strony nie wynikała z błędu organu, ale z obowiązujących przepisów. Na dzień wypłaty tych środków organ I instancji nie miał wiedzy, że strona nie ma uprawnień do otrzymania przedmiotowych płatności.

Za rzetelność danych we wniosku o płatności odpowiada strona.

Dochodzona kwota nie podlegała ponadto przedawnieniu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE, EURATOM nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą w przedmiotowej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności. Był to 16 czerwca 2021 r. – od tego czasu nie upłynął okres 4 lat przedawnienia.

W skardze zarzucono naruszenie :

- art. 40 § 2 kpa poprzez nieprawidłowe doręczenie decyzji organu I instancji samej stronie a nie jej pełnomocnikowi

- art. 29 § 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez jego niezasadne zastosowanie

- art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 poprzez jego niezastosowanie

- art. 10 § 1 kpa i art. 8 § 1 kpa

- art. 7 i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

- art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego UE nr 1306/2013

- art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono argumenty dotyczące niezasadnego uznania, że strona stworzyła w gospodarstwie sztuczne warunki odnoszące się m.in. do chronologii powstania spółek handlowych, osiągania przez spółki dochodów z produkcji rolnej i ubiegania się przez nie o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zdaniem skarżącego decyzja, na którą powołuje się organ zawiera błędne ustalenia faktyczne wynikające z wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji są prawidłowe, zgodne z prawem materialnym i prawem procesowym.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w wysokości 6 656, 36 zł.

W toku postępowania i w złożonej skardze strona podniosła przede wszystkim argumenty merytoryczne dotyczące niezasadnego w jej ocenie odmówienia przyznania wnioskowanych płatności.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił m.in. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2157, dalej: ustawa o Agencji). Zgodnie z ust.1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Według art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Należy wskazać, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika – np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, czy też zaniechanie realizacji zobowiązania w odniesieniu do płatności w ramach PROW. A więc są to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nienależnej wysokości.

Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust.1 ustawy o Agencji, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.

Jako przesłanka działania w tym trybie organów ARiMR jawi się więc tylko i wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych), otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2715/26, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 168/16, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 1 września 2016 r., sygn. akt I SA/Go 419/16 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji, jeżeli organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota została przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMr. Przy czym organ nie jest uprawniony w postępowaniu ustaleniowym do kontrolowania zasadności uchylenia decyzji, przyznającej pomoc, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu, wynikającego z jej uchylenia, a mianowicie tego, że pomoc taka – w tej sytuacji – jest kwotą pobraną nienależnie lub też w nadmiernej wysokości.

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w którym następuje określenie nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności.

Uwzględniając powyższe i po przeanalizowaniu akt sprawy sąd uznał, że organ II instancji wskazał zasadnie w uzasadnieniu swojej decyzji, że zarzuty odwołania nie odnoszą się do decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie. Strona otrzymała wnioskowane płatności w formie zaliczki, a następnie ustalono, iż płatności te były nienależne. Strona podnosi w odwołaniu okoliczności będące de facto przedmiotem innego postępowania. Organ odwoławczy słusznie uznał bowiem, że w niniejszym postępowaniu organ nie weryfikuje po raz kolejny prawidłowości decyzji o odmowie przyznania płatności, tylko ustala różnicę między kwotą wypłaconą a kwotą płatności faktycznie należną stronie.

Wskazać należy w tym miejscu, że żądanie zwrotu nienależnie pobranych płatności nie jest zależne od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności. W przedmiotowym postępowaniu chodziło zresztą o decyzję o odmowie przyznania płatności. Jest ona ostateczna i podlega wykonaniu. Istotnie , organ nie odniósł się szczegółowo do załączonych do odwołania dokumentów tj. rachunków zysków i strat oraz sprawozdania finansowego firmy [...], bowiem dokumenty te nie podważają ustalonych już przez organy prawnego, faktycznego i rodzinnego dostosowania wzajemnych relacji, ani nie podważają ustaleń co do wspólnego zarządzania gospodarstw. Także załączone dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji , bo 7 czerwca 2023 roku kopie dokumentów potwierdzających samodzielność, odrębność finansową gospodarstwa takie jak : faktury za energię, wodę ścieki nie wyłączają ostatecznych ustaleń organów co od zamierzonej koordynacji działań pomiędzy S. K., a pozostałymi osobami fizycznymi i spółkami. Ponieważ strona załączyła je dopiero po wydaniu decyzji , organ odniósł się tej kwestii w odpowiedzi na skargę.

Nie było zasadne żądanie strony dotyczące zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie odmowy przyznania płatności. W sprawie wydano nieprawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 lipca 2023 r. oddalający skargę – sygn. akt III SA/Po 259/23.

W ocenie sądu brak także podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, wskazanych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 ( płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika ).

Właściwym też było stanowisko organu II instancji , że wypłata zaliczki na rachunek strony nie wynikała z błędu organu, ale z obowiązujących przepisów. Na dzień wypłaty tych środków organ I instancji nie miał wiedzy, że strona nie ma uprawnień do otrzymania przedmiotowych płatności.

Za rzetelność danych we wniosku o płatności odpowiada strona. Podnieść należy ,że na podstawie wniosku na rachunek bankowy Grupy Kurtys przelano jedynie zaliczkę na poczet płatności, a przepisy pozwalały na wypłatę części środków jeszcze przed rozstrzygnięciem w sprawie.

Dochodzona kwota nie podlegała ponadto przedawnieniu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE, EURATOM nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą w przedmiotowej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności. Był to 16 czerwca 2021 r. – od tego czasu nie upłynął okres 4 lat przedawnienia.

Sąd nie podziela również zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 kpa, albowiem nie miał on w ogóle zastosowania w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym – zgodnie z art. 10 a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Podobnie jak zarzutu naruszenia art. 40 § 2 kpa poprzez nieprawidłowe doręczenie decyzji organu I instancji samej stronie a nie jej pełnomocnikowi. Otóż decyzja ta została wydana w dniu 23 marca 2023 r. ( doręczono ją stronie 6 kwietnia 2023 r. ), a pełnomocnictwo do działania w imieniu strony wpłynęło w dniu 11 kwietnia 2023 r. czyli już po doręczeniu decyzji I instancji. Ponadto strona wniosła w terminie odwołanie, nie naruszone zostały zatem jej prawa do uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu.

Sąd orzekł wobec tego o oddaleniu skargi jako niezasadnej na podstawie art. 151 P.p.s.a.