III SA/Po 307/23

Dnia 26 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2023 roku sprawy ze skargi W. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.

Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: Dyrektor IAS [...]; organ II instancji; organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 10 marca 2023 r. nr [...] – wydanym na podstawie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) - dalej: k.p.a. i 2) art. 18 oraz art. 54 § 1 pkt 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) - dalej: u.p.e.a. – utrzymał w mocy zaskarżone przez W. A. (dalej również: skarżąca; zobowiązana; strona) postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (dalej: Dyrektor [...] O. ZUS [...]; organ I instancji) z dnia 14 września 2022 r. nr [...] w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego.

Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie sprawy, wynikającym z uzasadnienia zakwestionowanego postanowienia organu II instancji.

Dyrektor [...] O. ZUS [...] wszczął wobec W. A. postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych 8 tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. o nr od [...] do [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 08-12.2020 r. i 01-06.2021 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07-12.2020 r. i 01-06.2021 r. oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01-06.2021 r.

Zawiadomieniami z dnia 30 września 2021 r. o nr od [...] do [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 79 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [[...] Oddział [...], Inspektorat w K.].

Wyżej wymienione zawiadomienia oraz odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej w dniu 15 października 2021 r.

W piśmie z dnia 20 października 2021 r. (data stempla pocztowego: 22 października 2021 r., data wpływu do ZUS: 26 października 2021 r.) zobowiązana wniosła skargę na czynność egzekucyjną oraz zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu wskazała, że czynność egzekucyjna została dokonana z naruszeniem ustawy, natomiast zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji dotyczył nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Według skarżącej decyzje organu rentowego, na podstawie których wszczęto przedmiotową egzekucję, są nieprawomocne i nieostateczne - i zostały zaskarżone do Sądu Okręgowego [...], a postępowanie sądowe jest nadal w toku. W takich okolicznościach zobowiązana wniosła o zawieszenie czynności egzekucyjnych i ich uchylenie.

Dyrektor [...] O. ZUS [...] postanowieniem z dnia 2 listopada 2021 r. nr [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną, tj. zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego dokonane zawiadomieniami z dnia 30 września 2021 r. nr [...] - [...]

Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2022 r. nr [...], wydanym w wyniku wniesienia przez zobowiązaną zażalenia na wyżej opisane postanowienie, Dyrektor IAS [...] jako odwoławczy uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w piśmie z dnia 20 października 2021 r. skarżąca wniosła dwa środki zaskarżenia, tj. jeden na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. - dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy i drugi (o szerszym zakresie) na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. - nieistnienie obowiązku, natomiast organ I instancji uznał, że strona wniosła skargę na czynność egzekucyjną podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku oraz naruszenie ustawy. Organ odwoławczy sprecyzował, że w ramach tejże skargi nie można podnosić zarzutu nieistnienia obowiązku, a przesłanka ta mieści się w katalogu zarzutów rozpatrywanych w ramach art. 33 § 2 u.p.e.a. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie rozpatrzył jednak złożonego zarzutu (nie wszczął postępowania w tej sprawie i nie wydał w tym zakresie postanowienia) i nie zawiesił prowadzonego postępowania egzekucyjnego, do czego był zobowiązany na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a.

Następnie postanowieniem z dnia 9 września 2022 r. nr [...], organ egzekucyjny na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. nr [...] - [...]

Z kolei postanowieniem z dnia 14 września 2022 r. nr [...] Dyrektor [...] O. ZUS [...], działając na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., oddalił skargę z dnia 20 października 2021 r. na czynność egzekucyjną. Jednocześnie postanowieniem z dnia 14 września 2022 r. nr [...] egzekucyjny, działając na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., oddalił zarzut nieistnienia obowiązku w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. nr od [...] do [...]

W zażaleniu (pismo datowane na 26 września 2021 r., wniesione drogą pocztową 27 września 2022 r.) na postanowienie Dyrektora [...] O. ZUS [...] z dnia 14 września 2022 r. nr [...] skarżąca podkreśliła, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, a wskazane w nim zaległości wynikają z bezprawnego zaliczania bieżących składek wpłacanych przez skarżącą do ZUS na rzecz powstałych wcześniej domniemanych i spornych zadłużeń skarżącej na rzecz ZUS. W ocenie zobowiązanej organ egzekucyjny pobiera od niej nienależne składki na rzecz spornych zadłużeń z lat 2014-2018, co do których toczy się aktualnie postępowanie sądowe przed Sądem Okręgowym [...], a postępowania te nie są zakończone prawomocnymi wyrokami. Argumentowała, że to właśnie te "nienależne pobrania", czynione pomimo wyraźnego wskazania na każdej wpłacie dokonywanej przez skarżącą, że dotyczy ona bieżących składek, powodują powstanie zadłużenia na rzecz ZUS, za które skarżąca nie ponosi odpowiedzialności.

W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie czynności egzekucyjnych, jak również odstąpienie od wszelkich czynności egzekucyjnych oraz o "przeksięgowanie/zaliczenie" wpłat dokonanych w latach 2020-2022, zgodnie z opisem w tytule przelewu, a nie zaliczanie (z naruszeniem ustawy) dokonanych przelewów na rzecz spornych zadłużeń za lata 2014-2018. Podkreśliła również, że decyzje organu rentowego, na podstawie których wszczęto przedmiotową egzekucję, są nieprawomocne, nieostateczne i zostały zaskarżone do Sądu Okręgowego [...].

Postanowieniem z dnia 10 marca 2023 r. nr [...] Dyrektor IAS [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora [...] O. ZUS [...] z dnia 14 września 2022 r. w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego.

W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i odwołując się do stanowiska orzecznictwa wyjaśnił, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną, na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Sam proces badania obejmuje zaś wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Wskutek skargi na czynności egzekucyjne zobowiązany nie może podnosić okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. W przypadku, gdy podstawą wniesienia skargi jest naruszenie przepisów ustawy, ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego od strony formalnoprawnej, które odnoszą się do prawidłowości przeprowadzenia skarżonej czynności egzekucyjnej. Badając zasadność skargi, organ winien więc ograniczyć się do kontroli zgodności z prawem konkretnej, kwestionowanej czynności egzekucyjnej i to jedynie do jej aspektu formalnego (tj. zgodności z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulującymi sposób i formę jej dokonania), a nie merytorycznego (tj. zasadności egzekucji). W ramach skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny ocenia wówczas prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z tymi przepisami ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego.

Następnie organ wyjaśnił, że środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych jest m.in. egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej (zezwala na to art. 1a pkt 12 lit. a tiret 3 u.p.e.a.). Z kolei sposób dokonywania zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego reguluje art. 79 § 1 u.p.e.a. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń (art. 79 § 2 u.p.e.a.). Organ odwoławczy wskazał także na obowiązki organu egzekucyjnego, o których mowa w art. 79 § 4 u.p.e.a., jak i sposób wykonania zawiadomienia, o którym mowa w art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a.

W ocenie organu II instancji ze stanu faktycznego wynika, że obowiązki te zostały wykonane, gdyż organ I instancji wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. nr [...] - [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 08-12.2020 r. i 01-06.2021 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07-12.2020 r. i 01-06.2021 r. oraz składek na pozostałe Fundusze za okres 01-06.2021 r. Z kolei zawiadomieniami z dnia 30 września 2021 r. nr [...] - [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 79 § 1 u.p.e.a. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej; zawiadomienia te oraz odpisy tytułów wykonawczych doręczono zaś stronie 15 października 2021 r.

Według organu odwoławczego analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że zaskarżona przez stronę czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo. Zawiadomienia o zajęciu zawierały wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 79 § 1 u.p.e.a. Ponadto zawiadomienia zostały skutecznie doręczone skarżącej 15 października 2021 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu wystawienia tychże zawiadomień o zajęciu. Wraz z zawiadomieniami organ egzekucyjny doręczył stronie także tytuły wykonawcze z dnia 29 września 2021 r. będące podstawą wystawienia zawiadomień o zajęciu z dnia 30 września 2021 r.

W ocenie organu powyższe oznacza, że egzekucja została prawidłowo wszczęta 15 października 2021 r. na podstawie art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a, a strona była prawidłowo informowana o wszystkich działaniach organu egzekucyjnego. Wobec tego uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów regulujących procedurę zastosowania czynności egzekucyjnej. Zaskarżona czynność została dokonana w sposób prawidłowy i brak jest podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., co czyni ją bezzasadną, a tym samym brak jest podstaw do uchylenia czynności egzekucyjnej.

W odniesieniu do kwestii nieprawidłowego księgowania wpłat organ odwoławczy wyjaśnił, że w zawiadomieniu z dnia 10 marca 2023 r. nr [...] poinformował skarżącą o konieczności skierowania odrębnego pisma w przedmiotowej sprawie do Dyrektora [...] O. ZUS [...]. Ubocznie organ zauważył, że sporne zaległości, co do których toczy się postępowanie sądowe, dotyczą lat 2014-2018, natomiast w przedmiotowym postępowaniu egzekucji podlegają zaległości za okres 08.2020 - 06.2021 r.

W skardze na postanowienie organu II instancji W. A., kwestionując powyższe postanowienie w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy w konsekwencji pominięte zostały te dowody, które wskazują, że skarżąca jednoznacznie wskazywała tytuły przelewów, według których powinny być realizowane wpłaty dokonywane przez skarżącą na rzecz ZUS;

2. art. 7, art. 76 § 1 i 3, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie skutkującej uznaniem długu skarżącej wobec ZUS, choć w rzeczywistości wszelkie należności z tytułu składek, do których skarżąca była zobowiązana, były wnoszone na bieżąco;

3. art. 7, art.77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., w tym faktu, iż ZUS nie uznał wpłat realizowanych przez skarżącą, na których wyraźnie wskazała okresy, za które dana wpłata powinna być zaliczona;

4. brak przeprowadzenia, pomimo wniosku skarżącej, dowodu z akt spraw toczących obecnie przed Sądem Apelacyjnym [...] w celu ustalenia faktu oraz na okoliczność, że roszczenia organu rentowego stanowiące podstawę wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych są nadal nieprawomocne.

Przy tak sformułowanych zarzutach, umotywowanych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I lub II instancji. Ponadto strona wniosła o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych w skardze akt spraw prowadzonych przed Sądem Apelacyjnym [...] "w celu ustalenia faktu oraz na okoliczność, iż roszczenia organu rentowego stanowiące podstawę wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych są nadal co najmniej przedwczesne".

W uzasadnieniu skargi zobowiązana podniosła, że w ustawowym terminie wniosła nie tylko skargę na czynność egzekucyjną, ale również zarzuty, na które organ nigdy nie odpowiedział. Podkreśliła, że podstawą zarzutu może być m.in. nieistnienie obowiązku. Natomiast fakt, że zarzut oraz skarga na czynność egzekucyjną zostały wniesione w jednym piśmie nie uprawniał organu do pominięcia zarzutów i rozpoznania wyłącznie skargi. W ocenie strony, w pierwszej kolejności winny zostać rozpoznane zarzuty, bowiem podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego są tytułu wykonawcze i jeżeli są one wadliwe, wówczas organ rentowy nie może kierować ich do egzekucji, a organ egzekucyjny nie jest uprawniony do jej prowadzenia. Organ nie może w pierwszej kolejności rozpoznawać skargi na czynność egzekucyjną w sytuacji, gdy w stosunku do tytułu wykonawczego wniesiono zarzuty, nawet jeżeli tytuł wykonawczy i dowód dokonania określonej czynności egzekucyjnej zostały doręczone zobowiązanej łącznie.

Strona podniosła również, że w zarzutach wskazała niedopuszczalność egzekucji z uwagi na fakt, iż decyzje organu rentowego na podstawie, których wszczęto przedmiotową egzekucję, są nieprawomocne i nieostateczne, bowiem zostały one zaskarżone do sądu powszechnego i postępowania są nadal w toku. Ponadto podkreśliła, że w wyniku złożonego przez nią zażalenia na postanowienie Dyrektora [...] O. ZUS [...] w przedmiocie zarzutów Dyrektor IAS [...] oddalił zarzut nieistnienia obowiązku, zatem postanowienie, które jest aktualnie zaskarżone, zostało wydane na tych samych podstawach prawnych i faktycznych, co pierwotne postanowienie o wszczęciu egzekucji, które zostało słusznie zawieszone. Dodatkowo zauważyła, że wskazane w treści zaskarżonego postanowienia zadłużenie z tytułu FUS i innych Funduszy, na które składki powinny być odprowadzane, wynikają z bezprawnego zaliczania bieżących składek wpłacanych przez skarżącą do ZUS na rzecz powstałych wcześniej domniemanych i spornych zadłużeń; tym sposobem ZUS pobiera od skarżącej nienależne składki na rzecz spornych zaległości z lat 2014-2018, odnośnie których toczy się postępowanie sądowe przed sądem powszechnym, pomimo że decyzje ustalające wysokość zadłużenia zostały skutecznie zaskarżone, a postępowania te nie są zakończone prawomocnymi wyrokami.

Dyrektor IAS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, w odpowiedzi na skargę ustosunkował się do jej poszczególnych zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sprawa może zostać z urzędu rozpoznana w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W niniejszym przypadku zaistniały zatem warunki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów).

Idąc dalej, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten, wespół z przepisami ustrojowymi, wyznacza zakres kontroli sądowej.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola w powyższym zakresie nie wykazała, że skarga zobowiązanej została rozpatrzona przez orany egzekucyjne z naruszeniem przepisów, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonego postanowienia (jak i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji) lub też inne wyeliminowanie tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego na podstawie art. 145 p.p.s.a.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następstwie rozpoznania przez Dyrektora IAS [...] środka odwoławczego (zażalenia) od postanowienia organu egzekucyjnego I instancji - Dyrektora [...] O. ZUS [...] oddalającego na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 i § 4 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 29 września 2021 r., szczegółowo opisanych w tym postanowieniu, dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Przywołany przepis art. 54 u.p.e.a. w § 2 stanowi, że skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. To właśnie te przepisy stanowią o wyłącznych podstawach przedmiotowej skargi.

Dalsze rozważania wymagają wyjaśnienia, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tej czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie takich zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia (tak NSA w wyroku z dnia 8 sierpnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1100/22, dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarazem, jeżeli ograniczony jest zakres okoliczności, które mogą stanowić podstawę do wniesienia innego środka zaskarżenia dotyczącego czynności egzekucyjnej, to dopuszczalne jest równoczesne wniesienie skargi oraz innego środka zaskarżenia, przy zastrzeżeniu, że w skardze są kwestionowane okoliczności, których nie można zwalczać za pomocą innego środka zaskarżenia (por. P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 54 - i powołane tam orzecznictwo).

Dodać należy, że czynność egzekucyjna to, jak wynika z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Dokonanie czynności z naruszeniem ustawy wymaga wskazania przepisów, które zostały naruszone przy jej realizacji. Natomiast wykazanie uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym uciążliwość polega, ale wymaga zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 834/21, dostępny jw.).

W niniejszej sprawie jako podstawę skargi zobowiązana wskazała dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy i domagała się uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych.

Analiza zakwestionowanych przez stronę postanowień w zakresie czynności egzekucyjnej, której dotyczyła skarga, oraz przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie nie wykazała, że organy egzekucyjne dopuściły się naruszenia prawa w tym względzie.

Odnosząc się do głównego kierunku zarzutów skargi, należy wyjściowo podkreślić, że w myśl art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie może samodzielnie rozstrzygać o istnieniu tego obowiązku. Organ egzekucyjny nie jest zatem uprawniony do merytorycznej kontroli zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (por. np. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 1016/09, dostępny jw.).

Wobec powyższego z gruntu chybione były zarzuty skargi dotyczące braku ustaleń co do takich okoliczności, które kwestionowane powinny być w drodze innego środka prawnego, tj. zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji wnoszonego na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. W tym wypadku chodzi o zarzut z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. dotyczący nieistnienia obowiązku – a to z uwagi na niezgodne z wolą skarżącej zaliczanie przez ZUS poszczególnych płatności i brak podstaw do prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. nr [...] - [...] Niezasadne były zatem zarzuty co do braku ustaleń takich okoliczności, które kwestionowane powinny być w drodze innego środka prawnego, tj. zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. To z kolei – wbrew wypowiedziom strony zawartym w skardze – było przedmiotem rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. Zarzuty wniesione w piśmie z dnia 20 października 2021 r. (wraz ze skargą na czynność egzekucyjną) zostały bowiem rozpatrzone, gdyż postanowieniem z dnia 14 września 2022 roku nr [...] Dyrektor [...] O. ZUS [...], działając na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., oddalił zarzut nieistnienia obowiązku w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. nr [...] - [...] Natomiast wcześniej, postanowieniem z dnia 9 września 2022 r. nr [...] organ egzekucyjny na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tychże tytułów wykonawczych. Niezrozumiałe jest zatem twierdzenie skarżącej, że organ rentowy nigdy nie odpowiedział na zarzuty sformułowane w piśmie z dnia 20 października 2021 r.

W związku z powyższym w sprawie nie było podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego zawartego w skardze, gdyż dotyczył on okoliczności leżących poza granicami niniejszej sprawy. Poza tym co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ponieważ kontrola legalności oparta jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Wyjątek stanowi sytuacja uregulowana w art. 106 § 3 p.p.s.a., który uprawnia sąd administracyjny do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego, ale jedynie z dokumentów i jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużania postępowania w sprawie. Z kolei niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości, a więc w przypadku, gdy taki dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Nie jest też błędem jednoczesne procedowanie co do zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej i skargi na czynność egzekucyjną, skoro są to różne środki zaskarżenia - o odmiennych zakresach rozstrzygania. Skarga na czynność egzekucyjną, oparta na przesłance wynikającej z art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Samo wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu tego przepisu. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. przede wszystkim doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1) albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). Oba warunki wszczęcia egzekucji administracyjnej wymienione są na zasadzie alternatywy, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej (patrz: wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1100/22 i powołane tam stanowisko doktryny i orzecznictwa - dostępny jw.). Wobec tego wystawienie tytułów wykonawczych bądź doręczenie ich odpisów zobowiązanemu nie są działaniami zmierzającymi do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest czynnością materialno-techniczną, a nie czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Nie można jej zaskarżyć skargą, o jakiej mowa w art. 54 u.p.e.a. (podobnie: wyrok NSA z 11 maja 2011 r. sygn. akt II FSK 2135/09, dostępny jw.).

Co więcej, nawet zawieszenie postępowania egzekucyjnego w związku z wniesieniem zarzutów nie stanowi przeszkody do rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną (tak np. NSA w wyrokach z dnia 29 marca o sygn. akt III FSK 605/21 oraz III FSK 611/21, dostępnych jw.).

W przekonaniu Sądu organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia trafnie wyjaśnił cel i zakres skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., jak i to, czego może dotyczyć zarzut z art. 54 § 1 u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu został przedstawiony przebieg postępowania, w którym podjęto kwestionowaną czynność egzekucyjną. W sprawie miało miejsce zbadanie przez organ egzekucyjny prawidłowości i zgodności z prawem czynności podjętych w toku postępowania egzekucyjnego, w szczególności zaś zrealizowanych czynności egzekucyjnych.

W świetle powyższego Sąd uznał, że kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem. Przy zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego organ egzekucyjny nie dopuścił się naruszenia prawa. Podjęte działania odpowiadały wymogom przepisów dotyczących egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zawartych w dziale II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (rozdział 3). Zawiadomienia z dnia 30 września 2021 r. o nr od [...] do [...] doprowadziły do zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [[...] Oddział [...], Inspektorat w K.] w celu realizacji wystawionych tytułów wykonawczych z dnia 29 września 2021 r. o nr od [...] do [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 08-12.2020 r. i 01-06.2021 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07-12.2020 r. i 01-06.2021 r. oraz składek na pozostałe Fundusze za okres 01-06.2021 r.

W sprawie zostały spełnione wymagania z art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. Pierwszy z nich (§ 1) przewiduje, że podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu. Natomiast drugi (§ 2) wskazuje, jakie elementy zawiera zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności.

Zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego następuje poprzez przesłanie do właściwego organu rentowego zawiadomienia o zajęciu określonej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji i wezwania tego organu rentowego, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych - jak o tym stanowi art. 79 § 1 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2022 r. sygn. akt I GSK 2144/18, dostępny jw.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego wraz z pouczeniem (art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a.). Zajęcie świadczenia emerytalnego jest też niewątpliwie jednym ze środków egzekucyjnych, jakie można zastosować w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, co wynika z art. 1a pkt 12 lit. a tiret 3 u.p.e.a. Dlatego też zastrzeżenia strony, że jednocześnie doręczono jej przedmiotowe zawiadomienia i tytułu wykonawcze (co miało miejsce 15 października 2021 r.) jest niezasadne.

W sprawie nie może budzić wątpliwości, że zaskarżona czynność organu egzekucyjnego miała podstawę prawną i jest przewidziana w ustawie egzekucyjnej, jak i dochowano przy jej podjęciu wymagań formalnych i informacyjnych. Zastosowany środek był dopuszczalny, gdyż znajduje się w katalogu środków egzekucyjnych zawartym w art. 1a § 12 u.p.e.a. Nie miało zatem miejsca naruszenie art. 7 § 1 u.p.e.a. Poza tym – jakkolwiek w tym zakresie brak jest zarzutu nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego – to warto zauważyć, że zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego jest działaniem efektywnym i prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, skoro pozwala na egzekucję dochodzonych zaległości składkowych. Zatem nie ma również w tym względzie naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a.

Podsumowując, w przekonaniu Sądu organ II instancji rzetelnie ustalił stan faktyczny i ocenił wszystkie istotne okoliczności sprawy, a swoje stanowisko umotywował w sposób przejrzysty i logiczny. Postępowanie w przedmiocie rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną zostało przeprowadzone w sposób zgodny z wymogami procedury. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania (k.p.a.), które mają zastosowanie w związku z art. 18 u.p.e.a. Stanowisko organów zawiera zindywidualizowane uzasadnienie, w którym odniesiono się do konkretnych okoliczności wskazywanych przez zobowiązaną na uzasadnienie skargi kwestionującej czynność egzekucyjną. W sprawie nie miało miejsca naruszenie przepisów art. 54 § 1 [pkt 1] i § 4 [pkt 1] u.p.e.a. ani powołanych w skardze przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Po stronie organu brak jest uchybień w zakresie podstawowych zasad postępowania określonych w art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz ich uszczegółowienia zawartego w przepisach art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 124 § 2 (dotyczącym postanowień) oraz art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a.

Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, oparł się na zgromadzonych w sprawie dokumentach, a także wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. W konsekwencji, w stanie faktycznym sprawy organ w sposób zgodny z wymogami prawa stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną. Innymi słowy, w przedmiotowej sprawie organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie ukierunkowane na ustalenie i ocenę okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii zasadności skargi, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.