III SA/Po 1142/22

Dnia 20 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 17 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz strony skarżącej kwotę 200,00,- (słownie: dwieście złotych 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 17 października 2022r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10 ust. 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1505), § 13zp ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r., poz. 187), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z 24 sierpnia 2022r., nr [...] w przedmowie odmowy przyznania pomocy finansowej S. S. (dalej: skarżący), w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.

Jak wynika z akt sprawy 4 lipca 2022 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR we W. wniosek o przyznanie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych. Pismem z 5 lipca 2022r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Podał, że nie dochował terminu z uwagi na zły stan zdrowia.

Decyzją z 24 sierpnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W. odmówił przyznania skarżącemu pomocy finansowej wskazując, że stosownie do treści § 13zp ust. 5 cyt. rozporządzenia wniosek o przyznanie pomocy finansowej składa się w terminie do 30 czerwca 2022r. Jest to termin materialnoprawny, który nie podlega przywróceniu i do którego nie mają zastosowania przepisy art. 58 i 59 k.p.a. regulujące instytucje przywrócenia terminów procesowych. Organ podał, że w przypadku przekroczenia tego terminu, co miało miejsce w niniejszej sprawie nie wszczyna się postępowania w sprawie przyznania przedmiotowej pomocy.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania mu wnioskowanej pomocy, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podał, że decyzja jest dla niego krzywdząca i wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W jego ocenie termin zawarty w art. 13 zp ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015r. nie ma charakteru materialnego a procesowy. Świadczą o tym działania samego organu, który na podstawie wniosku skarżącego z 4 lipca 2022r. o przyznanie przedmiotowej pomocy, wszczął postępowanie w sprawie i wydał decyzję odmowną. Wydając decyzję organ de facto przywrócił mu termin do złożenia wniosku. Nadto skarżący podał, że w sytuacji gdy opóźnienie było niewielkie i usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami istnieje możliwość nieuwzględniania skutków upływu terminów materialnych.

Wskazaną na wstępie decyzją z 17 października 2022 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że wniosek został złożony 4 lipca 2022r, czyli po terminie. Termin do złożenia wniosku z § 13 zp ust. 5 rozporządzenia jest terminem materialnoprawnym, który nie podlega przywróceniu. Uchybienie terminu materialnoprawnego wywołuje skutek prawny w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Zdaniem organu złożenie przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu i zaświadczenia lekarskiego wymagały zajęcia merytorycznego stanowiska w sprawie przez organ I instancji, a więc wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa do takiej płatności. Organ podkreślił, że jeżeli producent rolny zdecydował się być uczestnikiem wybranego programu pomocowego, jego prawa i obowiązki normują obowiązujące przepisy prawa wspólnotowego i krajowego. Wobec braku uchybień formalnych i merytorycznych w procesie wydawania decyzji organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zaskarżając powyższą decyzję w całości podał, że podtrzymuje wszelkie zarzuty i żądania zgłaszane w ramach odwołania czyniąc je integralną częścią skargi.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna, jednak z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 poz. 259, dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a.

Należy jednocześnie zaznaczyć, iż niniejsza sprawa, w związku ze złożeniem zarówno przez skarżącego jak i organ wniosku o rozpoznanie jej w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 wn zw. z art. 120 p.p.s.a została rozpoznana w takim trybie, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Kontroli sądu została poddana decyzja z 17 października 2022r., nr [...] Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z 24 sierpnia 2022r., nr [...] w przedmowie odmowy przyznania pomocy finansowej skarżącemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił § 13zp ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm., dalej: rozporządzenie).

Zgodnie z ww. § 13zp ust. 1 rozporządzenia, w 2022 roku Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,

2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014,

3) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021 r.:

a) gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, i które spowodowały na danej powierzchni upraw rolnych utratę co najmniej 20% plonu, lub

b) suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały obliczone za pośrednictwem publicznej aplikacji i które spowodowały na danej powierzchni upraw rolnych utratę co najmniej 5% plonu.

Zgodnie z § 13zp ust. 2 rozporządzenia, pomoc powyższa jest udzielana:

1) na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia nr 702/2014 oraz przepisach o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 3:

a) wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji albo

b) wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo

2) zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1408/2013 oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 3:

a) wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1 lit. a, lub

b) wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1 lit. b.

Zgodnie z § 13 zp ust. 5 rozporządzenia:

Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony do dnia 30 czerwca 2022 r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej.

Wniosek producent rolny składa raz do dnia 30 czerwca 2022 r. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie był sporny. Skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wniosek skarżącego został złożony po terminie, bo 4 lipca 2022r.(poniedziałek). Termin do złożenia wniosku upłynął 30 czerwca 2022r. (czwartek)

W ocenie sądu nie ma racji skarżący, zarzucając organom naruszenie przepisów regulujących instytucje przywrócenia terminu w k.p.a

Rozporządzenie z 27 stycznia 2015r. wydane zostało na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. 2022, poz. 2157 ). Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów miała określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres i sposoby realizacji zadań wymienionych w ust. 1, w tym warunki i tryb udzielania wsparcia w ramach tych zadań, mając na względzie priorytety polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi i rynków rolnych oraz efektywne wykorzystanie środków finansowych. W ocenie Sądu, skoro powyższy przepis upoważnia Radę Ministrów do określenia warunków i trybu udzielenia wsparcia w zakresie zadań realizowanych przez Agencję, to niewątpliwie mieści się w pojęciu "określenia warunków udzielenia wsparcia" również zakreślenie nieprzekraczalnego terminu, do upływu którego wnioskodawca może złożyć wniosek o daną pomoc finansową, w tym określenie w jaki sposób ustala się upływ tego terminu.

W cyt. ustawie o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa określone zostały szczególne zasady prowadzenia postępowań administracyjnych w sprawach z zakresu właściwości Agencji. Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.

Zatem przepisy k.p.a. znajdują zastosowanie do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji z zakresu właściwości Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa tylko, jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej. Przykładem przepisów odrębnych, wykonawczych, jest § 13zp ust. 5 ww. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydanego na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 4 ust. 6 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przepis ten w sposób samodzielny wyznacza określony wskazanym w nim dniem kalendarzowym termin materialnoprawny na dokonanie czynności polegającej na złożeniu wniosku o pomoc. Termin na złożenie wniosku o pomoc finansową skarżącemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2021r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych jest terminem nieprzekraczalnym. Termin ten ma charakter materialnoprawny, którego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do skutecznego złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Skutkiem upływu terminu materialnego jest wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji. Termin taki ogranicza w czasie możliwość dochodzenia (lub innej realizacji) prawa podmiotowego. Jak wskazuje się w doktrynie "uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu", (vide: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wydanie 9, wyd. C.H. Beck, str. 336). Z tego względu materialny charakter terminu do złożenia wniosku o pomoc powoduje, że jego upływ skutkuje wygaśnięciem bądź niemożnością dochodzenia przed organem administracji roszczenia o przyznanie płatności. Tutejszy Sąd w wyroku z 22 marca 2022 r. III SA/Po 1421/21 (na gruncie analogicznego - § 13v ust. 9 rozporządzenia) stwierdził, iż wymóg złożenia wniosku w terminie określonym przepisami wykonawczymi jest niewątpliwie jednym z warunków uzyskania pomocy, jakie musi spełnić producent rolny. Termin ten jest terminem prawa materialnego, nie podlegającym przywróceniu, niezależnie od przyczyn jego uchybienia. Wobec czego, skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, w tym przypadku wygaśnięcie uprawnienia do ubiegania się o pomoc finansową na podstawie wskazanych wyżej przepisów. Powyższe stanowisko Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela również na gruncie § 13zp ust. 5 Rozporządzenia. Warto zaznaczyć, że w uchwale z 29 października 2012 r. II GPS 3/12 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów stwierdził, że jeżeli termin (jego niezachowanie) ma wpływ na sytuację materialnoprawną podmiotu, którego dotyczy, przez to, że np. powoduje wygaśnięcie lub ograniczenie jego praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym, to mamy do czynienia z terminem materialnym. Z kolei terminy procesowe są terminami dotyczącymi czynności procesowych, podejmowanych przez podmioty postępowania administracyjnego (sądowego) w celu wywołania określonych skutków dla tego postępowania (procesu). NSA w wyroku z 15 lipca 2008 r. II GSK 256/08 (CBOSA) zwrócił uwagę, że istotnym kryterium rozróżnienia rodzaju terminu na gruncie konkretnej sprawy powinno być to, czy jego uchybienie wyłącza, lub nie, powstanie stosunku prawnego materialnego, czy też ogranicza się jedynie do bezskuteczności procesowej czynności, co może dopiero wpływać na sytuację materialnoprawną jednostki.

Przepisy prawa nie wprowadzają możliwości obrony przed skutkami prawnymi uchybienia terminowi materialnemu. Co więcej, terminy o charakterze materialnoprawnym nie podlegają przywróceniu na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Przywróceniu mogą podlegać jedynie - w przypadku ich uchybienia - terminy procesowe (art. 58 k.p.a.). Jedyną normą umożliwiającą przywrócenie terminu materialnoprawnego była instytucja przewidziana w art. 15 zzzzzn˛ ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095 – dalej: "ustawa o COVID") obowiązującym od 16 grudnia 2020 r., a dodanym ustawą o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.), zgodnie z którym możliwe było przywrócenie terminu, także materialnoprawnego, który upłynął w okresie stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19.

Stan epidemii wprowadzony w Polsce od 20 marca 2020 r. został zniesiony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. 2022 poz. 1025), które weszło w życie 16 maja 2022 r. Termin materialnoprawny na złożenie wniosku o pomoc wskazany w § 13zp ust. 5 rozporządzenia upłynął więc w okresie, w którym nie obowiązywał już stan epidemii, a zatem przepis art. 15 zzzzzn˛ ustawy o Covid nie miał zastosowania w rozstrzyganej sprawie.

Z powyższego wynika, że termin określony w § 13zp ust. 5 rozporządzenia jest terminem prawa materialnego, nie podlegającym przywróceniu, niezależnie od przyczyn jego uchybienia a tym samym nie było w niniejszej sprawie podstaw do rozważania przyczyn uchybienia terminu wskazywanych przez skarżącego.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego o dopuszczalności nieuwzględnienia skutków upływu terminów materialnych z uwagi na niewielkie i usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami opóźnienie Sąd wyjaśnia, że cytowane w odwołaniu stanowisko WSA w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 10 marca 2011r. (III SA/Lu 435/10) nie zostało potwierdzone w wyroku NSA z dnia 27.04.2012r. (I OSK 1600/11), którym oddalono skargę kasacyjną od cyt. wyroku WSA w Lublinie. NSA oddalił skargę kasacyjną mimo częściowo błędnego uzasadnienia. Podał, bowiem, że w rozpatrywanej przez WSA w Lublinie "wniosek został złożony z zachowaniem ustawowego terminu. W tym kontekście, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywody na temat dopuszczalności nieuwzględnienia skutków upływu terminu okazały się chybione." Sądowi znane jest również stanowisko, na które powołuje się skarżący, zgodnie z którym podobieństwo charakteru prawnego terminów materialnych przewidzianych w prawie cywilnym i prawie administracyjnym oraz spójność całego sytemu prawa daje podstawy do posiłkowania się orzecznictwem i doktryną powstałą na gruncie prawa cywilnego na potrzeby ustalania istoty terminów materialnych. Pokreślono w nich, że w doktrynie prawa cywilnego nieuwzględnienie skutków upływu terminów prawa materialnego możliwe jest tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdyż brak jest ku temu wyraźniej podstawy normatywnej, a rozszerzenie tych przypadków na sytuacje obiektywnie niewyjątkowe godziłoby w stabilność sytemu prawnego i prowadziłoby w sprawach indywidualnych do rozstrzygnięć contra Iegem. Wyjątkowość sytuacji uzasadniających nieuwzględnienie upływu terminu musi być tak daleko idąca, aby równoważyła naruszenie zasady praworządności i pewności prawa, a nawet przemawiała za odstąpieniem od nich. W dorobku doktryny wskazano, że ewentualne nieuwzględnienie skutków upływu czasu (terminu), o ile w ogóle dopuszczalne, jest traktowane nadzwyczaj rygorystycznie przy zaistnieniu wyjątkowo rażących i rzadkich okoliczności. Tytułem przykładu podano: przedawnienie roszczeń wynikających ze zbrodni stalinowskich, czy przedawnienie roszczeń wobec ubezpieczyciela-profesjonalisty, który wykazał rażąco niestaranne działanie (S. Rudnicki, (w:) Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga pierwsza, Część ogólna, S. Dmowski, S. Rudnicki, Warszawa 2009, s. 500). Zauważyć należy, że to stanowisko jako wyjątkowe i obejmujące sytuacje bardzo rzadkie nie jest postrzegane w doktrynie prawa jednolicie. Wskazać też można bowiem na poglądy autorów, którzy nie znajdują podstaw do usprawiedliwienia i nie uznania przekroczenia terminu zawitego (B. Kordasiewicz, Terminy zawite (w:) System prawa cywilnego..., s. 690, a także S. Rudnicki, (w:) Komentarz do Kodeksu cywilnego..., s. 501-502). W niniejszej sprawie nasilone objawy chorobowe, które uniemożliwiły skarżącemu opuszczanie domu w ostatnim dniu terminu, tj. 30.06.2022r. nie stanowiły tak wyjątkowej i rzadkiej sytuacji, które przy uwzględnieniu zasady praworządności pozwalałaby na rozstrzygnięcie wbrew obowiązującym przepisom.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zaszły okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej jej decyzji. Rozpoznając sprawę organ I instancji pominął bowiem treść § 13zp ust. 6 rozporządzenia, a organ odwoławczy uznał, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu wymagało zajęcia merytorycznego stanowiska dotyczącego wniosku o przyznanie pomocy a więc wydania decyzji, co skutkowało wadliwością rozstrzygnięć organów obu instancji mającą wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie ze wskazanym wyżej § 13zp ust. 6 rozporządzenia, w przypadku złożenia wniosku po dniu 30 czerwca 2022 r. nie wszczyna się postępowania w sprawie przyznania pomocy. Przepis ten brzmi jednoznacznie i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego bowiem, że nieterminowe złożenie wniosku stanowi przeszkodę nie tylko do uzyskania aplikowanej pomocy, ale w ogóle do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w takim zakresie. Wbrew zatem temu, co uczynił organ I instancji, a zaaprobował Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, przepis ten nie dawał podstaw do merytorycznego orzekania, a więc wydania w sprawie decyzji. W stanie faktycznym sprawy obowiązkiem organu I instancji było natomiast zastosować § 13 zp ust. 6 rozporządzenia w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter rozstrzygnięcia formalnego (por. Piotr Przybysz Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, System Informacji Prawnej LEX). Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi bowiem postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty.

Z art. 61a § 1 k.p.a. wynikają dwie podstawy odmowy wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest sytuacja, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Drugą jest sytuacja, gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem takie, których ustalenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 2050/19 LEX nr 3036930, z 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13 oraz z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 693/17 LEX nr 2394062). Pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn", z powodu których postępowanie nie może być wszczęte utożsamia się z okolicznościami, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygniecie, albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Taką przyczyną może być także złożenie wniosku o wszczęcie postępowania po określonym w przepisach prawa materialnego terminie na jego złożenie (por. wyrok WSA w Szczecinie z 18.04.2018 r., sygn. akt I SA/Sz 207/18 LEX nr 2494121).

W ocenie sądu w sprawie zaistniała właśnie druga z wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z § 13 zp. ust. 6 k.p.a. przesłanek odmowy wszczęcia postępowania, tj.: postępowanie z wniosku skarżącego nie mogło być wszczęte z powodu upływu terminu przewidzianego dla złożenia wniosku. Skoro organ I instancji wadliwie rozpoznał sprawę w drodze decyzji administracyjnej, to powinnością organu odwoławczego, w zakreślonych wyżej warunkach, było orzeczenie w toku postępowania odwoławczego o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania administracyjnego pierwszej instancji, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem postępowanie takie od samego początku nie powinno było w ogóle zostać wszczęte.

W ocenie sądu powyższa wadliwość skutkowała koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zapadłych w sprawie rozstrzygnięć organów administracji obu instancji z uwagi na bezprzedmiotowość ich wydania w warunkach, które obligowały do odmowy wszczęcia postępowania. Z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz § 3 p.p.s.a., sąd nie tylko uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, ale również, w związku ze stwierdzeniem podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, umorzył to postępowanie. Wyrok, choć nie umożliwia uzyskania wnioskowanej pomocy nie jest wydany na niekorzyść skarżącego w porównaniu z zapadłymi decyzjami.. W zaskarżonych decyzjach organ bowiem merytorycznie odmówił przyznania mu wnioskowanej pomocy.

O zwrocie kosztów postępowania, na które składa się kwota 200 złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.