III SA/Po 109/23

Dnia 28 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi L. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: Zakład; ZUS; organ) decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. nr [...] odmówił L. W. (dalej również: zobowiązany; skarżący; strona):

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009) - dalej: u.s.u.s.; ustawa – umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie 462 948,06 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w łącznej wysokości 377 150,19 zł z tytułu składek - w kwocie 66 072,19 zł i odsetek - w kwocie 311 078 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w łącznej wysokości 64 871,46 zł z tytułu składek - w kwocie 4294,46 zł i odsetek - w kwocie 60 577 zł,

c) Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2002 r. do grudnia 2004 r. w łącznej wysokości 20 926,41 zł z tytułu składek - w kwocie 6800,61 zł i odsetek - w kwocie 14126 zł;

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365) – dalej również: rozporządzenie wykonawcze; rozporządzenie – umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, tj. na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 13 043,46 zł, w tym składek - w kwocie 4294,46 zł i odsetek - w kwocie 8749 zł.

Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następującym stanie sprawy, przedstawionym w uzasadnieniu decyzji.

W dniu 27 września 2022 r. [data wpływu wniosku z dnia 22 września 2022 r., uzupełnionego następnie w piśmie z dnia 20 października 2022 r.] L. W. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżący oświadczył, że od 6 lat przebywa na emeryturze i pobiera świadczenie w wysokości 2707,10 zł brutto. Podkreślił, że po odciągnięciu podatku, ubezpieczenia zdrowotnego oraz należności na zadłużenie pozostaje kwota ok. 1700 zł. Zaznaczył, że jego sytuacja finansowa jest coraz gorsza. Wskazał, że koszty utrzymania rosną w zastraszającym tempie i niewiele pozostaje na skromne życie i lekarstwa związane z pogłębiającymi się chorobami wynikającymi z wieku. Wyraził obawę, że nie będzie w stanie uregulować rachunku za ogrzewanie mieszkania. Podniósł, że zawsze starał się uzyskać dodatkowe środki finansowe, natomiast aktualnie coraz trudniej znaleźć zatrudnienie. Powołał się na fakt, że zobowiązania z lat ubiegłych, tj. początku XXI wieku, uległy przedawnieniu zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Stwierdził, że całokształt okoliczności sprawy świadczy o całkowitej nieściągalności powstałego zadłużenia, a ponadto zaznaczył, że umorzenie będzie zasadne ze względu na jego stan majątkowy i rodzinny. Podkreślił, że wnosi o umorzenie wszelkich postępowań mających na celu zajęcie przedawnionych należności. W piśmie z dnia 24 października 2022 r. poinformował Zakład, że w jego ocenie należności uległy przedawnieniu, zatem do ich umorzenia brak jest konieczności załączania jakiegokolwiek formularza obrazującego stan rodzinny i majątkowy, jednakże, chcąc nadać sprawie bieg i wyeliminować wszelkie braki formalne, przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej.

W dniu 9 listopada 2022 r. Zakład wydał decyzję nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenie składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za ten sam okres. W tej sprawie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Po 31/23).

W dniu 29 listopada 2022 r. organ poinformował skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w niniejszej w sprawie. W aktach sprawy znajdują się dostarczone przez skarżącego następujące dokumenty: wniosek o umorzenie należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych z dnia 22 września 2022 r. (wraz z wypełnionym formularzem RSU z dnia 23 września 2022 r.), pismo uzupełniające z dnia 20 października 2022 r. oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej (wypełniony formularz RON z dnia 20 października 2022 r.).

Następnie decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r. Zakład odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek: 1. z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie 462 948,06 zł; 2. z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, tj. na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 13 043,46 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Przeprowadził wnikliwą analizę informacji wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i wykorzystał dane zaewidencjonowane w rejestrach centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ ustalił, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do 31 grudnia 2004 r. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek i w ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Odnosząc się do kwestii istnienia należności, których dotyczy wniosek, Zakład stwierdził, że w świetle art. 24 u.s.u.s. do dnia złożenia wniosku nie upłynął termin, w którym przedmiotowe zaległości mogły być dochodzone. W tym względzie odwołał się do przepisów ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. oraz omówił zmiany wprowadzone w tym zakresie do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. – zostały wówczas wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek z 10 do 5 lat. Dalej wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 przywołanej ustawy zmieniającej do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r., a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Zarazem zaznaczył, że zgodnie z art. 24 ust. 5b tej ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Dodał, że po zakończeniu okresu zawieszenia, którego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu a powstaniem przyczyny zawieszenia.

W tym też kontekście ZUS stwierdził, że wobec zadłużenia figurującego na koncie zobowiązanego podejmowane były czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Postępowanie egzekucyjne było bowiem sukcesywnie wdrażane od 20 stycznia 2004 r. do 28 września 2011 r., tj. do wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], po czym - od 13 czerwca 2012 r. ponownie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne i trwa nadal. Zakład stwierdził, że okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. W takich okolicznościach organ stwierdził, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Przechodząc do kwestii merytorycznych, ściśle związanych z podstawami umorzenia należności, organ wyjaśnił, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną E. W.; otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2707,10 zł brutto, tj. 1761,69 zł netto (po dokonaniu potrąceń w kwocie 676,77 zł); żona skarżącego otrzymuje dochód w wysokości 1673,80 zł brutto, tj. 1523,16 zł netto; skarżący jest zatrudniony na podstawie umów zlecenia (co wynika z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS): od 1 listopada 2022 r. w firmie [...] sp. z o.o., od 2 listopada 2022 r. w firmie [...] sp. z o.o. i od 21 listopada 2022 r. w firmie [...], przy czym brak informacji dotyczącej aktualnej wysokości wynagrodzenia. Organ wyjaśnił, że w [...] sp. z o.o. skarżący był zatrudniony od października 2019 r. do września 2022 r. i wynagrodzenie oscylowało w granicach 3033,80 zł brutto. Natomiast w [...] sp. z o.o. skarżący również był zatrudniony już wcześniej, tj. od sierpnia 2022 r., a wynagrodzenie za październik 2022 r. od podstawy brutto wyniosło 2214,92 zł, zaś wynagrodzenie za listopad 2022 r. od podstawy brutto wyniosło 5249,48 zł. Ponadto zauważył, że współmałżonka skarżącego prowadzi działalność gospodarczą - brak informacji dotyczącej dochodu. W takich warunkach organ ustalił, że dochód rodziny, uwzględniając tylko pobierane świadczenia emerytalne, wynosi 3284,85 zł; rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: czynszu w wysokości 670 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 400 zł, ochrony zdrowia w wysokości 300 zł. Organ zaznaczył, że skarżący wskazał, iż nie posiada wierzytelności, jak też zobowiązań wobec innych wierzycieli, a także oświadczył, że nie posiada pojazdów [mechanicznych], która to informacja ta została potwierdzona w CEPiK. Dalej wyjaśnił, że skarżący oświadczył, iż nie posiada nieruchomości, przy czym z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że skarżący figuruje w niej jako właściciel na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni 63,90 m2, położonego w P., nr KW [...] - widnieje w niej zabezpieczenie wpisem hipoteki przez Zakład oraz innych wierzycieli.

W rozważaniach prawnych organ stwierdził, że wniosek został rozpatrzony z oparciem się na wszystkich przepisach mogących mieć zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. i wyjaśnił, że okoliczności uzasadniające stwierdzenie istnienia przesłanki umorzenia należności z uwagi na całkowitą nieściągalność zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym przepisie. Organ stwierdził, że w stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do zadłużenia skarżącego. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. [przesłanka związana ze śmiercią dłużnika]. Dodał jeszcze, że zadłużenie skarżącego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Ponadto organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Ponownie podniósł, że od 20 stycznia 2004 r. należności te były przez Dyrektora I Oddziału ZUS w P. sukcesywnie kierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej. W celu odzyskania należności Zakład skierował wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o prowadzenie egzekucji ze środków egzekucyjnych, do zastosowania których Dyrektor ZUS jako organ egzekucyjny nie ma uprawnień. W dniu 28 września 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] zawiadomił o zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Natomiast od 13 czerwca 2012 r. Dyrektor I Oddziału ZUS w P. wdrożył ponownie postępowanie egzekucyjne, które trwa nadal. W toku postępowania egzekucyjnego organ zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego.

Organ wyjaśnił, że obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco, czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie, a w przypadku nabycia przez niego praw majątkowych Zakład ma obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. Zaznaczył, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, gdyż dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ponadto stwierdził, że egzekucja jest skuteczna - w ciągu ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę 4737,39 zł. Organ przypomniał, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2707,10 zł brutto, tj. 1761,69 zł netto (po dokonaniu potrąceń w kwocie 676,77 zł) i aktualnie jest zatrudniony na podstawie umów zlecenia w trzech firmach - brak informacji dotyczącej wysokości wynagrodzenia. Ponadto zobowiązany jest właścicielem na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni 63,90 m2 w P., nr KW [...] W takich warunkach Zakład uznał brak podstaw do stwierdzenia w przypadku skarżącego zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. W ocenie organu przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd też umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Odnosząc się do zachodzenia podstaw do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia wykonawczego należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, organ stwierdził, że przepisy te zobowiązują zainteresowanego do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wyjaśnił, o jakie sytuacje chodzi w kontekście treści przywołanego § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W tym zakresie Zakład podniósł, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną E. W.; wraz z żona pobierają świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 4380,90 zł brutto, tj. 3 284,85 zł netto. Ponadto od listopada 2022 r. skarżący jest zatrudniony w trzech firmach na podstawie umów zlecenia - brak informacji dotyczącej wysokości aktualnego wynagrodzenia. Żona zobowiązanego również prowadzi działalność gospodarczą. Rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1370 zł.

W ocenie Zakładu, sytuacja finansowa skarżącego nie stwarza trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych ani nie nosi znamion trwałego ubóstwa, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa - skarżący wraz z małżonką posiadają kilka źródeł dochodu. Organ zauważył przy tym, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat na bieżące wydatki nie stanowi podstawy do umorzenia należności, gdyż opłaty np. za gaz i energię nie są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki.

Zakład stwierdził też, że ani toku postępowania administracyjnego, ani też na etapie skargi do sądu administracyjnego skarżący nie przedstawił dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Wobec tego uznał, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Zakład wskazał również na to, że skarżący wprawdzie poinformował organ o problemach zdrowotnych związanych z wiekiem, jednakże nie udowodnił istnienia problemów zdrowotnych uniemożliwiających lub w znacznym stopniu ograniczających możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia. Dodał, że skarżący posiada stałe źródło dochodu z tytułu emerytury. Ponadto zauważył, że w przypadku uciążliwości postępowania egzekucyjnego płatnik może wystąpić z wnioskiem o ratalną spłatę zadłużenia i przedstawił korzyści takiego rozwiązania.

Końcowo Zakład stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych zobowiązań na podstawie przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego. Zaznaczył przy tym, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia również nie ma zastosowania. Wyjaśnił, że oceniając zasadność umorzenia należnych składek w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, trzeba stwierdzić, że przedstawione informacje nie wskazują na to, że wystąpiły w sprawie przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ zauważył, że spłata zadłużenia może stanowić dla skarżącego pewne obciążenie finansowe, to jednak, podejmując decyzję w sprawie umorzenia, Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W omawianym przypadku Zakład odmówił uwzględnienia wniosku strony, przedkładając interes społeczny nad interes osoby zobowiązanej. Powodem powyższego rozstrzygnięcia były następujące okoliczności: sytuacja skarżącego nie nosi znamion trwałego ubóstwa, a więc nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek; ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców; akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze na powyższą decyzję L. W. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zobowiązanie organu do przedłożenia kompletnych akt postępowań dotyczących skarżącego. Zarzucił organowi: 1. dokonanie błędnej i pobieżnej analizy dowodów, nieprawidłowej wykładni fundamentalnych dla niniejszego postępowania pojęć i norm prawnych, a także działanie jednostronne, bez "prawidłowej podstawy prawnej i faktycznej do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia"; 2. uwzględnienie dowodów w sposób wybiórczy, dopasowany do przyjętej z góry tezy i brak wzięcia pod uwagę twierdzeń prezentowanych przez stronę; 3. dowodzenie z góry założonej tezy, co nie znajduje poparcia w materiale dowodowym jako całości; 4. jedynie pobieżne działanie w sprawie, w oderwaniu od argumentów, twierdzeń i dowodów przedstawianych przez skarżącego; 5. niewyjaśnienie skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy; 6. prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów administracyjnych; 7. w razie braku uznania, że doszło do przedawnienia - także podejmowanie przez organ czynności pozornych, wyłącznie w celu przerwania biegu przedawnienia, albowiem od 2012 r. organ podatkowy nie podejmuje czynności merytorycznych, służących do unormowania sytuacji podatnika.

W uzasadnieniu skarżący przede wszystkim podniósł, że decyzja narusza ona szereg norm proceduralnych, a także nie bierze pod uwagę podnoszonych przez stronę kwestii przedawnienia należności. Stwierdził, że w jego przekonaniu przedmiotowe należności uległy przedawnieniu, wobec czego prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. W tym względzie powołał się na zmiany przepisów dotyczących przedawnienia należności. Podniósł, że "wszelkie wskazane w przedmiotowych zawiadomieniach tytuły wykonawcze i okresy, których dotyczą, świadczą jednoznacznie o tym, że zobowiązania te uległy przedawnieniu". Stwierdził również, że nie może zgodzić się z tym, że w roku 2022 jego zobowiązania z lat ubiegłych, tj. początku XXI wieku, nie uległy przedawnieniu. Ponadto, w razie braku uznania, że doszło do przedawnienia, skarżący podniósł, że przez tyle lat organ podejmował wyłącznie czynności pozorne, jedynie w celu przerwania biegu przedawnienia w 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ wniósł również o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy sądowej o sygn. III SA/Po 31/23 oraz ich połączenie do wspólnego rozpoznania, gdyż "sprawy te łączą się podmiotem i przedmiotem oraz oparte są na tych samych aktach ZUS".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że ze względu na wniosek skarżącego o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (wniosek z dnia 28 marca 2023 r.) i brak żądania przez organ przeprowadzenia rozprawy, sprawa została na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. rozpoznana w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten wespół z przepisami ustrojowymi wyznacza zakres kontroli sądowej wykonywanej w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli: stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - sąd stwierdza nieważność aktu w całości lub części. Z kolei stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa ma miejsce, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub nie naruszyły prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo czy nie naruszyły innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 grudnia 2022 r. odmawiająca zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek: 1. z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie 462 948,06 zł; 2. z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, tj. na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 13 043,46 zł.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie jest zasadna, gdyż Zakład przy rozstrzyganiu sprawy nie dopuścił się naruszenia prawa.

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (aktualnie: Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).

Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych przypadkach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei § 3 ust. 1 przywołanego rozporządzenia wykonawczego stanowi, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dodać należy, że przedmiotowe regulacje (art. 28 u.s.u.s.) mają co do zasady zastosowanie do składek finansowanych przez ubezpieczonych będących płatnikami tych składek (patrz: art. 30 u.s.u.s. i wskazany tam wyjątek).

Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika zaś przede wszystkim to, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2015 r. sygn. II GSK 1807/14, dostępny w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem jeśli Zakład ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona w przywołanych przepisach (patrz: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, 2 lub 3 rozporządzenia), to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił jednak Zakładowi całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS – aby uniknąć dowolności decyzji – musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w przedstawionych wywodach musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. np. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. II GSK 2757/14 przywołany w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Po 78/23, dostępnym jw.).

Wobec treści zasadniczych zarzutów skargi, Sąd w pierwszej kolejności odniesie się do kwestii ewentualnego przedawnienia przedmiotowych należności.

W tym względzie należy zauważyć, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, tj. akt sądowych (wraz z pismami procesowymi stron) oraz akt administracyjnych nadesłanych przez organ. Wobec tego Sąd wyjaśnia, że dla oceny prawidłowości decyzji w wyżej wskazanym zakresie pomocne okazały się również dołączone przez organ do akt niniejszej sprawy akta dotyczące sprawy znak [...] oraz [...], a zatem postępowania egzekucyjnego, w którym egzekwowane są od zobowiązanego zaległe należności z tytułu składek.

Mając na uwadze stanowiska stron przedstawione w toku postępowania, Sąd wyjaśnia jeszcze, że akta administracyjne były wspólne do spraw o sygn. akt III SA/Po 31/23 i III SA/Po 109/23 i nie było podstaw do zastosowania w sprawie art. 106 § 3 p.p.s.a. (dotyczącego przeprowadzenia dowodu uzupełniającego). Poza tym nie zachodziły też podstawy do tzw. obligatoryjnego połączenia spraw na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a., natomiast fakultatywne ich połączenie na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. do wspólnego rozpoznania (względnie również rozstrzygnięcia) zostało pozostawione uznaniu sądu. Warto zauważyć, że przedmiot rozstrzygnięć w tych sprawach był zasadniczo odmienny, gdyż w sprawie o sygn. akt III SA/Po 31/23 kontrola sądowa dotyczyła decyzji Zakładu z dnia 9 listopada 2022 r. nr [...] wydanej w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek). W sprawie tej został też w dniu 6 czerwca 2023 r. wydany wyrok oddalający skargę.

Zdaniem Sądu, organ w sposób właściwy przy rozpatrywaniu wniosku zobowiązanego na wstępie rozważył, czy objęte wnioskiem należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, tj. czy istnieje przedmiot sprawy. Należy w tym względzie wyjaśnić, że jakkolwiek celem postępowania w przedmiocie umorzenia należności składkowych jest rozstrzygnięcie, czy zachodzą przesłanki ustawowe (względnie wynikające z rozporządzenia wykonawczego) do zastosowania tej instytucji, to wyjściowo ustalenia wymaga również to, czy określone zobowiązanie istnieje. Warunkiem dopuszczalności wydania decyzji merytorycznej w sprawie z wniosku o umorzenie należności publicznoprawnych jest bowiem weryfikacja istnienia ważnego zobowiązania, zwłaszcza gdy jednostka podnosi okoliczności mogące świadczyć o jego wygaśnięciu. W razie stwierdzenia przedawnienia należności, których dotyczy wniosek o umorzenie, zachodziłaby podstawa do umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności, których umorzenia domaga się strona, nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09 i 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I GSK 1471/21 - dostępne jw.). Zarazem trzeba mieć na uwadze, że samo badanie przedawnienia i ocena podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, gdyż przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której stanowi uzasadnienie wniosku o umorzenie zaległości. Niemniej jednak wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności, weryfikowalnej na podstawie całokształtu okoliczności sprawy. Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, jako należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Fakt przedawnienia może być z kolei przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Równolegle mogą zatem toczyć się dwa postępowania: egzekucyjne i dotyczące umorzenia należności (por. stanowisko NSA w wyroku z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1491/17, dostępnym jw.). Taka też sytuacja wystąpiła w kontrolowanej sprawie, o czym świadczą akta dotyczące postępowania egzekucyjnego znak [...] oraz [...]

Należy też dodać, że art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.) - dalej: u.p.e.a. stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być nieistnienie (pkt 1) albo wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części (pkt 5). Jeżeli zatem zdaniem zobowiązanego nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zasadniczo zarzut przedawnienia powinien być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. Konsekwentnie też, o tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł z kolei orzec sąd administracyjny w innej sprawie, w ramach sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej, obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Te kwestie nie budzą wątpliwości w orzecznictwie sądowym (patrz orzecznictwo przywołane w wyroku NSA sygn. akt II GSK 1491/17 - jw.). Warto przy tym zwrócić uwagę na relację między przedawnieniem zobowiązań z tytułu składek a umorzeniem tych należności. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.) w zw. z art. 31 u.s.u.s. zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest zaś umorzenie zaległości (art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji w zw. z art. 31 u.s.u.s.).

Zdaniem Sądu, odnosząc się do omawianej kwestii, ZUS zasadnie stwierdził, że należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu, a więc są wymagalne. Wynika to z przedstawionych rozważań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz znajduje swoje potwierdzenie w szczegółowych zestawieniach zawartych w postanowieniu Dyrektora ZUS I Oddział w P. z dnia 16 września 2022 r. znak [...], w którym organ egzekucyjny na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i 4 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], od nr [...] do nr [...] z dnia 13 czerwca 2012 r. W treści tego postanowienia wyczerpująco przedstawiono wszystkie należności składkowe za poszczególne miesiące od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w odniesieniu do wyodrębnionych tytułów wykonawczych, wskazano terminy przedawnienia z uwzględnieniem okresów zawieszenia terminu biegu przedawnienia w odniesieniu do pierwszej egzekucji, jak też obecnie wdrożonej. W pełni potwierdza to wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji, że wobec zadłużenia zobowiązanego podejmowane były czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, gdyż postępowanie egzekucyjne było sukcesywnie wdrażane od 20 stycznia 2004 r. do 28 września 2011 r., tj. do dnia wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], po czym od 13 czerwca 2012 r. ponownie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne i trwa nadal. Skoro okresu trwania postępowania egzekucyjnego nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia, a co wynika z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., to w takich okolicznościach zasadnie organ stwierdził, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Wobec tego w sprawie zaszły przesłanki do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Z uwagi na to, że należności dotyczą składek za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. należy przypomnieć, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. pierwotnie wskazywał na 5-letni okres przedawnienia. Następnie z dniem 1 stycznia 2003 r. nastąpiła zmiany tego przepisu ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. nr 241, poz. 2074 ze zm.), i stanowił on, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wobec tego warto zauważyć, że w przypadku, gdy zobowiązanie przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega dziesięcioletniemu przedawnieniu (taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego - z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 oraz z dnia 8 lipca 2008 . sygn. akt I UZP 4/08, przywołanych w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 908/22, dostępnym jw.). Natomiast z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Przy tym, zgodnie z art. 27 ustawy zmieniającej z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Według zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (a zatem z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia z kolei art. 27 ust. 2 przywołanej ustawy zmieniającej, stanowiąc, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Mając na uwadze obowiązujące na przestrzeni lat przepisy dotyczące przedawnienia składek, zawieszenia i przerwy okresu zawieszenia, trzeba przyjąć, że Zakład, rozpoznając niniejszą sprawę, przedstawił okoliczności (jak w części sprawozdawczej), które wskazywały na wystąpienie zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych zaległości. W takim stanie sprawy organ w sposób uprawniony przyjął, że należności te nie uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów strony podniesionych w skardze, należy podkreślić, że organ w sposób właściwy wskazał i omówił przyczyny, dla których odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Z uzasadnienia decyzji jednoznacznie wynika, że egzekucja – aktualnie prowadzona ze świadczenia emerytalnego pobieranego przez skarżącego – nie zagrozi jego egzystencji. Organ kompleksowo uwzględnił i ocenił uwarunkowania rodzinne (prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, która osiąga dochód), osobiste i materialne oraz majątkowe skarżącego (w tym podejmowanie dodatkowego zatrudnienia). Wydając zaskarżoną decyzję, Zakład prawidłowo zweryfikował podstawy zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Należy jeszcze dodać, że postępowanie w przedmiocie umorzenia ma charakter dwuetapowy. Na pierwszym etapie organ bada, czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują to organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności. Natomiast w wypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia organ przystępuje do drugiego etapu, na którym zaś ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie (aczkolwiek nie dowolnie) wybrane przez siebie rozstrzygnięcie.

W przekonaniu Sądu, wbrew wszystkim zarzutom skargi – a które w aspekcie procesowym należy powiązać z naruszeniem przepisów art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) w zw. z art. 123 u.s.u.s. – Zakład poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne w sprawie, opierając się na wyczerpująco rozważonym materiale dowodowym. Mając na uwadze treść wniosku i oświadczenia skarżącego, należało przyjąć, że organ rozpatrzył aktualną sytuację rodzinną i osobistą oraz majątkową i materialną skarżącego – i na tej podstawie prawidłowo stwierdził brak wystąpienia przesłanek uzasadniających całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zakład zasadnie przyjął na gruncie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., że w stosunku do działalności gospodarczej skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie znalazły zastosowania. W zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności), warto zauważyć, że wprawdzie działalność gospodarcza strony została zakończona, jednak nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych oraz kryterium braku majątku, ponieważ strona pobiera świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja z należności z tytułu składek. Nadto wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi strona, w sposób oczywisty przekracza kwotę upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co przesądza o braku zastosowania przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Trafnie uznano również, że nie zaszła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie znalazła też zastosowania przesłanka umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Okoliczność, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, z którego obecnie prowadzona jest egzekucja należności z tytułu zaległych składek, nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie możliwe jest umorzenie należności wobec ich całkowitej nieściągalności. Zawisłość postępowania egzekucyjnego wyklucza bowiem zaistnienie tej przesłanki, gdyż nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji dopóki trwa postępowanie. I w tym aspekcie organ miał rację.

Równocześnie Sąd podkreśla, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo uznał, że w sprawie nie zaistniały warunki do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść uzasadnienia skarżonej decyzji wskazuje, że organ przeprowadził analizę materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, w tym przedłożonego przez stronę. Zakład miał na uwadze, że skarżący dodatkowo pracuje zarobkowo i pobiera świadczenie emerytalne. Organ poczynił również ustalenia w celu określenia sytuacji dochodowej członka rodziny, z którym zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i wziął pod uwagę ich łączny, stały dochód oraz wspólnie ponoszone koszty bytowe, tj. uwzględnił koszty związane z opłatami z tytułu czynszu i eksploatacji lokalu, jak również inne koszty bieżącego bytowania.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie Zakład nie naruszył przepisów prawa procesowego ani materialnego, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wskazuje na motywy rozstrzygnięcia oraz okoliczności, które organ wziął pod uwagę, odmawiając umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Uwzględniając materiał dowodowy odnoszący się do sytuacji rodzinnej i osobistej oraz majątkowej i materialnej zobowiązanego, w tym pobieranego świadczenia emerytalnego i jego aktywności zawodowej, organ zasadnie przyjął, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności ani też inne - uznaniowe, a wynikające z rozporządzenia wykonawczego. Wobec tego kwestionowane rozstrzygnięcie okazało się proceduralnie i merytorycznie prawidłowe.

W ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani do naruszenia przepisów materialnoprawnych, które miało wpływ na jej rozstrzygnięcie. Innymi słowy, Sąd nie stwierdził okoliczności, które skutkować powinny uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.