III SA/Łd 709/23

Dnia 19 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant, Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 roku na rozprawie sprawy ze skargi N.T. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 5 września 2023 roku nr 146/2023/II w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.

Postanowieniem z 5 września 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi (dalej ŁPWIS) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi (dalej PPIS) z 19 czerwca 2023 r. oddalające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż N. T. upomnieniem z 4 marca 2022 r. został wezwany do wykonania obowiązku poddania małoletniego syna, J. T. (urodzonego 7 sierpnia 2013 r.), obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. PPIS pouczył stronę, że niedopełnienie powyższego obowiązku w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia skutkować będzie wszczęciem postępowania egzekucyjnego przewidzianego dla egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Upomnienie to zostało doręczone stronie 15 marca 2022 r.

Wobec niedopełnienia przez stronę obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, 19 kwietnia 2023 r. wystawiony został tytuł wykonawczy nr [...]. Ponadto PPIS pismem z 19 kwietnia 2023 r. złożył wniosek do ŁPWIS o wszczęcie wobec strony egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia.

Postanowieniem z 19 maja 2023 r. ŁPWIS nałożył na stronę grzywnę w kwocie 900 zł w celu przymuszenia strony do wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka oraz wezwał do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z 19 kwietnia 2023 r. w terminie 14 dni od otrzymania tegoż postanowienia.

29 maja 2023 r. strona wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wskazując na brak wymagalności obowiązku szczepień z uwagi na to, iż Program szczepień ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a więc strona ma czas na wykonanie cyklu szczepień odmienny od terminu wskazanego w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.

Ponadto strona wskazała, że przyjęcie, iż przekroczenie przez dziecko wieku podanego w treści Programu szczepień ochronnych automatycznie skutkuje wymagalnością obowiązku zaszczepienia przeciwko konkretnej chorobie jest sprzeczne z zasadami państwa prawnego oraz dobrem dziecka. Decyzję w tym zakresie mógłby podjąć lekarz, w aktach sprawy brak jest jednak jakiejkolwiek dokumentacji wskazującej na stwierdzenie przez niego wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka. Organ w niniejszej sprawie nie przedstawił także ani zaświadczenia o zakwalifikowaniu małoletniego do szczepień ochronnych, ani dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepienia badań w celu wykluczenia przeciwwskazań do podania szczepionek, w tym przeciwwskazań wymienionych przez producentów szczepionek w treści ulotek.

Postanowieniem z 19 czerwca 2023 r. PPIS oddalił zarzuty zobowiązanego w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu organ podniósł, iż w świetle przepisów ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz.1657, 2280, 2674, 2705 i 2770 oraz Dz. U. z 2023 r. poz. 605 – dalej "u. ch.z.") bezspornym jest, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisów prawa, wobec czego nie ma podstaw do jego konkretyzacji w formie decyzji. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada na Głównego Inspektora Sanitarnego obowiązek ogłaszania na każdy rok Programu Szczepień Ochronnych ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów prawa oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. Również przepis § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm. – dalej "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.") stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.

Organ wskazał, że w dacie wystawienia przez PPIS tytułu wykonawczego, syn zobowiązanego miał ukończone 9 lat, a więc znajdował się w grupie wiekowej osób podlegających szczepieniom przeciw chorobom wskazanym w upomnieniu i tytule wykonawczym. Wskazanie dolnej i górnej granicy wieku osób zobowiązanych do poddania się szczepieniu oznacza okres powstania i wygaśnięcia obowiązku. Wobec powyższego nie można uznać, że obowiązek poddania małoletniego szczepieniu nie jest wymagalny.

Ponadto wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego zawsze poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, które ma na celu wykluczenie istnienia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Badanie to musi być wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. Jeśli badanie takie daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązku szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą tym obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej. Do chwili wydania postanowienia z 19 czerwca 2023 r. zobowiązany nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do poddania syna szczepieniom ochronnym. Lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi integralny element procedury wykonania szczepienia ochronnego.

Na postanowienie z 19 czerwca 2023 r. strona wniosła zażalenie z 31 lipca 2023 r., w którym podniosła naruszenie:

1. art. 124 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 - dalej "k.p.a.") w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej "u.p.e.a.") - poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej strony – do tego, kiedy obowiązek zaszczepienia jej małoletniego syna przeciwko poszczególnym chorobom stał się wymagalny i na podstawie jakich dowodów wierzyciel stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany. Wierzyciel poprzestał jedynie na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

2. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. –poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 u,ch.z;

3. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.ch.z poprzez zaliczenie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.;

5. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 – dalej "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.") – poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego;

6. art. 33 § 2 pkt 6 lit.c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. - poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.ch.z może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż strona może zaszczepić małoletniego w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia;

7. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., poz. 61.284) oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP - poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Postanowieniem z 5 września 2023 r. ŁPWIS utrzymał w mocy postanowienie PPIS z 19 czerwca 2023 r. oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Organ II instancji podniósł, że PPIS odniósł się do wszystkich wniesionych zarzutów strony i podzielił stanowisko wierzyciela w ich zakresie.

Zobowiązany został zgłoszony przez podmiot leczniczy do wierzyciela jako osoba odmawiająca wykonywania ochronnych szczepień dziecka. Wierzyciel wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy, uwzględnił kartę uodpornienia dziecka, z której wynika, że u dziecka nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień, oraz że zobowiązany był kilkakrotnie informowany o obowiązku szczepień. Z powyższego wynika, że strona z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zobowiązany wielokrotnie był informowany przez pielęgniarkę środowiskową o obowiązku poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz o konieczności zgłoszenia się z małoletnim do Konsultacyjnej Poradni Szczepień.

ŁPWIS podkreślił, iż uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z 19 czerwca 2023 r. zawiera jasne i precyzyjne wyjaśnienia faktyczne i prawne. Wierzyciel rozpoznał cały materiał dowodowy i uzasadnił na jakiej podstawie prawnej oraz jakie okoliczności faktyczne uwzględnił wydając określone rozstrzygnięcie. Wyjaśnił również stronie rolę i znaczenie epidemiologiczne Programu Szczepień Ochronnych.

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.c.z. Program Szczepień Ochronnych jest ogłaszany co roku z uwagi na wprowadzane w nim zmiany wynikające ze zmieniającej się sytuacji epidemiologicznej chorób zakaźnych, zaleceń ekspertów oraz organizacji i instytucji zajmujących się zagadnieniami szczepień ochronnych, a także wyników przeprowadzanych badań epidemiologicznych (w tym badań nad utrzymywaniem się odporności poszczepiennej) oraz pojawianiem się nowych preparatów szczepionkowych. Komunikat ten, zawierający szczegółowy schemat stosowania poszczególnych szczepionek, w istocie nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, natomiast stanowi wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienie ochronne. Sam obowiązek szczepień ochronnych został zaś zapisany w u.ch.z.

Rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. wskazuje 19 rok życia jako granice poddania dziecka szczepieniom ochronnym, nie oznacza to jednak, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed tą datą. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci.

Odnosząc się do przywołanego przez zobowiązaną orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. organ II instancji podniósł, iż w orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny wskazał jedynie, że komunikat nie ma takiej mocy prawnej jak rozporządzenie czy ustawa, czyli nie jest wymieniony w hierarchii aktów prawnych Konstytucji RP. Ponadto Trybunał wskazał, iż zakwestionowany przepis art. 17 ust. 11 u.ch.z. utraci moc obowiązującą po sześciu miesiącach od publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw RP, tj. po 12 listopada 2023 r., do tego dnia zaś Program Szczepień Ochronnych na rok 2023 ogłoszony w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z 28 października 2022 r. ma moc prawną, z której można wywieść wymagalność obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Organ wskazał również, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2022 r., poz. 2151 ze zmianami). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym.

Wierzyciel w wydanym postanowieniu z 19 czerwca 2023 r. wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu aktualizuje się w terminie podanym przez lekarza w powiadomieniu skierowanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych do poddania się w wyznaczonym terminie badaniu kwalifikacyjnemu i samemu szczepieniu. W kwestii wskazania czy stan zdrowia dziecka pozwala na dokonanie iniekcji preparatu szczepionkowego zauważyć należy, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie przedstawił dokumentu opatrzonego podpisem lekarza, który wskazywałby na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych lub zaświadczenia wskazującego na konieczność odroczenia wykonania obowiązku.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP ŁPIWS wskazał na orzecznictwo sądów, z którego wynika, iż realizacja spoczywającego na państwie obowiązku ochrony zdrowia może uzasadniać nałożenie na obywateli ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, w tym również nałożenia na rodziców obowiązku zaszczepienia swoich dzieci. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. Klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta (Dz. U. z 2023 r., poz.1545).

Ponadto ŁPWIS w oparciu o posiadaną kserokopię karty uodpornienia dziecka strony zwrócił uwagę, że dziecko będąc w jedenastym roku życia nie zostało zaszczepione przeciwko aż ośmiu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne. Każda z tych chorób zakaźnych może u dzieci mieć ciężki przebieg i prowadzić do stałych następstw zdrowotnych, a nawet zgonu.

3 października 2023 r. N. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie ŁPWIS z 5 września 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z 19 czerwca 2023 r. oddalające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarzucając mu naruszenie:

1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.ch.z. - poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może on nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;

2. art. 5 ust. 1 pkt 1b u.ch.z. w zw. z § 3 rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. - poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. - poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy akt ten nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.ch.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.;

4. art. 124 §1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniego poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP - poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ŁPWIS z 5 września 2023 r. oraz poprzedzającego go postanowienia PPIS z 19 czerwca 2023 r., rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.ch.z. z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1 , 2 , 3 , art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek - przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie skarżący wniósł także o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tj. czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił zawarty w skardze wniosek pełnomocnika strony skarżącej o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Podkreślić przy tym należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że 4 marca 2022 r. PPIS wystawił upomnienie zobowiązujące stronę skarżącą do poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w razie niewykonania obowiązku w terminie 7 dni. Upomnienie zostało doręczone stronie 15 marca 2022 r. Wobec nie wykonania przez skarżącego obowiązku szczepień, 19 kwietnia 2023 r. PPIS wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący N. T. do poddania dziecka – J. T. - obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art.17 u.ch.z. oraz § 2, 3 i 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ŁPWIS. W postępowaniu tym 29 maja 2023 r. strona zgłosiła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wskazując na brak wymagalności obowiązku szczepień. Powyższy zarzut został oddalony przez organy obydwu instancji, a stanowisko takie zasługuje zdaniem sądu na aprobatę.

Przechodząc do oceny podniesionego przez stronę zarzutu wskazać należy, że sąd podziela stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.ch.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.ch.z.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.ch.z. zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.ch.z. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

W myśl art. 17 ust. 10 u.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte wszystkie choroby zakaźne wskazane w tytule wykonawczym skierowanym do strony (§ 2 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.). Ponadto obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw:

- błonicy obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 1 lit. a);

- krztuścowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 5);

- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 9);

- tężcowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 11 lit. a);

- nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 6);

- odrze obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 7);

- różyczce obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 10);

- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 12 lit. a).

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.ch.z. Prawodawca nie posłużył się więc konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie, a ponadto z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08, Lex nr 595803). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 (Lex nr 852219), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie w oparciu o powyższe regulacje prawne wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

W tym miejscu podkreślić należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie, jak to zostało wskazane powyżej, obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.

Skarżący braku wymagalności obowiązku szczepień upatruje także w niezakwalifikowania małoletniego do szczepień. Jak to zostało wskazane powyżej zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.ch.z.). Zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 u.ch.z. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym treści wskazanych przepisów nie można interpretować w taki sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań są przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Odnotować należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.ch.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. np. wyroki NSA: z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, Lex nr 2774545 i II OSK 43/18, Lex nr 2774685; z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19, Lex nr 3315461). Sąd w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w wyżej wymienionych orzeczeniach. Dodać należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. W rozstrzyganej sprawie strona nie stawia się z dzieckiem na badania kwalifikacyjne do szczepienia, stąd brak w odniesieniu do syna skarżącego badania potwierdzającego jego kwalifikację do szczepień. W istocie postawa strony jest równoznaczna z odmową poddania syna obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

J. T., mający w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w tej sprawie blisko10 lat, nie została zaszczepiona przeciwko 8 chorobom zakaźnym, mimo osiągniecia przez niego wieku zobowiązującego do ich przyjęcia i upływu terminów podania poszczególnych dawek szczepionki określonych w komunikacie GIS. W sytuacji gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś syn strony nie została zaszczepiony przeciwko określonym chorobom zakaźnym, to prawidłowo przyjęły organy, że obowiązek poddania się szczepieniu był wymagalny i pozostanie taki do ukończenia przez niego 19 roku życia, chyba że przepisy kreujące ten obowiązek ulegną zmianie. Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek staje się wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

W kontekście zgłoszonego przez stronę zarzutu konieczne jest także odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (opublik. OTK-A 2023/50), w którym Trybunał orzekł, że:

I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.

Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.ch.z., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Wyrok Trybunału nie pozbawia zatem Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Zdaniem sądu, Trybunał Konstytucyjny w cyt. powyżej wyroku z dnia 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 - I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. II OSK 87/18, LEX nr 2539746, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II - LEX).

W ocenie sądu, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 u.ch.z. lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia sąd stwierdza, że niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniej poszczególnych szczepionek. Ponadto stwierdzić należy, że niesporne w sprawie pozostaje niestawienie się rodzica na szczepienia ochronne dziecka, mimo doręczenia mu upomnienia.

Sąd nie podzielił również argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP. Należy wskazać na stanowisko zawarte w wyroku Wielkiej Izby ETPCz z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych. Trybunał stwierdził, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, tj. ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. stadnej odporności całego społeczeństwa (zob. Warecka K., Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, opubl. LEX/el. 2021).

Stanowisko to tutejszy sąd w pełni podziela, uznając za niezasadny zarzut naruszenia wymienionych uprzednio przepisów. Jedynie bowiem nieusprawiedliwiony charakter ingerencji w prawa jednostki zawarte we wskazanych przepisach wiązałby się z ich naruszeniem. Chroniona Konstytucją wolność człowieka nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m. in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. Treść art. 8 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności także dopuszcza ingerencję władzy publicznej w korzystanie z prawa do poszanowania życia prywatnego w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na, m.in. ochronę zdrowia lub ochronę praw i wolności osób. W ocenie Sądu, zakres tej ingerencji, obejmuje obowiązek realizacji szczepień ochronnych. Z tych względów, (pomijając, że we wniosku wadliwie postulowano o zwrócenie się do TSUE o dokonanie wykładni art. 8 ust. 1 Konwencji, przy nie budzącym wątpliwości braku łączności pomiędzy kompetencją TSUE do dokonywania wykładni aktów prawa unijnego, a interpretacją art. 8 ust. 1 EKPC), Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do ETPCz o wykładnię treści tego przepisu.

Brak było również podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym odnoszącym się do powołanego w skardze zagadnienia. Podkreślić należy, że w sytuacji konfliktu interesów indywidualnego i ogólnospołecznego, zastosowanie znajduje zasada proporcjonalności. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane również do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień dotyczy sfery zabezpieczenia społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Brak jest zatem podstaw aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., II OSK 2547/18 LEX nr 2611262). Także brak regulacji prawnej systemu odszkodowań, czy też właściwego rejestru niepożądanych odczynów poszczepiennych, nie stanowi o naruszeniu wymienionych przepisów konstytucyjnych i przepisów Konwencji. W rezultacie, Sąd oddalił wnioski zawarte w złożonej skardze.

Na marginesie powyższych rozważań należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania szczepieniom ochronnym nie służy ustaleniu ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej za wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych. Jego przedmiotem jest wyegzekwowanie obowiązku administracyjnoprawnego, który nie został wykonany. Kontrola sądowoadministracyjna wydanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć ograniczona jest do zbadania ich zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela, sąd administracyjny nie może dokonać oceny, czy ryzyko wystąpienia chorób zakaźnych jest realne, czy nie, jak również, czy uzasadnione jest medycznie wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

R.T-M.