III SA/Gl 399/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2157/2023/7525/ w przedmiocie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia 8 marca 2023 r. nr [...].

Zaskarżoną decyzją z 13 kwietnia 2023 r. Nr SKO.PSW/41.5/2157/2023/7525/ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania L. S. (dalej: Strona, Skarżąca) od decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z 8 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dodatku elektrycznego - postanowiło utrzymać w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W podstawie prawnej SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.. Dz. U. z 2022 poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570).

W uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny i argumentację prawną. Podkreśliło, że Dyrektor OPS w T. decyzją z 8 marca 2023 r. odmówił wnioskowanego przez Stronę dodatku elektrycznego.

Od tej decyzji, w terminie ustawowym, odwołanie wniosła Strona kwestionując jej zasadność.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO nie uwzględniło zarzutów Strony i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Cytując uregulowania ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2127; dalej ustawa o ochronie odbiorców e.e.) dotyczące ustalania prawa do dodatku elektrycznego SKO wyjaśniło, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony z 18 stycznia 2023 r. Z akt sprawy wynika, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania na budynek przy ul. [...] w T. złożona została do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków w dniu 30 września 2022 r., tj. po terminie.

Dalej powołując się na art. 3 pkt 13b ustawy Prawo energetyczne SKO wskazało, że odbiorcą paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym jest odbiorca końcowy dokonujący zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w celu ich użycia w gospodarstwie domowym. Zatem organ I instancji, działając w oparciu o przepis art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie odbiorców e.e. w związku z art. 3 ust. 13b ustawy Prawo energetyczne, zasadnie odmówił wnioskodawczyni przyznania dodatku elektrycznego, gdyż ustalił, że nie jest ona odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu jej użycia w gospodarstwie domowym. Z ustaleń organu bowiem wynikało, że zakupu tej energii dokonał S.S.; ma podpisaną umowę na dostawę energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym. Konkludując SKO stwierdziło, że odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu jej użycia w gospodarstwie domowym nie jest wnioskodawca, ale S.S..

Kwestionując prawidłowość powyższej decyzji ostatecznej Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wskazując na spełnianie ustawowych przesłanek, warunkujących otrzymanie dodatku i brak podstaw do odmowy dodatku. Podkreśliła, że w skład rodziny wchodzi 10 osób, w tym 4 małoletnie dzieci. Decydując się na zmianę ogrzewania z węglowego na elektryczne sugerowała się obiecywaną pomocą. Ogrzewanie zakupili w styczniu 2022r, montowane było w czerwcu, a uruchomione dopiero w następnym sezonie grzewczym, czyli we wrześniu 2022r. i wtedy też zgłosili zmianę ogrzewania na elektryczne do CEEB. Termin zgłoszenia został więc zachowany, bo zgodnie z przepisami Strona miała na to 14 dni od uruchomienia nowego źródła ogrzewania. Zatem złożyła wniosek o przyznanie dodatku elektrycznego dla całej rodziny, bo to nowe źródło ogrzewania służy całej rodzinie, ale okazało się, że to dotyczy tylko tego kto ma podpisaną umowę na dostawę energii. Taką umowę z T podpisał mąż, z którym Skarżąca tworzy wspólnotę małżeńską i majątkową i razem decydują o inwestycjach i budżecie domowym. Skarżąca jest współwłaścicielem domu i nie rozumie dlaczego odmówiono dodatku, który miał być przyznany na dopłatę dla całej rodziny; organ wiedział, że mąż ani nikt inny z rodziny nie występował z wnioskiem o przyznanie dodatku. Nadto dodała, że błędnie została poinformowana, ze wniosek może złożyć każdy członek rodziny.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2023 r., poz. 253; zwanej dalej p.p.s.a.) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1).

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do zasadności odmowy skarżącej wnioskowanego dodatku energetycznego i ustalenia faktycznie spełnionych przesłanek warunkujących jego przyznanie.

Wskazać należy, że dla prawidłowego ustalenia prawa do dodatku niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, który w niniejszej sprawie jest bezsporny.

Sporna natomiast jest interpretacja regulacji ustawy o ochronie odbiorców e.e, która w art. 27 ust. 1 określa podmioty uprawnione do dodatku elektrycznego stanowiąc, że dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.

Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 1385) odbiorcą paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym jest odbiorca końcowy dokonujący zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w celu ich użycia w gospodarstwie domowym.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że 18 stycznia 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego wskazując, że zamieszkuje w T. [...], przy ulicy [...] wraz z członkami swojego gospodarstwa domowego tj.: S.S., A. S., I.S., M. S., S. S., I. S., W. S, M. S., B. S.

W ramach prowadzonego postępowania organ I instancji wezwał Stronę jako wnioskodawczynię do dostarczenia dokumentu potwierdzającego status odbiorcy końcowego energii elektrycznej oraz dokumentu potwierdzającego fakt, iż ubiega się o dodatek elektryczny na nowo uruchomione źródło ogrzewania zgłoszone lub wpisane po raz pierwszy do CEEB po 11 sierpnia 2022 r. (fv. zakupu elektrycznych źródeł ogrzewania). W dniu 14 lutego 2023 r. Strona złożyła dokumenty w postaci umowy dotyczącej energii elektrycznej oraz fakturę nr [...] dotyczącą zakupu i montażu systemu ogrzewania elektrycznego; złożyła też oświadczenie dotyczące umowy z firmą T oraz zmiany ogrzewania z węglowego na elektryczne. Natomiast z dokumentacji wynika, iż klientem - nabywcą energii elektrycznej na adres ul. [...], T. jest S.S., który występuje także we wniosku Skarżącej jako członek jej gospodarstwa domowego.

Wobec tych okoliczności organy obu instancji stwierdziły, że odbiorca końcowy jest to odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek tj. osoba, która podpisała umowę z dostawcą energii elektrycznej. Zatem wnioskowany dodatek Skarżącej się nie należy.

Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Przede wszystkim należy stwierdzić, że stan faktyczny w sprawie został ustalony i jest bezsporny. Braki jednak posiada uzasadnienie prawne tj. wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, ograniczono wyłącznie do zacytowania w/w norm, mimo że Skarżąca od początku wskazuje na małżeńską współwłasność, wspólne prowadzenie gospodarstwa. Organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do tych zarzutów, podczas gdy zgodnie z art. 11 k.p.a. decyzja winna być dla strony przekonująca, gdyż ma ona prawo znać argumenty i przesłanki wydanego rozstrzygnięcia. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie żadna z decyzji – ani pierwszej ani drugiej instancji - nie spełnia wskazanego wymogu, bowiem są niepełne, a przez to nieprzekonujące.

Podkreślić także należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a. organ odwoławczy winien szczegółowo przeanalizować okoliczności sprawy i dokonać ponownego, niezależnego od organu pierwszoinstancyjnego jej rozpatrzenia. Natomiast SKO poprzestało na zacytowaniu przepisów; stwierdzeniu, że wniosek został złożony po terminie (choć organ I instancji tej okoliczności nie wskazywał); konkludując podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż dodatek nie przysługuje, a wydanie decyzji odmawiającej prawa do świadczenia jest uzasadnione, bowiem wnioskodawca nie podpisał umowy o dostawę energii.

W szczególności organy obu instancji w ogóle nie wyjaśniły dlaczego przyjęły, że wyłącznie mąż jest uprawniony do złożenia wniosku, skoro wraz ze stroną skarżącą są małżeństwem; tworzą wspólne gospodarstwo domowe i rodzinę; wspólnie zakupili ogrzewanie; razem ponoszą z budżetu rodzinnego koszty na utrzymanie. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020r., poz.1359) w dziale II - Prawa i obowiązki małżonków jednoznacznie stanowi w art. 23 o równości praw i obowiązków. Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu (art. 24).

Z art. 27 wynika ich obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, bowiem oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast art. 29 reguluje ich działanie w sprawach zwykłego zarządu stanowiąc, że w razie przemijającej przeszkody, która dotyczy jednego z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu, drugi małżonek może za niego działać w sprawach zwykłego zarządu, w szczególności może bez pełnomocnictwa pobierać przypadające należności, chyba że sprzeciwia się temu małżonek, którego przeszkoda dotyczy. Względem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, jeżeli był im wiadomy. Nadto regulując zarząd majątkiem wspólnym ustawodawca mocą art. 36 § 1 ustanowił, że oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Norma § 2 stanowi, że każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Natomiast art. 37 zawiera katalog czynności wymagających zgody drugiego małżonka, ale w tym wyliczeniu nie mieści się dokonywanie czynności zachowawczej jaką jest złożenie wniosku o sporny dodatek.

Podobne uregulowania co do wykonywania czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną przez każdego z współwłaścicieli ustawodawca zawarł w art. 201 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 1610; dalej k.c.). Natomiast norma z art. 209 k.c. stanowi podstawę do wykonywania czynności zmierzających do zachowania wspólnego prawa. Z jej mocy każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.

Konkludując przedstawione uwarunkowania prawne należało zatem stwierdzić, że przedstawione okoliczności, z racji cytowanych wyżej przepisów – w ocenie Sądu - nie pozwalają uznać, że odmowa wnioskowanego świadczenia została prawidłowo orzeczona. Niedopuszczalne jest zawężające interpretowanie i stosowanie przepisów ustawy o ochronie odbiorców e.e, w oderwaniu od naczelnych, podstawowych regulacji, będących istotą stosunków małżeńskich i współwłasności. Przyjęte przez organy rozwiązanie stoi w oczywistej sprzeczności do statusu współwłasności i uprawnień współmałżonków, niwelując ich uprawnienia i obowiązki wspólnego współdziałania, zarządzania wspólnym majątkiem, podejmowania czynności zwykłego zarządu czy działań zachowawczych.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ wyda decyzję uwzględniającą powyższe rozważania Sądu. Zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wyjaśni sporne kwestie i uzasadni wydane rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. i wskazaniami wydanego wyroku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 134 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

-----------------------

7