III SA/Gl 1669/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia 23 września 2021 r. nr KT.PPR.B.5112.Dd25/21 w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 3 września 2021 r., znak: KT.PPR.B.5112.Dd25/21 Okręgowy Inspektor Pracy w K., po rozpatrzeniu odwołania P S.A. we W. od nakazu inspektora pracy z dnia 30 czerwca 2021 r., nr rej.: [...], w sprawie umieszczenia pracownika A. S. w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 1340) – postanowił uchylić powyższy nakaz i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

W podstawie prawnej powołał się na art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej K.p.a.) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1251).

Z akt administracyjnych wynika, że nakazem z dnia 30 czerwca 2021 r. inspektor pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K., działając na podstawie art. 11a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w związku z art. 41 ust 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, nakazał umieszczenie pracownika A.S. w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Wyżej wymieniony nakaz, został doręczony stronom postępowania, tj. pracodawcy - P SA z siedzibą we W. (20 lipca 2021r.) oraz zainteresowanemu pracownikowi – A.S. (27 lipca 2021r.).

Odwołanie od nakazu wniósł pracodawca wskazując, że stanowisko zajmowane przez pracownika nie zostało umieszczone przez płatnika składek w wykazie stanowisk prac o szczególnym charakterze. W wykazie znajduje się bowiem stanowisko operatora urządzeń w pionie usług, ale nie ma tam operatora urządzeń w pionie produkcji, gdzie zatrudniony jest pracownik. Nadto uzasadnił powody, dla których stanowisko operatora urządzeń w pionie produkcji nie zostało umieszczone w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W konsekwencji wniesiono uchylenie spornego nakazu.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Okręgowy Inspektor Pracy w K. stwierdził, że w myśl art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek (pracodawca) jest obowiązany prowadzić:

1. wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2. ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Stosownie do przepisu art. 41 ust. 6 powołanej ustawy w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Pismem z dnia 16 lipca 2020 r. pracownik wniósł do Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. skargę, zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. W jej treści wskazał, iż pracodawca nie umieścił jego nazwiska w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

W celu rozpatrzenia skargi inspektor pracy przeprowadził czynności kontrolne, w trakcie których ustalił, że obecnie 15 pracowników, w tym pan A.S., zatrudnionych jest na stanowisku operatora urządzeń w Pionie Produkcji i Utrzymania Składowisk. Z treści protokołu wynika również, że pracodawca sporządził wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze. Ww. wykaz jest zarazem załącznikiem nr 2 do regulaminu pracy o numerze [...] i został ustalony przez pracodawcę na podstawie załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. W paragrafie 5 ust.1 ww. wykazu wskazano prace, które są zaliczane do prac o szczególnym charakterze zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych i będzie prowadzona dla nich ewidencja, tj.:

- prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego,

- prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarie techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

Powyższe prace winny być wykonywane na polecenie przełożonego, a następnie ewidencjonowane wg przepracowanych dni w ewidencji prac w warunkach o szczególnym charakterze.

Przedstawiono również wykaz stanowisk pracy na których wykonywane są prace o szczególnym charakterze w Pionie Usług, gdzie w lokalizacji R. wskazano stanowisko "operator urządzeń Usługi w [...]" - podstawa prawna załącznik nr 2 pkt. 13 i 14 ustawy o emeryturach pomostowych.

Przedstawiając kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy z art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy organ podkreślił, że ograniczają się one wyłącznie do kontroli ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na FEP. Poza uprawnieniami organów Państwowej Inspekcji Pracy pozostaje natomiast kontrola wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Zaakcentowano, że wydanie przez organy Państwowej Inspekcji Pracy nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze możliwe jest jedynie wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został przez pracodawcę uwzględniony w stosownej ewidencji. W pozostałym bowiem zakresie ustawa o emeryturach pomostowych przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy. Organy Państwowej Inspekcji Pracy nie są właściwe do dokonywania kontroli wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nie mogą więc dokonywać ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Nadto wskazano, że nakaz taki może być również wydany, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na FEP. W sytuacji, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Kwestionując powyższą decyzję ostateczną pracownik wniósł skargę do tut. Sądu zarzucając decyzji istotne naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

a) art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż stanowisko pracy skarżącego nie zostało ujęte przez pracodawcę na liście o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 tej ustawy;

b) art. 3 ust. 1, 3 oraz 7 ustawy o emeryturach pomostowych, poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż praca świadczona przez skarżącego nie jest pracą w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, podczas gdy decydujący w sprawie jest charakter świadczonej pracy a nie nazwa stanowiska na którym pracę świadczy skarżący.

2. przepisów prawa procesowego:

a) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a tym samym istotne naruszenie interesu skarżącego,

b) art. 80 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na bezprawnym przyjęciu, iż stanowisko pracy skarżącego nie zostało ujęte przez pracodawcę na liście o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych, podczas gdy sam pracodawca wskazał, że skarżący świadczy pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze,

c) art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, albowiem działanie organów powinno pogłębiać zaufanie obywateli do Państwa.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podkreślił, iż praca świadczona przez skarżącego na stanowisku "operatora urządzeń" nie tylko wymaga wysokiej sprawności psychofizycznej, ale także przy jej wykonywaniu istnieje styczność z materiałami rakotwórczymi w tym krzemionką krystaliczną zwłókniająca tkanki płucne; spełnia zatem wszystkie warunki opisane przez pracodawcę w wykazie stanowisk będącym załącznikiem nr 2 do Regulaminu pracy o numerze [...], a w szczególności w § 6 załącznika oraz w samym Regulaminie pracy obowiązującym w spółce.

Zaakcentował, że organy PIP w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji, rozstrzygają o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, bez względu na to jak zostało nazwane jego stanowisko i czy dodatkowo wykonuje także inne prace. O tym czy dana praca wykonywana przez określonego pracownika powinna być uznana za pracę w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych nie powinna decydować nazwa stanowiska pracy lecz jej charakterystyka zgodna z kryteriami zawartymi w art. 3 ust. 1 i 3 w/w ustawy (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt I OPS 4/12 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 587/12).

Także podkreślił, iż w wyroku wydanym na skutek odwołania pracodawcy Sąd Okręgowy we W. uznał, iż sprawy sporne dotyczące nieumieszczenia pracownika w ewidencji a wykonującego takie prace rozpoznane są przez PIP (wyrok Sądu Okręgowego we W., [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 luty 2021 r. sygn. akt [...]).

Poza tym istotne jest stanowisko samego pracodawcy, który występując z wnioskiem do ZUS w sprawie umieszczenia m.in. skarżącego jako "operatora urządzeń" w pionie produkcji, sam potwierdził fakt, iż także skarżący wykonuje prace o szczególnym charakterze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nadto wyjaśnił, że właściwym do rozstrzygnięcia sporu nie jest organ Państwowej Inspekcji Pracy, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny - w przypadku sporów emerytalnych lub sąd powszechny - w przypadku wystąpienia przez pracownika z roszczeniem określonym w art. 189 k.p.c. w trakcie trwania stosunku pracy. Oznacza to, że sporny charakter sprawy zakwalifikowania pracy pracownika do prac wykonywanych w szczególnych warunkach, co jest warunkiem umieszczenia tego pracownika w omawianej ewidencji, wymaga rozstrzygnięcia tej kwestii przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie istotą sporu jest kwestia kompetencji organów PIP do dokonywania ustaleń, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w wykazie stanowisk prowadzonym w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych, a w konsekwencji czy zaskarżona decyzja kasatoryjna i umarzająca postępowanie w tej sprawie jest zasadna.

W rozdziale 7 w/w ustawy zawarto obowiązki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz płatników składek w zakresie tworzenia i prowadzenia centralnego rejestru i wykazu stanowisk pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru i ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W art. 41 dotyczący m rejestrów prowadzonych przez ZUS oraz wykazów i ewidencji prowadzonych przez płatnika składek – w ust. 4 zawarto normę, zgodnie z którą płatnik składek jest obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Natomiast art. 3 reguluje definicje pracy w szczególnych warunkach; czynniki ryzyka; prace o szczególnym charakterze.

Podkreślić także należy, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej aktualne stanowisko sądów administracyjnych jest jednoznaczne, zgodne i konkretne w spornym zakresie. W wyroku z dnia 5 listopada 2020 r., o sygn. akt I OSK 1083/20

w kwestii oceny spełnienia warunków do nabycia prawa do emerytury pomostowej Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, że o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunku do nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy, wydana na podstawie art. 11a ustawy z 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy PIP oraz w razie wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy PIP w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych.

Natomiast WSA w Gliwicach w wyroku z 1 czerwca 2022r., o sygn. akt III SA/Gl 1666/21 w kwestii nakazania umieszczenia nazwiska strony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze

stwierdził, że PIP mogłaby nakazać umieszczenie nazwiska strony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyłącznie wtedy, gdyby stanowisko pracy, na którym pracownik wykonuje pracę znajdowało się już w sporządzonym przez pracodawcę wykazie.

Podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach z 27, 21 i 7 listopada 2019 r., o sygn. akt IV SA/Po 511, 512 i 498/19 uznając, że brak jest kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy do umieszczenia stanowiska konkretnego pracownika w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Jedynym bowiem do czego jest uprawniona inspekcja pracy jest wydanie nakazu umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez inspektora pracy - o ile - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko nie został umieszczony w ewidencji.

Za słuszne należy uznać twierdzenie organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, że sprawa w spornym przedmiocie wykracza poza granice sprawy administracyjnej, prowadzonej przez organy Państwowej Inspekcji Pracy. Zakres stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o PIP musi korelować z nomami ustawy o emeryturach pomostowych regulującymi zakres kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych, a te regulacje w sposób oczywisty ograniczają zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie pojawiających się w tym zakresie zastrzeżeń, właściwym do rozstrzygnięcia sporu nie jest organ Państwowej Inspekcji Pracy, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny - w przypadku sporów emerytalnych lub sąd powszechny - w przypadku wystąpienia przez pracownika z roszczeniem określonym w art. 189 k.p.c. w trakcie trwania stosunku pracy. Oznacza to, że sporny charakter sprawy zakwalifikowania pracy pracownika do prac wykonywanych w szczególnych warunkach, co jest warunkiem umieszczenia tego pracownika w omawianej ewidencji, wymaga rozstrzygnięcia tej kwestii przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych

Zatem konstatując należy stwierdzić, że skoro organy Państwowej Inspekcji Pracy nie są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika, w drodze decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych w sytuacji, gdy pracodawca nie umieścił stanowiska zajmowanego przez danego pracownika w sporządzonym wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 w/w ustawy – to zaskarżona decyzja jest w pełni zasadna, a zarzuty skargi nie mogły odnieść pożądanego przez skarżącego skutku.

Z uwagi na powyższe na podstawie art.151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.