III PSK 47/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 1 kwietnia 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z powództwa I. P., A.J., E.O.
przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w W.
o odprawę pieniężną,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1
kwietnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego we
Wrocławiu
z dnia 14 września 2023 r., sygn. akt VIII Pa 57/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Skarbu Państwa - Izby Administracji Skarbowej
we Wrocławiu na rzecz I. P., A.J., E.O. kwoty po 1350 zł (jeden
tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami
wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
M.G.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 września 2023 r. w pkt 1.
oddalił apelację wniesioną przez stronę pozwaną Skarb Państwa - Izbę
Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Sądu Rejonowego dla
Wrocławia- Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 20 marca 2023 r. zasądzającego w
punkcie I: od strony pozwanej Skarbu Państwa - Izby Administracji Skarbowej we
III PSK 47/24
2
Wrocławiu na rzecz powódki I.P. kwotę 37.660,32 zł wraz z ustawowymi odsetkami
za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2017r. do dnia zapłaty tytułem odprawy
pieniężnej w związku ze zwolnieniem ze służby, w punkcie II: od strony pozwanej
na rzecz powódki I.P. kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego, w punkcie III: od strony pozwanej na rzecz powódki A.J. kwotę
23.947,88 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1
czerwca 2017r. do dnia zapłaty tytułem odprawy pieniężnej w związku ze
zwolnieniem ze służby, w punkcie IV: od strony pozwanej na rzecz powódki A.J.
kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; w punkcie V: od
strony pozwanej na rzecz powódki E.O. kwotę 28.546,92 zł wraz z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 czerwca 2017r. do dnia zapłaty
tytułem odprawy pieniężnej w związku ze zwolnieniem ze służby; w punkcie VI: od
strony pozwanej na rzecz powódki E.O. kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego, w punkcie VII: koszty sądowe we wszystkich
połączonych sprawach zaliczającego na rachunek Skarbu Państwa. Sąd Okręgowy
w punkcie 2 zasądził koszty postępowania.
Pozwany Skarb Państwa - Izba Administracji Skarbowej w W., zastępowany
przez prokuratorię Generalną RP, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu
Okręgowego we Wrocławiu z dnia 14 września 2023 r., zaskarżając ten wyrok w
całości i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 163 ust. 4
ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej w zw. z art. 170 ust. 3 i 4 ustawy z 16
listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji
Skarbowej w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną
wykładnię, polegającą na przyjęciu, że funkcjonariuszowi Służby Celno- Skarbowej,
któremu przedstawiono propozycję zatrudnienia i który tę propozycję przyjął,
przysługuje uprawnienie do otrzymania odprawy pieniężnej, podczas gdy
prawidłowa wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że uprawnienie
do odprawy przysługuje jedynie funkcjonariuszom, którzy nie otrzymali pisemnej
propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby w
strukturach Krajowej Administracji Skarbowej bądź tego rodzaju propozycji nie
przyjęli.
III PSK 47/24
3
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł,
że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27
sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej. oraz art. 170 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 16 listopada
2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, które
wywołują rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów
powszechnych, prowadząc do odmiennych ocen prawnych roszczeń tzw.
ucywilnionych funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej o zapłatę odprawy.
Powódki I. P., A.J. i E.O. w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prokuratorii
Generalnej wniosły o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w
przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o oddalenie skargi
kasacyjnej w całości, w obu przypadkach o zasądzenie od pozwanej na rzecz
każdej z powódek kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym
kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (na
którą powołuje się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo
że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita
wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365, z dnia
11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15
października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).
Z kolei zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej
w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący
III PSK 47/24
4
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Należy zatem podkreślić, że o rzeczywistych
rozbieżnościach w judykaturze można mówić tylko wówczas, gdy brak zgodności
rozstrzygnięć dotyczy takich samych lub bardzo zbliżonych stanów faktycznych, co
skarżący powinien wykazać (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia
2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710).
Przedstawiane wątpliwości i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając
ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z 18 lutego 2015 r., II CSK
428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest też wskazanie argumentów, które
prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej
propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia
2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą
przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,
których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym
orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania
na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia
argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,
nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.
W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w
orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak
też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr
315351; z 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z 12 grudnia 2008 r.,
II PK 220/08, LEX nr 523522; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493).
Wątpliwości dotyczące roszczeń o odprawę w związku ze zwolnieniem ze
służby dochodzonych przez funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, a więc czy
prawo do odprawy powinno przysługiwać funkcjonariuszom, którzy propozycję
pracy otrzymali i ją przyjęli, czy powinno być przyznane jedynie tym
funkcjonariuszom celnym, którym nie zaproponowano ani służby, ani dalszej pracy
w Krajowej Administracji Skarbowej (lub którzy te propozycje odrzucili),
III PSK 47/24
5
odnoszących się do wykładni z art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 170
ust. 3 i 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji zostały
rozstrzygnięte uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2024 r. (III PZP 2/23,
OSNP 2024 nr 7, poz. 69). Stwierdzono w niej, że funkcjonariuszowi służby celnej,
który zgodnie z art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy
wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r.,
poz. 1948) stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę w
jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję,
o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia
na podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej
wymienionej ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji
Skarbowej na podstawie umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem
służby - prawo do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia
2009 r. o Służbie Celnej, w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i
4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej).
Podejmując uchwałę, Sąd Najwyższy przyznał, że problematyka skutków tzw.
„ucywilnienia” stosunków służbowych funkcjonariuszy Służby Celnej przez
regulacje Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej
stała się już przedmiotem bogatego orzecznictwa sądowego, w tym orzeczeń Sądu
Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny
przedstawił koncepcję „przekształcenia” administracyjnoprawnego stosunku służby
w stosunek pracy w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu
Administracyjnego z 1 lipca 2019 r., I OPS 1/19 (ONSAiWSA 2019 nr 5, poz. 71).
Jednak koncepcja ta została trafnie odrzucona w orzecznictwie Sądu
Najwyższego (por. np. postanowienie z 4 lutego 2021 r., II PSKP 6/21, LEX nr
3117767; uchwała Sądu Najwyższego z 19 lutego 2020 r., III PZP 7/19, OSNP
2020 nr 7, poz. 63), który przyjął, że w zaistniałej sytuacji doszło do ustania
stosunku służbowego i nawiązania w jego miejsce stosunku pracy. We wskazanej
wyżej uchwale Sądu Najwyższego (III PZP 7/19), tak samo w postanowieniu Sądu
Najwyższego z 4 lutego 2021 r., II PSKP 6/21 (Zeszyty Naukowe Sądownictwa
Administracyjnego 2022, nr 1, s. 132, z omówieniem M. Szpyrki) Sąd Najwyższy
uznał, że zawierając umowę o pracę strony stosunku służbowego, jednocześnie
III PSK 47/24
6
przyjmują, iż ulega zakończeniu dotychczasowy administracyjnoprawny stosunek
służbowy funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak
„przekształcenie”, w którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli
przykładowo jak w odnowieniu z art. 506 k.c., lecz sytuacja, w której poprzedni
stosunek służby ulega zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek
prawny (stosunek pracy). Ta zmiana ma u podstaw ukształtowaną ustawą
alternatywę, w której istnieje wybór między przyjęciem propozycji zatrudnienia na
podstawie umowy o pracę a wygaśnięciem stosunku służbowego. Wybór
zatrudnienia pracowniczego nie oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy
się. Ustanie w takiej sytuacji stosunku służbowego, wynikające w istocie z
uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie zatrudniony jako pracownik, uzasadnia
stwierdzenie, że dochodzi do zwolnienia z dotychczasowej służby. W konsekwencji
powyższego Sąd Najwyższy przyjął we wskazanej uchwale stanowisko, że były
funkcjonariusz celny ma prawo do otrzymania świadectwa służby na podstawie
art. 188 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej w związku z art. 171
ust. 1 pkt 2 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji
Skarbowej.
W dalszej części uzasadnienia Sąd Najwyższy uznał, że podstawa do
przyjęcia poglądu o przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z
prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę
równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne. Sąd
Najwyższy stanął zatem na stanowisku, zgodnie z którym, mimo że prawo do
odprawy nie wynika wprost z art. 170 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o
Krajowej Administracji Skarbowej, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni
językowej na rzecz wykładni funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z
analizy orzeczeń Sądu Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście
od wyników wykładni językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do
absurdu albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji lub gdy
zachodzi sprzeczność jej wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego
albo niemożność jej akceptacji ze względów moralnych lub społecznych (uchwały
Sądu Najwyższego: z dnia 14 października 2004 r., III CZP 37/04, OSNC 2005 nr 3,
poz. 42; z dnia 20 lipca 2005 r., I KZP 18/05, OSNKW 2005 nr 9, poz. 74; z dnia 23
III PSK 47/24
7
maja 2012 r., III CZP 11/12, OSNC 2012 nr 10, poz. 118; wyroki Sądu Najwyższego:
z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 7; z dnia 21 lipca
2004 r., V CK 21/04, OSNC 2005 nr 7-8, poz. 137; z dnia 18 stycznia 2008 r.,
V CSK 351/07, OSNC 2009 nr 3, poz. 44; z dnia 17 maja 2023 r., I PSKP 20/22,
OSNP 2024 nr 1, poz. 3). W ocenie Sądu Najwyższego odprawa w służbach
mundurowych ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej
Polskiej. Jest to dodatkowym uzasadnieniem dla jej wypłaty osobie, która w sposób
niezawiniony i wbrew swojej woli służbę tę kończy. W przypadku funkcjonariusza,
którego służba na skutek przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na
stanowisku w ramach korpusu służby cywilnej uległa zakończeniu i który utracił
szereg uprawnień składających się na tzw. "prawo do munduru", konieczne jest
zrekompensowanie mu dotychczasowych szczególnych warunków służby
związanych z pracą w formacji mundurowej.
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 64 ust. 2 Konstytucji RP jest uznaną w
orzecznictwie Sądu Najwyższego podstawą uzasadniającą przyznanie świadczenia
funkcjonariuszom (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia
2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 227). Sytuacja takiego
funkcjonariusza nie może być gorsza od sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek
służbowy wygasł wobec niezaproponowania lub odrzucenia zatrudnienia w formie
pracowniczej, podczas gdy obaj tracą swój status funkcjonariusza oraz związane z
nim uprawnienia. Sam fakt nawiązania stosunku pracowniczego z Krajową
Administracją Skarbową nie poprawia sytuacji byłego funkcjonariusza na tyle, aby
uznać, że wyłącza prawo do odprawy. Podkreślił, że jego sytuacja nie różni się
zasadniczo od sytuacji funkcjonariusza, który przed wygaśnięciem stosunku
służbowego znalazł nową pracę i nawiązał stosunek pracy bezpośrednio po
wygaśnięciu stosunku służbowego, a przecież w tym drugim przypadku
przysługiwałaby mu odprawa na podstawie art. 170 ust. 4 Przepisów
wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej.
Zgodnie z art. 163 ust. 4 uchylonej ustawy o Służbie Celnej
funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem
lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w
wysokości określonych w ust. 1-3 tego artykułu. Przepis ten odnosi się
III PSK 47/24
8
bezpośrednio do zniesienia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, nie zaś do
likwidacji i przekształcenia całej Służby, nie budzi jednak wątpliwości Sądu
Najwyższego, że w takiej sytuacji, jak będąca podstawą dla rozpatrywanego
zagadnienia prawnego, do funkcjonariusza per analogiam znajdzie odpowiednie
zastosowanie art. 170 ust. 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej
Administracji Skarbowej, który przyznaje świadczenia należne w związku ze
zniesieniem lub reorganizacją jednostki w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej.
Wynika to ze wskazanego powyżej faktu tożsamości sytuacji funkcjonariusza,
którego stosunek służbowy wygasł z uwagi na nieprzyjęcie zaproponowanych
warunków, jak również z uwagi na ich przyjęcie i nawiązanie w miejsce wygasłego
stosunku służbowego, stosunku pracy. Tym samym funkcjonariuszowi należna jest
odprawa na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu
powołanej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił zatem powody, dla których nie można
zaakceptować stanowiska skarżącego (to jest, że powodom nie należy się odprawa
pieniężna), a tym samym wyznaczył standard interpretacyjny, który obecnie nie
uzasadnia odmiennej wykładni niż ta zaprezentowana w uchwale.
Mając na względzie przede wszystkim przywołaną wyżej argumentację
zawartą w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego, należy uznać, że nie
zachodzą podstawy dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ
wątpliwości na tle wykładni powołanych przez skarżącego przepisów zostały
rozstrzygnięte w judykaturze i to w sposób odpowiadający interpretacji tychże
przepisów zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono
stosownie do art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
[SOP]
M.G.
III PSK 47/24
9
