III OZ 1363/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji [...] na punkt II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 155/21 o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego i zwrocie Fundacji [...] wpisu od skargi w sprawie ze skargi Fundacji [...] na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Kościanie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 16 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Poznaniu umorzył postępowanie sądowoadministracyjne (pkt I.) i zwrócił skarżącej Fundacji uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł (pkt II.). W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 28 października 2021 r. Fundacja cofnęła wniesioną skargę, wskazując że otrzymała odpowiedź od organu na swój wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Fundacja wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności, które mogłyby przemawiać za niedopuszczalnością cofnięcia skargi w rozumieniu art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze. zm.; dalej: "p.p.s.a."), co skutkowało umorzeniem postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Z kolei wniosek o zasądzenie od organu kosztów zastępstwa procesowego, w ocenie tego Sądu, nie zasługiwał na uwzględnienie. Prawo takie przysługuje bowiem stronie z mocy art. 201 § 1 p.p.s.a. jedynie w razie umorzenia postępowania

z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. (tzn. w sytuacji uwzględnienia skargi przez organ w trybie tzw. autokontroli). Sąd wskazał, że w sprawach dotyczących skarg na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania przyjmuje się, że wydanie przez organ decyzji/postanowienia po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność nie zwalnia wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia czy organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), jak również czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu - art. 149 § 1a, art. 149 § 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1441/16). Nie można zatem było wprost przyjąć, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji uznał cofnięcie skargi za skuteczne, nie ma zatem podstaw do zastosowania art. 201 § 1 p.p.s.a. Przy umorzeniu postępowania na skutek cofnięcia skargi, niezależnie od przyczyny, która legła u podstaw takiej decyzji strony skarżącej, przepisy p.p.s.a. nie przewidują zwrotu kosztów postępowania, a jedynie zwrot wpisu od pisma cofniętego, o czym stanowi art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1028/14, niepubl.).

Z wyżej wymienionych względów Sąd ten stwierdził, że wniosek o zwrot kosztów zastępstwa procesowego nie mógł zostać uwzględniony, a w pkt II postanowienia orzekł o zwrocie skarżącej tylko uiszczonego wpisu w wysokości 100 zł.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Fundacja, podnosząc że w niniejszej sprawie Sąd w sposób nieuprawniony zasądził jedynie zwrot opłaty od skargi w sytuacji, gdy skarga nie została cofnięta i Fundacji należy się zwrot niezbędnych kosztów strony reprezentowanej przez adwokata. Zdaniem Fundacji w piśmie z 28 października 2021 r. zwrócono jedynie uwagę, że postępowanie w zakresie zobowiązania organu do udzielenia odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest bezprzedmiotowy. Z niewiadomych przyczyn Sąd potraktował to pismo jako cofnięcie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami tego środka odwoławczego. Ten brak związania odnosi się do podstaw zażalenia, tj. zarzutów i wniosków podniesionych

w tym środku odwoławczym. Od tego braku związania należy jednak odróżnić zakres zaskarżenia. Pomijając ewentualną nieważność zaskarżonego orzeczenia, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartym w zażaleniu wskazaniem, co do zaskarżonej części orzeczenia (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2020 r., sygn. akt II OZ 974/20, LEX nr 3097895). W odniesieniu do art. 183 § 1 oraz art. 186 p.p.s.a. warto przypomnieć pogląd, według którego Sąd odwoławczy nie może poddać kontroli niezaskarżonej części orzeczenia sądu pierwszej instancji, ponieważ oznaczałoby to działanie ex officio, które - poza przypadkami nieważności postępowania - nie jest dopuszczalne (patrz: Tadeusz Woś "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne a konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy "bez nieuzasadnionej zwłoki", Państwo i Prawo 2003/8/s. 33; Hanna Knysiak-Sudyka (w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod. red. T. Wosia, WK 2016, pkt 1 do art. 183).

W zawiązku z powyższym uznać należało, że przedmiotem niniejszej sprawy wpadkowej, z uwagi na jednoznaczne zaskarżenie w zażaleniu jedynie punktu II postanowienia z 16 listopada 2021 r., jest kwestia zwrotu skarżącej Fundacji uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Za niezwiązaną z istotą sprawy należało więc uznać argumentację zawartą w zażaleniu, kwestionującą punkt I ww. postanowienia, odnoszący się do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjaśnić w tym kontekście jedynie należy, że w piśmie z 28 października 2021 r. Fundacja reprezentowana przez adwokata, wobec "otrzymania odpowiedzi na skargę oraz uznania skargi przez organ", wniosła o umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji potraktował ww. pismo jako oświadczenie o cofnięciu skargi i umorzył postępowanie sądowoadministracyjne oraz zwrócił skarżącej uiszczony wpis. Jeżeli inny był zamiar skarżącej i pismo to nie stanowiło cofnięcia skargi, to powinna była zaskarżyć całość przedmiotowego postanowienia lub co najmniej punkt I., tak żeby Naczelny Sąd Administracyjny mógł ocenić zgodność z prawem tej części kwestionowanego orzeczenia.

Na marginesie można dodatkowo wskazać, że rozstrzygnięcia sprawy przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność nie należy utożsamiać z uwzględnieniem skargi przez organ w oparciu o art. 54 § 3 p.p.s.a. Rozumowanie takie nie tylko pozostaje w sprzeczności z brzmieniem tego przepisu, lecz także skutkowałoby znaczącym poszerzeniem zakresu jego zastosowania. Abstrahuje ono ponadto od brzmienia art. 149 § 1-1a p.p.s.a. z którego wynika, że sąd administracyjny uprawniony jest do orzekania także o tym, czy bezczynność w danej sprawie zaistniała i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (por. postanowienia NSA: z 19 lipca 2019 r., sygn. akt II OZ 665/19 oraz z 16 maja 2019 r. sygn. akt II OZ 437/19).

Odnosząc się zaś do przedmiotu niniejszej sprawy, to zgodnie z trafnie powołanym przez Sąd pierwszej instancji art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Z uwagi na fakt, że kwestia cofnięcia skargi została przez Sąd pierwszej instancji przesądzona, to za prawidłowe należało uznać rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu Fundacji uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Wbrew stanowisku Fundacji w niniejszej sprawie skarżącej nie należał się zwrot kosztów postępowania w oparciu o art. 201 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, bowiem przedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne zostało umorzone na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co nie zostało przez Fundację skutecznie zakwestionowane. W związku z powyższym nie było podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.