III KO 93/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 kwietnia 2026 r.
SSN Waldemar Płóciennik
w sprawie A. L. i M. M.
oskarżonych z art. 231 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 15 kwietnia 2026 r.,
wniosku Sądu Rejonowego w Oświęcimiu
z dnia 18 marca 2026 r., II K 205/26,
w przedmiocie przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Oświęcimiu postanowieniem z dnia 18 marca 2026 r., w
sprawie o sygn. akt II K 205/26, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie
sprawy A. L. i M. M., oskarżonych z art. 231 § 1 k.k. i art. 107 ust. 1 ustawy o
ochronie danych osobowych w zw. z art. 11 § 2 k.k., do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że
oskarżonymi w sprawie są funkcjonariusze Policji Komisariatu Policji w C., którzy
często, z racji rejonizacji, współpracują Sądem, czy to w związku z
doprowadzeniami oskarżonych, świadków, czy też sami są świadkami w sprawach
karnych i wykroczeniowych, co może zrodzić w społeczeństwie przekonanie, że
III KO 93/26
2
rozstrzygnięcie sprawy uzależnione może być od relacji zawodowych istniejących
między pracownikami wymiaru sprawiedliwości.
W dniu 3 kwietnia 2026 r., w ślad za przekazanymi aktami, do Sądu
Najwyższego wpłynęło pismo pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej, w którym
wnosi on o nieuwzględnienie wystąpienia Sądu Rejonowego w Oświęcimiu
wskazując, iż w sprawie nie wystapiły przesłanki przewidziane w art. 37 § 1 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu w
trybie art. 37 § 1 k.p.k., jako odstępstwo od zasady rozpoznawania sprawy przez
sąd właściwy miejscowo, ma charakter wyjątkowy. Niejednokrotnie Sąd Najwyższy
podkreślał, że zastosowanie tej instytucji może nastąpić tylko wtedy, gdy występują
okoliczności, które mogą stwarzać uzasadnione przekonanie o braku warunków do
obiektywnego rozpoznania sprawy w danym sądzie. Odstąpienie od zasady
właściwości miejscowej może uzasadniać wystąpienie takich okoliczności, które u
postronnego i niezainteresowanego sposobem rozstrzygnięcia danej sprawy
obserwatora procesu mogą zrodzić podejrzenie braku obiektywizmu w jej
rozpoznaniu przez sąd właściwy. W swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy
wielokrotnie zwracał również uwagę na fakt, że nadmierne wykorzystywanie
omawianej instytucji jest niedopuszczalne, gdyż przynosi szkodę wymiarowi
sprawiedliwości, podważając zaufanie do niezależności sądów i niezawisłości
sędziów (m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2005 r., V KO
19/05 czy z dnia 26 lutego 2007 r., IV KO 8/07).
Do uwzględnienia wniosku Sądu Rejonowego w Oświęcimiu nie jest
wystarczające utrzymywanie, że z tego tylko powodu, że oskarżeni są policjantami i
w związku z tym pozostają w relacjach służbowych z Sądem właściwym brak jest
należytych warunków do rozpoznania sprawy przez ten Sąd. Sąd Najwyższy nie
znajduje podstaw do przyjęcia, w realiach tej sprawy, że w szerokim odbiorze
społecznym może dojść do wątpliwości czy powyższa sprawa rozpoznana zostanie
w sposób bezstronny. Przyjęcie odmiennego stanowiska doprowadziłoby w
konsekwencji do sytuacji, w której sprawy funkcjonariuszy Policji z reguły nie byłyby
rozpoznawane przez sądy miejscowo właściwe. Stanowiłoby to wyraz generalnej
III KO 93/26
3
nieufności do niezależności i obiektywizmu sędziów w rozpoznawaniu pewnych
kategorii spraw. W orzecznictwie Sądu Najwyższego niejednokrotnie podkreślano,
że sam fak istnienia kontaków zawodowych osob związanych z sędziami sądu
rozpoznającego sprawę, w tym funkcjonariuszy policji, nie uzasadnia jeszcze
konieczności przekazania sprawy ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości.
Niezbędne jest wykazanie dodatkowych okoliczności uzasadniających taką
decyzję, w szczególności takich jak regularność i częstotliwość kontaktów
zawodowych z sędziami danego sądu (zob. m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 14 lipca 2004 r., IV Ko 26/04 i z dnia 11 października 2005 r.,
III KO 58/05). W wystąpieniu Sądu Rejonowego okoliczności takich w dostateczny
sposób nie wykazano, nietrafnie zaliczając przy tym policjantów do pracowników
wymiaru sprawiedliwości. Zauważyć też trzeba, iż czyny zarzucane
funkcjonariuszom Policji nie pozostają w jakimkolwiek związku z funkcjonowaniem
Sądu Rejonowego w Oświęcimiu, czy z orzekającymi w nim sędziami.
Wnioskujący Sąd nie wykazał nadto, aby wszyscy sędziowie tego Sądu
utracili kwalifikacje do obiektywnego rozpoznania sprawy i aby zaistniała sytuacja
stwarzała w opinii publicznej przekonanie o braku warunków do właściwego
rozstrzygnięcia sprawy oraz braku zdolności wszystkich sędziów tego Sądu do
zachowania bezstronności. Regulacja art. 37 § 1 k.p.k. ma służyć wyeliminowaniu
rzeczywistych zagrożeń dla orzekania w sytuacjach, w których – ze względu na
dobro wymiaru sprawiedliwości – wszyscy sędziowie danego sądu, przynajmniej w
odbiorze zewnętrznym – nie gwarantują zachowania bezstronności i nie może
zastępować instytucji uregulowanej w przepisach art. 40 – 44 k.p.k.
Z powyższych względów, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
III KO 93/26
4
