III KO 91/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 27 marca 2025 r.
SSN Małgorzata Gierszon
w sprawie H. T.
oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. i inne
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 27 marca 2025 r.,
wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego
od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO 91/24,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
wyłączyć SSN Ryszarda Witkowskiego od udziału
w rozpoznaniu sprawy III KO 91/24.
UZASADNIENIE
W dniu 4 marca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego
H. T. o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO 91/24 SSN Ryszarda
Witkowskiego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
Uzasadniając ten wniosek obrońca podał dwie okoliczności. Pierwsza dotyczy
powołania SSN Ryszarda Witkowskiego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano na mocy ustawy z dnia
8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw, co stanowi samoistną przesłankę do uznania, że w
sprawie doszło do nienależytej obsady Sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Druga okoliczność dotyczy tego, że obrońca skazanego „jawnie, ostentacyjnie,
wręcz manifestacyjnie, m.in. we wniosku z dnia 8 października 2024 roku,
kwestionuje urbi et orbi, prawo Sędziego SSN Ryszarda Witkowskiego do
III KO 91/24
2
orzekania w Sądzie Najwyższym, co przekłada się na negatywny stosunek osobisty
SSN Ryszarda Witkowskiego do obrońcy oskarżonego H. T. w osobie adw. P. R. i
jest okolicznością osobistą związaną z osobą Sędziego SSN Ryszarda
Witkowskiego wskazaną w art. 41 § 1 k.p.k.” W dalszej części uzasadnienia
wniosku obrońca podał również argument, że SSN Ryszarda Witkowskiego dotyczą
te same okoliczności, które podniesione zostały jako okoliczności przemawiające
potrzebą wznowienia postępowania, co sprawia, że SSN Ryszard Witkowski
rozstrzygałby o problemie, który dotyczy również jego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek jest zasadny.
Przemawia za tym potrzeba zapewnienia stronie postępowania karnego
dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd
Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą
trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-
1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu
w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie
sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana
uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład
Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały trzech Izb stanu rzeczy nie zmieniło
orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20,
OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały
obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23
listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z
dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja
2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.
Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało
następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), gdzie wskazano
m.in., że „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego,
który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową
III KO 91/24
3
Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu
bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do
sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”. Jest
ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95;
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z
dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego
2024 r., II KK 627/23).
Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
(dalej: „ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce
(skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w
procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie
ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od
władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak
powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt
284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16
września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z
dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr
49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp.
z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia
23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21).
Przyznać należy rację obrońcy, że dodatkowo za wyłączeniem SSN
Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy III KO 91/24 przemawia fakt, że
wniosek o wznowienie postępowania oparty został na okolicznościach, które
dotyczą SSN Ryszarda Witkowskiego. Rozpoznanie przez niego tej sprawy
doprowadziłoby dodatkowo do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
III KO 91/24
4
[J.J.]
[a.ł]]
