III KO 61/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 czerwca 2025 r.
SSN Paweł Kołodziejski
w sprawie D. T.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 11 czerwca 2025 r.
wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego
Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy o sygn. akt III KO 61/24
na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario
p o s t a n o w i ł :
nie uwzględnić wniosku
UZASADNIENIE
W dniu 10 maja 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy
skazanego D. T. o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego od rozpoznania sprawy
zarejestrowanej pod sygn. akt III KO 61/24. Powołując się na przepisy art. 41 § 1
k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. wskazał, że w jego ocenie zachodzi uzasadniona
wątpliwość co do bezstronności Ryszarda Witkowskiego ze względu na wadliwą
procedurę powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego tj. na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw oraz z uwagi na okoliczność orzekania przez ww. w nieistniejącej już Izbie
Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, także już w chwili zawieszenia jej
III KO 61/24
2
funkcjonowania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jednocześnie
autor wniosku wskazał, że jedyną podstawą wznowienia postępowania, wskazaną
we wniosku o wznowienie postępowania jest „wadliwe orzekanie” przez Sąd
Apelacyjny w Rzeszowie z udziałem sędziów, którym obrońca skazanego zarzucił
„korzystanie z niezwykłego wsparcia przedstawicieli władzy innej niż sądownicza na
drodze swojej kariery zawodowej w zamian za poparcie dla „reform" wymiaru
sprawiedliwości”. W ocenie obrońcy orzekanie przez SSN Ryszarda Witkowskiego
w takiej sprawie byłoby rażącym naruszeniem zasady nemo iudex in causa sua.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wątpliwość co do bezstronności
sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z
jego powołaniem i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w
procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m.in. postanowienie SN z
dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć
bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych
sędziów (vide postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22).
Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, z którego wynika, że „[a]rt. 41 § 1 w
związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania
karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741
pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w
zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z
powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą
sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej
Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz.
190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej”.
Także z brzmienia art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej ustawa o SN), dodanego ustawą z
III KO 61/24
3
dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych
innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1259) wynika, że okoliczności towarzyszące
powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do
podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania
jego niezawisłości i bezstronności. Zresztą, skoro ustawa o SN w sposób
szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście
okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po
powołaniu (vide art. 29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w
stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej
przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023 r.,
V KK 485/21).
Tym samym wniosek o wyłączenie SSN Ryszarda Witkowskiego w trybie art.
41 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim wskazuje na wadliwość jego powołania na
stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, tj. w następstwie wniosku Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, uznać
należało za niedopuszczalny z mocy ustawy.
Oceny tej nie zmieniają przywołane we wniosku orzeczenia Sądu
Najwyższego. Zresztą zauważyć należy, że obecnie nie istnieje żaden judykat,
który nakazywałby traktować wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności
towarzyszące powołaniu Pana Ryszarda Witkowskiego na stanowisko sędziego
Sądu Najwyższego jako bezwzględną przyczynę odwoławczą. Skutek taki mogłaby
wywołać jedynie uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt
BSA I-4110-1/20 (OSNKW z 2020 r. Nr 2, poz. 7), niemniej jednak została ona
uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt
17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i
art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPCz (wyrok TK z dnia
20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, nr 61). W związku z powyższym,
z dniem ogłoszenia rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wywiera
ona skutków prawnych polegających na związaniu jej treścią składów orzekających
Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału
III KO 61/24
4
Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Żaden
organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz nierespektowania orzeczeń
Trybunału Konstytucyjnego (zob.m.in. wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2018 r., III PK
71/17; postanowienie SN z dnia 12 kwietnia 2021 r., sygn. I NZP 1/21;
postanowienie SN z dnia 23 września 2021 r., IV KZ 37/21; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; zdanie odrębne sędziego
Sądu Najwyższego Dariusza Kali do uzasadnienia postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt III KK 435/22; wyrok SN z dnia 19
maja 2023 r., I KA 4/23; postanowienie SN z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23;
postanowienie SN z dnia 2 lutego 2024 r., III KK 439/23). Z tych też względów
udział w składzie orzekającym osoby powołanej na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie musi
automatycznie zostać potraktowany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza, a w
konsekwencji w każdym przypadku skutkować koniecznością wyłączenia od
rozpoznania sprawy (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28
listopada 2023 r., I KK 162/23; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia
2023 r., I KK 162/23).
Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 9 lipca
2020 r., C-272/19, VQ przeciwko Land Hessen, w pkt 54, wskazał, iż sam fakt, że
władze wykonawcze lub ustawodawcze uczestniczą w procesie mianowania
sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz, ani
do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeżeli po mianowaniu
zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach
wykonywania swoich obowiązków (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). Wnioskodawca w żaden sposób nie
uprawdopodobnił, że taka sytuacja zachodziła w stosunku do SSN Ryszarda
Witkowskiego. W szczególności do okoliczności uzasadniających wyłączenie w
oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. nie jest wystarczające samo powołanie się na fakt, iż ww.
wykonywał obowiązki w nieistniejącej już Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego.
Podnosząc w tym zakresie zastrzeżenia wnioskodawca winien przywołać konkretne
III KO 61/24
5
zachowania sędziego, które mogłyby wskazywać na utratę przymiotu bezstronności
w realiach niniejszej sprawy.
Odnosząc się natomiast do twierdzenia obrońcy, iż rozpoznanie przez SSN
Ryszarda Witkowskiego wniosku o wznowienie będzie stanowiło złamanie zasady
nemo iudex in causa sua zauważyć należy, że w realiach niniejszej sprawy ww. nie
orzeka „we własnej sprawie”, gdyż okoliczności „jego sprawy” nie stanowią
przedmiotu postępowania, a wydane przez niego orzeczenie w żaden sposób nie
będzie miało wpływu na sferę jego własnych uprawnień, bądź obowiązków
prawnych (zob. np. postanowienie SN z dnia 2 października 2024 r., V KK 282/24 i
przywołane tam orzeczenia). Ponadto jako całkowicie gołosłowne traktować należy
sugestie, że SSN Ryszard Witkowski w trakcie kariery zawodowej korzystał z
„niezwykłego wsparcia przedstawicieli władzy innej niż sądownicza” i to w zamian
za „poparcie dla „reform” wymiaru sprawiedliwości”. Wnioskodawca nie przedstawił
żadnych dowodów na poparcie tak daleko idących twierdzeń.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[J.J.]
[a.ł]
