ZARZĄDZENIE

Dnia 22 lutego 2024 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk

Na podstawie art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 530 § 2 k.p.k. i art. 429 § 1 k.p.k. odmawia przyjęcia wniosku skazanego M. Ś. z dnia 3 stycznia 2024 r. (data wpływu do SN), o wznowienie z urzędu postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt II AKzw 719/23, utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II 1 Ko 71/23, w przedmiocie rozstrzygnięcia wątpliwości co do wykonania orzeczenia, jako niedopuszczalnego z mocy ustawy.

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 3 stycznia 2024 r. (data wpływu do SN) skazany M. Ś. wniósł o wznowienie z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 2023 t., sygn. akt II AKzw 719/23, którym to orzeczeniem utrzymano w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II 1 Ko 71/23, rozstrzygające – w trybie art. 13 k.k.w. – wątpliwości co do wykonania wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt II K 31/17, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II AKa 42/20, poprzez wskazanie, że orzeczony w wyroku system terapeutyczny wykonania kary ma być wykonywany na oddziale terapeutycznym dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo. Analiza treści tego pisma wskazuje, że zdaniem skazanego nie jest możliwe w trybie art. 13 k.k.w. uzupełnianie brakującego elementu wyroku poprzez dookreślenie sposobu terapeutycznego sposobu wykonania kary. Z dalszej części wywodu wynika, że M. Ś. upatruje potrzeby wznowienia postępowania również w treści art. 540b § 1 k.p.k., bowiem jak stwierdził, nie został powiadomiony o terminie posiedzenia Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w sprawie II AKzw 719/23, chociaż przysługiwało mu prawo uczestniczenia w tej czynności procesowej i w związku z tym złożenia wniosku o doprowadzenie na termin tego posiedzenia.

Wreszcie w kolejnym piśmie z dnia 29 stycznia 2024 r. (data wpływu do SN) skazany zakwestionował posługiwanie się przez Sąd odwoławczy: dokumentem na k. 64 (powinno być na k. 61), zgodnie z którym zaburzenia skazanego (zespół organiczny z zaburzeniami charakteru i osobowości w obrazie zespołu psychoorganicznego charakteropatycznego) potwierdzony został w orzeczeniu psychologiczno-penitencjarnym z dnia 28 czerwca 2022 r., w którym stwierdzono u skazanego przeciętny poziom funkcjonowania intelektualnego i zaburzenia osobowości na tle zmian w ONU oraz przedstawioną przez samego M. Ś. (pismo z dnia 21 kwietnia 2023 r.) opinią sądowo-psychiatryczno-psychologiczną z dnia 7 grudnia 2020 r., ze sprawy […] (k. 105). Do pisma tego dołączył opinię biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa wydaną ustnie na rozprawie w dniu 9 marca 2023 r. w Sądzie Rejonowym w R. w sprawie o sygn. akt II K […]/20, w której biegli ci w oparciu o badanie kliniczne nie stwierdzili u badanego wyraźnych, znaczących zaburzeń organicznych, które mogłyby skutkować zastosowaniem art. 31 § 1 i 2 k.k., wskazując, że „(…) Dyskretne objawy organiczne mogą przejawiać się w wielu sytuacjach, przy zmęczeniu, niewyspaniu, nadużywaniu niektórych leków, jednakże nie ma to żadnego wpływu na zastosowaniu art. 31 § 2 k.k. Dyskretne zaburzenia osobowości nie wymagają leczenia” (k. 27 akt SN). Zdaniem skazanego opinia ta podważa orzeczenie psychologiczno-penitencjarne, opinię zespołu biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa z Ł. oraz inne opinie wykorzystywane w sprawie II AKzw 719/23.

W tym stanie rzeczy zważyć należało, co następuje.

Przy zakreślonym przedmiocie postępowania wynikającym z powołanych wyżej pism skazanego wskazać na wstępie należy, że rozpoznanie każdego wniosku o wznowienie postępowania, w tym również zawierającego sygnalizację potrzeby orzekania przez sąd wznowieniowy z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), musi poprzedzać badanie dopuszczalności takiego wniosku (sygnalizacji) – art. 545 § 1 k.p.k. w zw. ze stosowanymi odpowiednio przepisami art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 in fine k.p.k.

Wniosek o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie sporządzony osobiście przez M. Ś., niezależnie od tego czy traktować go jako sygnalizację, czy też wskazanie na przesłankę wznowienia określoną w art. 540b § 1 k.p.k., jest niedopuszczalny z mocy ustawy, a to, w oparciu o powołane wyżej przepisy art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 in fine k.p.k. – stosowane w postępowaniu wznowieniowym odpowiednio (art. 545 § 1 k.p.k.), musiało skutkować odmową jego przyjęcia.

W świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy tylko „postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem”. Wszelkie zatem podstawy wznowieniowe, w tym także i te określone w art. 540a k.p.k., art. 540b k.p.k. oraz w art. 542 § 3 k.p.k., dotyczą tylko takiego postępowania. Stanowi je zaś postępowanie w przedmiocie procesu, a więc dotyczące odpowiedzialności karnej określonej osoby, w tym i dopuszczalności procedowania w tej materii. Od tej reguły istnieją wszelako wyjątki. Sąd Najwyższy wielokrotnie dopuszczał wznowienie postępowania także i do innych kategorii orzeczeń. Wskazywał chociażby na dopuszczalność wznowienia postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.), i to zarówno postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia, jak również postępowania o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia, prowadzonych na podstawie tej ustawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 września 2003 r., III KO 26/03; z dnia 7 grudnia 2004 r., III KO 17/04), czy też postępowania w przedmiocie odpowiedzialności Skarbu Państwa za niesłuszne skazanie lub pozbawienie wolności przez zatrzymanie, czy tymczasowe aresztowanie, a wreszcie postępowania lustracyjnego prowadzonego w oparciu o ustawę z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi (Dz. U. z 1999 r., Nr 42, poz. 428), (zob. postanowienie Sądu Najwyższego: z dnia 21 kwietnia 2005 r., II KO 59/04, OSNKW 2005, nr 5-6, poz.56). W doktrynie od dawna podkreśla się także możliwość wznowienia postępowania również w odniesieniu do postępowań ubocznych, a więc co do innego niż zasadniczy nurt procesu, ale co najwyżej takich, które mają autonomiczny charakter względem tego nurtu, a więc nie są z nim związane (M. Biłyj, M. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i praktyki, Warszawa 1980 r., s. 59 – 60).

Powszechnie (tak w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie) przyjmuje się w związku z tym, iż wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym jest dopuszczalne tylko w zakresie przekraczającym możliwości zmiany postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. Przepis ten przewiduje szczególny tryb kontroli i wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie przepisów kodeksu karnego wykonawczego, ograniczony jednak do badania wyłącznie okoliczności faktycznych, nowych lub nieznanych sądowi w chwili orzekania. Nie może więc służyć do korygowania błędów prawnych, co oznacza, że wznowienie postępowania w odniesieniu do postępowania wykonawczego może nastąpić tylko w wypadkach, których dotyczy art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 540 § 2 i 3 k.p.k., jak również na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 21 marca 1996 r., III KRN OSNKW 1996, z. 5-6, poz. 26; z dnia 14 grudnia 2004 r., IV KO 35/04;z dnia 15 kwietnia 2010 r., III KO 23/10; K. Postulski, Glosa do postanowienia SN z dnia 5 lutego 2003 r., V KK 241/02, PS 2004, nr. 2, s.159).

Oczywiste jest przy tym – z racji przytoczonej już treści art. 540 § 1 k.p.k. – że ograniczeniem możliwości wznowienia postępowania toczącego się w ramach postępowania wykonawczego jest wymóg, aby dotyczyło ono orzeczenia kończącego to postępowanie sądowe. Takim będzie to, które definitywnie zamyka rozpoznanie danej kwestii i przez to mające cechy trwałości. W orzecznictwie i w piśmiennictwie podkreśla się, iż na gruncie postępowania wykonawczego orzeczeniem (postanowieniem) kończącym postępowanie jest takie, które powoduje trwałe przekształcenie sposobu lub trybu wykonywania kary lub innego środka (por. Z. Doda, Rewizja nadzwyczajna w polskim procesie karnym, Warszawa 1972, s. 132 – 133; W. Grzeszczak, Kasacja w prawie karnym, Warszawa 1996, s. 23, A. Herzog, Glosa do postanowienia SN z dnia 16 września 2008 r., sygn. IV KO 108/08, Pr. I Pr., 2009, nr 5, s.174; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia z 26 maja 2004 r., V KK 64/04; z dnia 3 września 2015 r., V KO 43/15, ; z dnia 6 września 2018 r., III KO 76/18).

Oceniając charakter i następstwa postanowienia w przedmiocie określenia orzeczonego w wyroku systemu terapeutycznego odbywania kary poprzez wskazanie, że ma być ona wykonywana na oddziale terapeutycznym dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo (pomijając kwestię, czy mogło to nastąpić w oparciu o przepis art. 13 k.k.w. i czy w ogóle było konieczne), zauważyć należy, że nie jest to orzeczenie zamykające definitywnie wskazaną kwestię, a więc mające charakter trwały. Oczywiste jest, że wykonywanie kary pozbawienia wolności we wskazanym w wyroku systemie terapeutycznym (art. 62 k.k.) trwa tak długo jak wymagają tego przesłani określone w art. 96 § 1 k.k.w. Natomiast skazanych, którzy nie wymagają już oddziaływania specjalistycznego, o którym mowa w art. 96 k.k.w. (system terapeutyczny) przenosi się do odpowiedniego systemu wykonania kary (art. 97 § 3 k.k.w.). Jest to więc sytuacja analogiczna do tej jaka wynika z orzeczenia o zastosowaniu środka zabezpieczającego umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, gdyż może ono zostać uchylone w każdym czasie na podstawie art. 203 i 204 k.k.w. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2003 r., IV KZ 16/03; tak też D. Świecki (w:) D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2017, tom II, s. 629) i w związku z tym nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe.

Co więcej, jeżeli uwzględnić treść ostatniego pisma skazanego z załączoną do niego opinią sądowo-psychiatryczno-psychologiczną z dnia 9 marca 2023 r., z której wynikać ma, że u M. Ś. rozpoznano wyłącznie dyskretne zaburzenia osobowości nie wymagające leczenia, to jest to wprawdzie nowa okoliczność, która może jednak zostać rozstrzygnięta, o czym była już mowa wyżej, w trybie art. 24 § 1 k.k.w., a nie w oparciu o przepisy Rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego.

W tych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych za bezsporną uznać należy niedopuszczalność przeprowadzenia postępowania o wznowienie postępowania w oparciu o przepisy procedury karnej (art. 540, 540a, 540b i 542 § 3 k.p.k.) w odniesieniu do postanowienia sądu dookreślającego terapeutyczny system wykonania kary pozbawienia wolności (art. 96 § 1 k.k.w.), jako że orzeczenie to nie ma charakteru trwałego, a wykonanie kary w tym systemie może zostać, przy spełnieniu warunku z art. 97 § 3 k.k.w., zakończone.

Kierując się przedstawionymi względami zarządzono jak na wstępie.

[SOP]

[ał]

‎