III KK 726/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 lutego 2026 r.
SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Jarosław Matras
SSN Zbigniew Puszkarski
w sprawie A. M.
skazanego z art. 286 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 17 lutego 2026 r.,
kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego
od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt III Ka 778/21,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ropczycach
z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt II K 380/20,
uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy wyrok
Sądu Rejonowego w Ropczycach co do orzeczenia o karze i w tym
zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
[J.J.]
Jarosław Matras
Tomasz Artymiuk
Zbigniew Puszkarski
III KK 726/25
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Ropczycach wyrokiem z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt
II K 84/15, skazał A. M. na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata, za to, że „od 14 maja
2014 r. do 26 maja 2014 r. w K. woj. [...], w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
będąc jedynym właścicielem spółki D. Sp. z o.o. z siedzibą w B. doprowadził do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. w ten
sposób, że pomimo wystawienia Faktury Proforma […]/14 tytułem sprzedaży 10
sztuk drukarek marki E. i otrzymaniu za nie pieniędzy w kwocie 20249,96 zł na
wskazane konto bankowe, nie wysłał zamówionego towaru, jak również nie zwrócił
otrzymanych pieniędzy”, tj. za przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionej od tego orzeczenia wyłącznie przez
oskarżonego, który zaskarżył powyższy wyroku w całości, Sąd Okręgowy w
Rzeszowie wyrokiem z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt II Ka 272/18, uchylił wyrok
sądu meriti i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Ropczycach do ponownego
rozpoznania.
Sąd Rejonowy w Ropczycach wyrokiem z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II
K 249/18, uniewinnił A. M. od zarzucanego mu czynu.
Po rozpoznaniu apelacji wniesionej od tego wyroku przez Prokuratora
Rejonowego w Ropczycach, który orzeczenie to zaskarżył w całości na niekorzyść
A. M. , wyrokiem z dnia 3 listopada 2020 r., sygn. akt III Ka 221/20, Sąd Okręgowy
w Rzeszowie, uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę Sądowi
Rejonowemu w Ropczycach do ponownego rozpoznania.
Sąd Rejonowy w Ropczycach wyrokiem z dnia 18 października 2021 r., sygn.
akt II K 380/20, uznał A. M. za winnego tego, że „od 14 maja 2014 r. do 26 maja 2014
r. w K. woj. [...], w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, będąc jedynym właścicielem
oraz członkiem zarządu spółki D. Sp. z o.o. z siedzibą w B. doprowadził do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem firmę M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. w ten
sposób, że pomimo wystawienia Faktury Proforma […]/14 tytułem sprzedaży 10
sztuk drukarek marki E. i otrzymaniu za nie pieniędzy w kwocie 20249,96 zł na
III KK 726/25
3
wskazane konto bankowe, nie wysłał zamówionego towaru, jak również nie zwrócił
otrzymanych pieniędzy, wprowadzając w błąd prezesa i pracowników w.w. spółki co
do zamiaru i możliwości zrealizowania zobowiązania”, tj. popełnienia przestępstwa
określonego w art. 286 § 1 k.k. i za to wymierzył mu to karę 7 miesięcy pozbawienia
wolności.
Apelację od tego orzeczenia wniósł A. M. zaskarżając wyrok w całości i
podnosząc zarzuty obrazy prawa procesowego (art. 7 k.p.k.) oraz materialnego (art.
286 § 1 k.k.).
Wyrokiem z dnia 9 marca 2022 r., sygn. III Ka 778/21, Sąd Okręgowy w
Rzeszowie, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Od tego z kolei orzeczenia kasację wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich.
Zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt
III Ka 778/21, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ropczycach z dnia
18 października 2021 r., sygn. akt II K 380/20, w całości na korzyść A. M. , podnosząc
zarzut „rażącego i mającego istotny wpływ na jego treść naruszenia przepisów prawa
procesowego, to jest art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegającego na
zaniechaniu dokonania wszechstronnej kontroli odwoławczej poza granicami
podniesionych zarzutów, wskutek czego doszło do rażąco niesprawiedliwego
utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji w części odnoszącej się do wymiaru kary,
która została orzeczona surowsza niż w orzeczeniu wydanym przez Sąd I instancji
orzekający pierwotnie, bowiem wyrok jego uchylony został do ponownego
rozpoznania w następstwie apelacji wniesionej wyłącznie na korzyść oskarżonego,
co skutkowało naruszeniem art. 443 k.p.k.”.
W oparciu o ten zarzut autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego
orzeczenia Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się oczywiście zasadna,
ponieważ trafny jest podniesiony w niej zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na
treść zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego naruszenia wskazanych w nim
przepisów prawa procesowego. Umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu w trybie
III KK 726/25
4
art. 535 § 5 k.p.k. pomimo tego, że błędnie określony został w kasacji zakres
zaskarżenia. W konsekwencji tego nie mógł też być uwzględniony wniosek co do
orzeczenia następczego.
Sformułowany w kasacji zarzut dotyczył wyłącznie kwestii związanej z
rozstrzygnięciem o karze, w związku z czym jedynie w tym zakresie konieczne jest
ponowienie postępowania odwoławczego.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania zarzutu kasacji przypomnieć
należy, że przepis art. 443 k.p.k. ustanawia zakaz pogorszenia sytuacji prawnej
oskarżonego, gdy w wyniku rozpoznania środka odwoławczego, wniesionego
wyłącznie na jego korzyść, dojdzie do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do
ponownego rozpoznania (tzw. pośredni zakaz reformations in peius). Przepis ten
stanowi bowiem, że w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno
w dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy, gdy
orzeczenie to było zaskarżone na niekorzyść oskarżonego albo na korzyść
oskarżonego w warunkach określonych w art. 434 § 4 k.p.k.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego orzeczenie surowsze w
rozumieniu art. 443 k.p.k., to każde orzeczenie, które zawiera rozstrzygnięcia mniej
korzystne z punktu widzenia oskarżonego w porównaniu z orzeczeniem
dotychczasowym (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 czerwca 2009 r., V KK
2/09 i z dnia 28 lutego 2023 r., IV KK 537/22).
W realiach analizowanej sprawy zachodzi sytuacja wydania prawomocnego
już orzeczenia zawierającego rozstrzygnięcie mniej korzystne z punktu widzenia
oskarżonego w porównaniu z orzeczeniem wydanym przez Sąd Rejonowy w
Ropczycach z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II K 84/15, które zostało zaskarżone
w całości jedynie na korzyść oskarżonego. Sąd ten bowiem skazał pierwotnie A. M.
na karę roku pozbawienia wolności, zawieszając jej wykonanie na okres próby
wynoszący 3 lata. Tymczasem Sąd Rejonowy w Ropczycach, po przeprowadzeniu
postępowania ponownego w dniu 18 października 2021 r. skazał A. M. na karę 7
miesięcy pozbawienia wolności, bez warunkowego jej zawieszenia, a Sąd Okręgowy
w Rzeszowie w dniu 9 marca 2022 r. utrzymał ten wyrok w mocy. W niniejszej
sprawie większa „surowość” zaskarżonego kasacją wyroku jest zatem niewątpliwa,
bowiem wynika z utrzymania w mocy orzeczenia o karze bezwzględnej pozbawienia
III KK 726/25
5
wolności. Kara pozbawienia wolności bez warunkowego jej zawieszenia na okres
próby jest karą niewątpliwie mniej korzystną dla oskarżonego, chociażby z tego
względu, że wymaga rezygnacji z wykonywanej pracy zawodowej oraz rozłąki z
rodziną na okres odbywania kary, jak również może wywołać negatywne skutki
(dolegliwości) w sferze psychicznej.
Ponadto należy wskazać, że „ze względów gwarancyjnych, w każdym
przypadku wniesienia środka zaskarżenia przez podmiot niefachowy (stronę
postępowania osobiście) sąd odwoławczy winien przeprowadzić tzw. totalną kontrolę
zaskarżonego orzeczenia w granicach zaskarżenia, nieograniczającą się wyłącznie
do treści podniesionych zarzutów" (zob. treść uzasadnienia do postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt V KK 324/24).
Mając na względzie powyższe należy skonstatować, że gdyby Sąd Okręgowy
w Rzeszowie prawidłowo przeprowadził kontrolę instancyjną, a więc dokonał kontroli
„totalnej" poza granicami zaskarżenia i podniesionymi zarzutami do czego
zobowiązuje go zresztą art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., to dostrzegłby, że
Sąd pierwszej instancji orzekł karę surowszą niż w orzeczeniu wydanym przez sąd
orzekający jako pierwszy oraz zaskarżonym wyłącznie na korzyść i z tego względu
rozstrzygnięcie o karze jest rażąco niesprawiedliwe.
Opisane uchybienie miało istotny wpływ na treść prawomocnego wyroku,
albowiem skutkowało niezasadnym utrzymaniem w mocy wyroku sądu a quo
naruszającego pośredni zakaz reformationis in peius uregulowany w art. 443 k.p.k.
To zaś stanowiło – o czym wspomniano wyżej – orzeczenie rażąco niesprawiedliwe,
ponieważ dostrzeżenie tego uchybienia obligowało do zmiany zaskarżonego
apelacją wyroku, w części dotyczącej orzeczenia o karze, na podstawie art. 440
k.p.k.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz trafność zarzutu kasacji,
należało uchylić wyrok Sądu drugiej instancji – Sądu Okręgowego w Rzeszowie w
części utrzymującej w mocy orzeczenie sądu meriti co do rozstrzygnięcia o karze i
sprawę w tym zakresie przekazać sądowi ad quem do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
W toku ponowionego postępowania Sąd odwoławczy będzie miał na
względzie powyższe wnioski i spostrzeżenia Sądu Najwyższego.
III KK 726/25
6
Z tych względów orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.
[J.J.]
[a.ł]
Jarosław Matras Tomasz Artymiuk Zbigniew Puszkarski
