III KK 644/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 lutego 2026 r.
SSN Jacek Błaszczyk
po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron
w sprawie M.B. i R.P.
wniosków obrońców skazanych o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego
A.B.
od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt III KK 644/24,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k
p o s t a n o w i ł
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego A.B. od udziału w
sprawie kasacyjnej o sygn. akt III KK 644/24.
UZASADNIENIE
Obrońcy skazanych wystąpili z wnioskami o wyłączenie sędziego Sądu
Najwyższego A.B. od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygnaturze akt III KK
644/24.
Uzasadniając wnioski obrońcy podnieśli, że powołanie wskazanego sędziego
do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego nastąpiło w wyniku rekomendacji
Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na podstawie nowelizacji z
dnia 8 grudnia 2017 r., w odniesieniu do sędziego objętego wnioskiem, aktualizuje
się wynikające z jego wadliwego powołania domniemanie braku bezstronności,
które w świetle poglądów prezentowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego,
III KK 644/24
2
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka, oraz w piśmiennictwie, ma – zdaniem obrony – charakter niewzruszalny.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Powody uwzględnienia wniosków o wyłączenie sędziego SN A.B. w tej
sprawie są niewątpliwe.
Przepis art. 41 k.p.k. należy interpretować mając w polu widzenia szczególny
aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia sędziego, tj. szerzej niż tylko w aspekcie
istnienia obaw o stronniczość konkretnego sędziego; mianowicie słuszne jest
również baczenie na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego
dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu. W takim razie wykładnia
wspomnianego przepisu może dopuszczać także sądową kontrolę, czy w danej
sprawie nie zachodzi obawa naruszenia standardu niezależności i bezstronności
sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.
47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Jak to
zaznaczono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., V KO
37/22, celowe może być posłużenie się przewidzianą przez ustawodawcę instytucją
procesową minimalizującą, albo znoszącą takie zagrożenie w sprawie, która
dopiero ma zostać rozpoznana przez sąd. Konsekwentnie, jak w tymże
postanowieniu, również m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, nie tracąc z pola widzenia faktu
wydania w dniu 20 kwietnia 2020 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie
U 2/20, należy opowiedzieć się za aktualnością mającą moc zasady prawnej i
wiążącą każdy skład Sądu Najwyższego uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (zob. także postanowienia SN z dnia 16 września
2021 r., I KZ 29/21, i z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21). W jej pkt 1.
stwierdzono, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…)
zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3)”. Należy również, potwierdzając myśl o związaniu sądów
III KK 644/24
3
krajowych interpretacją przyjętą przez Europejski Trybunał Praw Człowieka,
przywołać – podobnie jak we wspomnianych judykatach Sądu Najwyższego –
wyrok tego Trybunału z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko
Polsce (skarga nr 43447/19), w którym stwierdzono, że z uwagi na udział w
procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada
Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ
ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana
na urząd sędziego orzekając w określonej sprawie nie stanowi niezależnego i
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.
Celowe będzie nadmienić, że tak postanowienie V KO 37/22, jak i uchwałę I KZP
2/22 Sąd Najwyższy podjął po wydaniu w dniu 10 marcu 2022 r. przez Trybunał
Konstytucyjny wyroku w sprawie K 7/21, dotyczącego zgodności z Konstytucją RP
art. 6 ust. 1 EKPC. W pkt 2. wymienionej uchwały zanegowano spełnianie
standardu bezstronności przez sędziego Sądu Najwyższego, który uzyskał
nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą
Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., a w uzasadnieniu wskazano, że „jako
bezskuteczną i sprzeczną z prawem Unii postrzegać należy praktykę Trybunału
Konstytucyjnego, której skutkiem miałoby być ograniczenie prawa sądów do
badania bezstronności sędziów i należytej obsady sądów, w tym w oparciu o normy
art. 41 k.p.k. oraz art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.”
Wymaga podkreślenia, że obrońcy wątpliwości co do bezstronności sędziego
A.B., powołanego na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, sygnalizują nie
w aspekcie personalnym, ale w aspekcie instytucjonalnym, co trudno odrzucić,
mając na uwadze wspomniany szeroki aspekt gwarancyjny instytucji wyłączenia
sędziego, powołane wcześniej (i to tylko przykładowo spośród innych) judykaty, jak
też argumentację przedstawianą w piśmiennictwie prawniczym [m.in. J. Giezek,
Zarys modelowego ujęcia bezstronności sędziego w aspekcie instytucjonalnym; P.
K., Instytucjonalne aspekty bezstronności sędziego. O proceduralnych podstawach
i sposobach rozpoznawania wniosków dotyczących wyłączenia sędziego z uwagi
na brak instytucjonalnych gwarancji bezstronności – oba opracowania (w:) P.
III KK 644/24
4
Wiliński, R. Zawłocki (red.), Bezstronność sędziego w sprawach karnych w świetle
zarzutu wadliwości jego powołania, Warszawa 2022]. Nie odrzucając argumentacji
przedstawionej we wniosku, należało się odnieść ze zrozumieniem do starania
obrońcy, by sprawę jego mandanta rozpoznał sąd instytucjonalnie bezstronny
(podkreślenie – SN), za czym, jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego V
KO 37/22, przemawiała też potrzeba zapobieżenia wystąpieniu skutków
wyrażonych w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r. oraz ewentualnej skardze strony do ETPC, której wysoce
prawdopodobne uwzględnienie stwarzałoby podstawę do wznowienia
postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k., jak też prowadziłoby do
odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa.
Ponadto kwestie wskazane powyżej zostały także zawarte w zarzutach
kasacyjnych, a dotyczących ewentualnego ziszczenia się bezwzględnej przyczyny
odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w toku procedowania w
Sądzie II instancji.
Kierując się powołanymi względami orzeczono jak w części dyspozytywnej.
[WB]
[a.ł]
