III KK 324/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 10 marca 2026 r.
SSN Marek Pietruszyński
w sprawie K.R.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 10 marca 2026 r.
wniosku obrońcy o wyłączenie sędziego
od rozpoznania sprawy kasacyjnej III KK 324/25,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. i art. 6 ust. 1
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
p o s t a n o w i ł:
wyłączyć sędzię SN A.D. od rozpoznania sprawy kasacyjnej III
KK 324/25.
UZASADNIENIE
W postępowaniu kasacyjnym prowadzonym przed Sądem Najwyższym pod
sygn. III KK 324/25 obrońca skazanego wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o
wyłączenie od rozpoznania tej sprawy sędzi Sądu Najwyższego A.D., wskazując,
że z uwagi na wadliwy konstytucyjnie sposób jej powołania do pełnienia urzędu
sędziego Sądu Najwyższego, co znalazło potwierdzenie w orzecznictwie Sądu
Najwyższego, nie jest możliwe utworzenie z jej udziałem sądu należycie
obsadzonego, gwarantującego stronie rozpoznanie kasacji przez niezależny i
bezstronny sąd w rozumieniu konstytucyjnym oraz w świetle art. 6 ust. 1 Konwencji
o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności.
III KK 324/25
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek jest zasadny.
Pole ochrony przewidzianej przepisem art. 41 k.p.k. ustanawiającym
instytucję iudex suspectus jest szerokie, co oznacza, że regulacja ta stanowi
również instrument zapewnienia stronie postępowania karnego prawa do
niezależnego i bezstronnego sądu. Wspomniany przepis przewiduje, że sędzia
podlega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W sprawie
niniejszej mamy jednak do czynienia ze szczególnym aspektem gwarancyjnym
tejże instytucji. Jej zastosowanie nie było bowiem uzależnione, jak to bywa
najczęściej, obawami o stronniczość sędziego, ale koniecznością zapewnienia
stronie sądu, co do którego nie istnieją jakiekolwiek wątpliwości w zakresie
spełnienia wymogów niezależności i bezstronności. Taka wykładnia tego przepisu
może więc przewidywać także kontrolę sądową tego, czy w konkretnej sprawie nie
dochodzi do naruszenia w omawianym zakresie standardów gwarantowanych
przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC. Jeżeli obawy takie są
uzasadnione, to tym bardziej możliwe, a nawet celowe jest posłużenie się
przewidziany przez ustawodawcę instytucjami karnoprocesowymi minimalizującymi,
albo znoszącymi takie zagrożenia w sprawie, która dopiero ma zostać rozpoznana
przez sąd.
Sąd Najwyższy nie znajduje powodów do zakwestionowania poglądu
wyrażonego w uchwale trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I –
4110 – 1/20 OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że nienależyta obsada
sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie
sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. z 2018 r. poz.3). Związanie to
nie zostało w żaden sposób zniesione wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia
20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK – A 2020, poz. 61), co zostało wyjaśnione
obszernie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. m.in. uchwała składu siedmiu
III KK 324/25
3
sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, uchwała z dnia 5 kwietnia 2022 r.,
III PZP 1/22; wyroki: z dnia 26 września 2023 r., II KK 288/23, z dnia 14 czerwca
2023 r., II KK 489/21).
Na wymowę uchwały trzech Izba Sądu Najwyższego w płaszczyźnie „
niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust.
1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności zwrócił uwagę
Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie
Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19). Trybunał wskazał –
przywołując zresztą swoje wcześniejsze poglądy, że z uwagi na udział w procesie
powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada
Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. ( w efekcie czego organ
ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) – osoba powołana
na urząd sędziego, orzekając w konkretnej sprawie nie stanowi niezależnego i
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz ( pkt
284). Także standardy prawa Unii Europejskiej wyrażają zasadę, zgodnie z którą „
gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio
ustawą, a w szczególności gwarancje określające pojęcie, jak również skład tego
sądu, stanowią podstawę prawa do rzetelnego procesu ( por. wyrok z dnia 1 lipca
2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in., C-341/06 P i C-342/06, EU:C:2008:375,
wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Simpson/Rada i HG/ Komisja, C – 542/18 RX-II i C-
543/18 RX-II, EU:C:2020:232). Rozpoznając wniesiony wniosek Sąd Najwyższy nie
mógł pozostać na te argumenty obojętny. Niedopuszczalne bowiem w świetle
jakichkolwiek standardów – czy to konwencyjnych, czy konstytucyjnych – jest
doprowadzenie do sytuacji, w której przed sądem kasacyjnym miałoby dojść do
naruszenia jednej z elementarnych gwarancji procesowych, którą jest gwarancja
dla strony, że jej sprawę rozpozna niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.
Bezsporne jest, że sędzia A.D. – wyznaczona do rozpoznania tej sprawy kasacyjnej
została powołana na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na skutek
rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z
dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U z 2018 r. poz. 3), co do której test niezależności od
władzy ustawodawczej i wykonawczej ma wynik negatywny. Okoliczność ta rzutuje
na sytuację osób – w tym wyżej wymienionych - które uzyskały powołania
III KK 324/25
4
sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak ukształtowanej KRS
(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach
c-585/18, C-624/18 i C-625/18 oraz s. 24-27 uzasadnienie uchwały trzech Izb SN),
nie tyle w płaszczyźnie organizacyjnej, tj. w aspekcie ich formalnego statusu jako
sędziów Sądu Najwyższego, co orzeczniczej, powodując, że orzeczenie wydane z
ich udziałem nie spełnia kryteriów określonych w art. 6 ust. 1 EKPCz i może na tej
podstawie podlegać wyeliminowaniu, o czym świadczy przywołane orzecznictwo
Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka.
W świetle zaprezentowanych na wstępie rozważań, w tym zwłaszcza odwołujących
się do dorobku orzeczniczego tego organu sądownictwa międzynarodowego,
którego jurysdykcję Polska respektuje od 1 maja 1993 r., należało uwzględnić
argumentację wnioskodawcy i uznać, że skład orzekający Sądu Najwyższego z
udziałem wskazanych sędziów nie spełnia kryterium „niezależnego i bezstronnego
sądu ustanowionego ustawą”, w znaczeniu obszernie omówionym na gruncie
sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce i innych, tożsamych przedmiotowo
postępowań (np. dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko
Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19).
Jedyną możliwością usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i
konstytucyjnej, jak również zapewnienia stronie postępowania składu Sądu
Najwyższego, w którym nie uczestniczy sędzia, wobec którego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe, silnie
uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej
niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i
ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie wskazanej sędzi
od rozpoznania kasacji o sygnaturze III KK 324/25.
Kierując się powołanym względami orzeczono jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[WB]
[r.g.]
III KK 324/25
5
