III KK 196/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 czerwca 2026 r.
SSN Andrzej Tomczyk
w sprawie R.Z. (poprzednio C.)
ukaranego za czyn z art. 94 § 1 k.w.,
po rozpoznaniu 29 czerwca 2026 r.,
w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść obwinionego
od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Gryficach
z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II W 541/25,
1. uchyla zaskarżony wyrok nakazowy i przekazuje sprawę
Sądowi Rejonowemu w Gryficach do ponownego rozpoznania;
2. obciąża Skarb Państwa wydatkami związanymi z
rozpoznaniem kasacji Prokuratora Generalnego.
[WB]
UZASADNIENIE
R.Z. (poprzednio C.) został obwiniony o to, że
III KK 196/26
2
w dniu 31 stycznia 2025 r. około godziny 11:50 na drodze publicznej, w miejscowości
T., kierował samochodem osobowym marki T. o nr rej. […] pomimo upływu ważności
prawa jazdy i jego nieodnowienia, tj. nie mając do tego stosownych uprawnień, tj. o
czyn z art. 94 § 1 k.w.
Sąd Rejonowy w Gryficach wyrokiem nakazowym 12 czerwca 2025 r.,
sygn. akt II W 541/25, uznał R.C. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, za
co na mocy art. 94 § 3 k.w. wymierzył mu grzywnę w wysokości 1 500 zł oraz działając
na podstawie art. 94 § 3 k.w. orzekł wobec obwinionego zakaz prowadzenia
wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym przez okres 6 miesięcy.
Wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono
odpisy orzeczenia - obwinionemu w formie doręczenia zastępczego (k. 52) -
przedmiotowy wyrok nakazowy uznano za prawomocny 20 sierpnia 2025 r. (k. 55).
Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w
całości, na korzyść obwinionego R.Z. Zarzucił on „rażące i mające istotny wpływ na
treść wyroku naruszenie przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 93 § 2
k.p.w., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że występują przesłanki do rozpoznania
sprawy obwinionego w postępowaniu nakazowym, skutkiem czego wydanie wyroku
nakazowego nastąpiło również z rażącym naruszeniem prawa materialnego, a
mianowicie art. 94 § 1 k.w., poprzez jego wadliwe zastosowanie i uznanie R.C. za
winnego popełnienia wykroczenia, polegającego na kierowaniu pojazdem
mechanicznym, w dniu 31 stycznia 2025 r., bez wymaganych do tego uprawnień w
postaci prawa jazdy, podczas gdy okoliczności popełnienia zarzucanego
obwinionemu czynu i jego wina, w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie
materiału dowodowego budzą wątpliwości, albowiem R.C. posiadał zagraniczne
prawo jazdy, termin ważności którego to dokumentu wprawdzie upłynął, jednak
termin ważności prawa jazdy nie jest równoznaczny z utratą uprawnień do kierowania
pojazdami, albowiem prawo jazdy nie stanowi dokumentu uprawniającego do
prowadzenia pojazdów mechanicznych, a jedynie stwierdza posiadanie takowych
uprawnień, w konsekwencji czego zachowanie polegające na dysponowaniu przez
obwinionego, podczas kierowania pojazdem mechanicznym, dokumentem
zagranicznego prawa jazdy, którego ważność wygasła, nie realizowało znamion
wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. i winno zostać ocenione na płaszczyźnie przepisu art.
III KK 196/26
3
95 § 1 k.w., określającego łagodniejszą, niż przewidziana w art. 94 § 1 k.w.
odpowiedzialność”
i wniósł
„o uchylenie zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi
Rejonowemu w Gryficach do ponownego rozpoznania.”
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W myśl art. 93 § 1 k.p.w. Sąd na posiedzeniu może wydać wyrok nakazowy
w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie nagany,
grzywny albo kary ograniczenia wolności. Natomiast zgodnie art. 93 § 2 zd. 1 k.p.w.
orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i
wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Uznaje się, że tryb nakazowy jest
postępowaniem uproszczonym przewidzianym dla spraw o charakterze oczywistym,
gdzie materiał dowodowy zgromadzony w fazie przedprocesowej w sposób
jednoznaczny przesądza o odpowiedzialności obwinionego, eliminując tym samym
konieczność przeprowadzania pełnego postępowania dowodowego na rozprawie
(zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2025 r., I KK 114/25). Wymóg ten
oznacza w szczególności brak wątpliwości co do tak zasadniczych kwestii, jak
realizacja przez obwinionego wszystkich znamion określonych w konkretnym
przepisie typizującym dane wykroczenie, jak również wyczerpanie pozostałych
warunków odpowiedzialności, ujętych w części ogólnej Kodeksu wykroczeń (por.
wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., V KK 524/23).
Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy taka sytuacja nie występowała.
R.Z. został ukarany za kierowanie samochodem osobowym bez uprawnień do
prowadzenia tego rodzaju pojazdów mechanicznych. Sądowi Rejonowemu w
Gryficach umknął fakt, że obwiniony w czasie popełnienia zarzucanego mu
wykroczenia mógł posiadać w zakresie kategorii B prawo jazdy, a jedynie nie
dysponował ważnym dokumentem je potwierdzającym, albowiem ten dokument
prawa jazdy, wydany przez stosowne władze brytyjskie 28 marca 2014 r.,
najprawdopodobniej utracił ważność, przy czym z uwagi na mechaniczne usunięcie
daty ważności dokumentu nie sposób ustalić w sposób kategoryczny, do kiedy
blankiet prawa jazdy był ważny (k. 10-25). Jak słusznie zaznaczył autor kasacji, na
etapie czynności wyjaśniających Komendant Placówki Straży Granicznej w […]
III KK 196/26
4
zwrócił się do Ambasady Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii
Północnej z prośbą o udzielenie informacji w przedmiocie posiadanych przez R.C.
uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B oraz ewentualnych ich ograniczeń,
jak również w kwestii ważności dokumentu prawa jazdy wydanego pod numerem […]
(k. 26), jednakże wniosek o ukaranie został skierowany przed uzyskaniem
odpowiedzi na powyższe i odpowiedź ta nie została załączona do akt postępowania
również na dalszym jego etapie.
Oznacza to, że Sąd Rejonowy w Gryficach wadliwie uznał, że 31 stycznia
2025 r. R.Z. nie posiadał uprawnień do kierowania samochodem osobowym.
Uprawnienia te prawdopodobnie posiadał, a jedynie faktycznie w czasie
przypisanego mu czynu nie posiadał dokumentu potwierdzającego te uprawnienia.
Z kolei opisany w art. 94 § 1 k.w. brak wymaganych uprawnień zachodzi jedynie
wówczas, gdy dana osoba w ogóle nie uzyskała uprawnień do prowadzenia pojazdu
określonej kategorii w sposób wskazany ustawowo, utraciła je w wyniku cofnięcia
i musi ponownie ubiegać się o uzyskanie takich uprawnień lub posiadając de facto
takie uprawnienia nie może w danej chwili ich realizować i z nich korzystać z uwagi
np. na ich czasowe zawieszenie, nie powodujące jednak ich definitywnej utraty (zob.
np. wyrok Sądu Najwyższego z 30 lipca 2024 r., I KK 232/24). Faktyczny brak
posiadania dokumentu potwierdzającego uprawnienie, które kierujący pojazdem
uzyskał, nie realizuje znamion wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z 23 października 2024 r., II KK 385/24; wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego we Wrocławiu z 28 listopada 1984 r., SA/Wr 566/84).
Oznacza to, że R.Z., będąc 31 stycznia 2025 r. prawdopodobnie uprawniony
do kierowania samochodem osobowym, mógł nie wypełnić znamion
art. 94 § 1 k.w. w ramach przypisanego mu czynu. Natomiast z uwagi na fakt
posiadania przez obwinionego prawa jazdy zagranicznego, zarzucany czyn powinien
być oceniany na płaszczyźnie art. 95 k.w. Jak słusznie bowiem zaznaczył Prokurator
Generalny tego typu dokument potwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem
obliguje kierującego pojazdem do tego, aby posiadał go przy sobie i okazał na
żądanie uprawnionego organu (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo
o ruchu drogowym, Dz. U. z 2024 r., poz. 1251).
III KK 196/26
5
Uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego, należało zatem uchylić
wyrok nakazowy wydany w sprawie oraz przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu
w Gryficach do ponownego rozpoznania.
W postępowaniu ponownym Sąd ten wyda rozstrzygnięcie zgodnie
z obowiązującymi przepisami, po dokonaniu kompletnych ustaleń faktycznych.
Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[WB]
[r.g.]
