III FZ 75/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dominik Gajewski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. [...] w O. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 116/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi S. [...] w O. z siedzibą w O. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 listopada 2021 r. nr BON.III.5220.516.2.2021.IN w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2015 r. do listopada 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S. [...] w O. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 listopada 2021 r. nr BON.III.5220.516.2.2021.IN w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2015 r. do listopada 2016 r.

Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2022 r. S. zostało wezwane do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 3 marca 2022 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 858 zł. S. zostało pouczone, że nieuiszczenie wpisu sądowego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje odrzucenie skargi.

Odrzucając skargę sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie S. zostało wezwane do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zostało przy tym prawidłowo pouczone o sposobie i terminie do uiszczenia wpisu oraz o skutkach jego nieuiszczenia. Powyższe wezwanie zostało doręczone S. w dniu 13 czerwca 2022 r. W piśmie z dnia 17 czerwca 2022 r. S. wniosło ponownie w sprawie o przyznanie prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy, prawomocnym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2022 r., odmówił jednak zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2022 r. odmawiającego przyznania S. prawa pomocy. W wyznaczonym terminie wpisu nie uiszczono. Skarga jako nieopłacona podlega odrzuceniu.

Z akt sprawy wynika ponadto, że postanowieniem z 8 sierpnia 2022 r., III SPP/Wa 314/22 (utrzymanym w mocy postanowieniem WSA w Warszawie z 30 sierpnia 2022r.), referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z 28 kwietnia 2022 r. odmawiającego przyznania s. prawa pomocy.

Strona wniosła zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji żądając jego uchylenia. Jak wskazano w uzasadnieniu, brak stosownej opłaty wynika z braku możliwości finansowych s., o czym sąd pierwszej instancji został poinformowany w stosownych wystąpieniach, które były odpowiedzią na wezwanie do złożenia dokumentów, związanych z uzyskaniem przyznania prawa pomocy. Odrzucenie zaś skargi, przed ponownym rozpoznaniem naszego wniosku, pozbawiło stronę możliwości dochodzenia słuszności naszych roszczeń, o których mowa w odrzuconej skardze i może spowodować trudne do przewidzenia skutki, związane z dalszym funkcjonowaniem s.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma (w tym przypadku skargi), od którego nie zostanie uiszczona należna opłata (w tym przypadku wpis). W razie nieopłacenia zażalenia wzywa się wnoszącego, aby uiścił należny wpis, a niewykonanie tego wezwania w terminie skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie, po zakończeniu postępowania w zakresie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy prawidłowo wezwano s. do wykonania zarządzenia w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 858 zł. złotych w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało doręczone skarżącej 13 czerwca 2022 r.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że odnotowano wpływ wniosku z 17 czerwca 2022 r. o przyznanie prawa pomocy.

Starszy referendarz sądowy, prawomocnym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2022 r., odmówił jednak zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2022 r. odmawiającego przyznania S. prawa pomocy. W wyznaczonym terminie wpisu nie uiszczono.

W świetle przedstawionych ustaleń odrzucenie skargi przez sąd pierwszej instancji należało uznać za prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym zgłoszenie żądania o przyznanie prawa pomocy w opisanych okolicznościach faktycznych stanowi czasową przeszkodę do rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi. Jak zasadnie akcentowano w judykaturze, wpływ do sądu kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w reakcji na otrzymane wezwanie do wykonania wezwania do uiszczenia wpisu, wymaga jego rozpoznania na podstawie art. 165 w zw. z art. 243 p.p.s.a. Dopiero po negatywnym załatwieniu wniosku możliwe i konieczne staje się odrzucenie skargi wobec jej nieopłacenia bez potrzeby ponownego wzywania strony do uiszczenia wpisu (zob. postanowienia NSA: z 8 grudnia 2020 r., I FZ 269/20 i z 29 października 2018 r., I FZ 259/18 - treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych dostępnej na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Jeżeli bowiem w trakcie kolejnego otwarcia biegu terminu do opłacenia skargi strona obowiązana do jego uiszczenia po raz drugi decyduje się na wdrożenie procedury zmierzającej do uzyskania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, to w przypadku niezasadności jej oczekiwań, odrzucenie skargi bez trzeciego z kolei wezwania o wpis nie czyni nadmiernie utrudnionym lub niemożliwym dostęp do sądu. Mylne zaś wyobrażenie strony co do tego, że tym razem zasługiwała na zwolnienie od kosztów sądowych, ale jej zapatrywania okazały się nieusprawiedliwione, nie powinno niweczyć skutków jakie normalnie należało wywieść z tytułu niewykonania na czas i to w warunkach braku istnienia obiektywnych przeszkód finansowych drugiego z wezwań. Tym samym, jeżeli w trakcie kolejnego otwarcia biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi strona po raz drugi, działając w oparciu o art. 243 § 1 w związku z art. 165 p.p.s.a., decyduje się na wdrożenie procedury zmierzającej do uzyskania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, sąd nie powinien ponownie wzywać do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, lecz odrzucić skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. jako nieopłaconą w terminie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – z uwagi na argument dotyczący możliwości ewentualnego zastosowania art. 243 § 1 w związku z art. 165 p.p.s.a. - powyższe reguły dotyczą sytuacji, w której w zakresie pierwszego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji oceniał przesłanki z art. 246 p.p.s.a. Nie dotyczy więc sytuacji, w której tego rodzaju wniosek z powodów formalnych nie był przedmiotem analizy sąd administracyjnego (wniosek pozostawiono bez rozpoznania). W takiej bowiem sytuacji, ponowne złożenie wniosku nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu sądowego, a sąd pierwszej instancji nie ma obowiązku zakończyć postępowanie w tym przedmiocie przed oceną przesłanek zobowiązujących do odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie w wyznaczonym terminie.

Prezentowane stanowisko wychodzi naprzeciw postulatom urzeczywistniania prawa do sądu w przypadku osób (podmiotów) znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, chroniąc jednocześnie przed nadużyciami ze strony skarżących ponawiających żądania o przyznanie prawa pomocy w celu przewlekania postępowania sądowego.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.