III FZ 482/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 60/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 26 lutego 2021 r., I SA/Gd 60/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę H. K. (dalej: "strona", "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 24 kwietnia 2020 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r.

2. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, zarządzeniem z 26 stycznia 2021 r. strona została wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 134 zł z pouczeniem, że nieuczynienie zadość wezwaniu w terminie 7 dni od doręczenia odpisu zarządzenia skutkować będzie odrzuceniem skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 24 kwietnia 2020 r. Przesyłka zawierająca powyższe zarządzenie została doręczona skarżącej 29 stycznia 2021 r. Zakreślony termin upłynął bezskutecznie.

Odrzucając skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżąca została wezwana do uiszczenia należnego wpisu i pouczona o skutkach nie zastosowania się do tego wezwania. Przedmiotowe zarządzenie zostało doręczone stronie w dniu 29 stycznia 2021 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki k. 13). Termin do uiszczenia należnego w sprawie wpisu upływał w dniu 5 lutego 2021 r., a skarżąca opłaty tej nie uiściła.

3. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie wyjaśniając, że wezwaniem z 27 stycznia 2021 r. została ona zobowiązana jedynie do podania numeru PESEL, co też w wyznaczonym terminie zrobiła. Z wezwania tego nie wynikał natomiast obowiązek uiszczenia opłaty od skargi.

W piśmie z 13 lipca 2021 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej wskazał, że popiera zażalenie i wnosi o uchylenie postanowienia z 26 lutego 2021 r. w całości. W uzasadnieniu podkreślił, że z uwagi na gwarancję prawa do sądu sąd powinien zachować szczególną ostrożność, jeśli skargę wnosi osoba starsza, niezamożna i nie korzystająca z profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu pisma podkreślono ponownie, że - zgodnie z oświadczeniem skarżącej - przesyłka sądowa nie zawierała wezwania do uiszczenia wpisu.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał postanowienie o odrzuceniu skargi po stwierdzeniu, iż mimo wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi, w wyznaczonym terminie nie uiszczono tej opłaty sądowej, natomiast uzupełniono inne braki formalne skargi (podano numer PESEL). Tymczasem w zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia podniesiono, że strona otrzymała jedynie wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL, natomiast przesyłka z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie zawierała wezwania do uiszczenia wpisu od skargi.

Jak wynika z akt sprawy oba te wezwania (wraz z innymi dokumentami) sporządzono na oddzielnych drukach, a przesyłkę skierowano w jednej kopercie. Co do zasady, przesłanie kilku dokumentów w jednej przesyłce jest stosowane w praktyce i zrozumiałe z uwagi na potrzebę ograniczania kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Niemniej jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dowodowo niemożliwe jest wykazanie, że przesyłka rzeczywiście zawierała wskazane na zwrotce pisma (karta akt sądowych – nr 13), lub ich nie zawierała - jak twierdzi strona. W obu przypadkach jest to domniemanie, które można jedynie uprawdopodobnić.

Podstawowym dokumentem wskazującym jakiego rodzaju dokumenty znajdują się (a w zasadzie powinny znajdować się) w kopercie jest oznaczenie rodzaju przesyłki dokonywane przez pracownika sądu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12.10.2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2015 r. poz. 1222; dalej: rozporządzenie), znajdującego zastosowanie w sprawie na podstawie art. 65 § 2 p.p.s.a., odbierający przesyłkę potwierdza jej odbiór na formularzu potwierdzenia odbioru przez wpisanie daty otrzymania przesyłki i umieszczenie czytelnego podpisu zawierającego imię i nazwisko.

Wypełnione prawidłowo potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy, potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanych pism. W tym zakresie dokument urzędowy korzysta z domniemania zgodności z prawdą. Domniemanie to może być jednak podważone, przy czym ustawa nie wprowadza ograniczeń co do środków dowodowych, zmierzających do obalenia domniemania zgodności takich dokumentów z prawdą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - co do zasady - strona może podważać prawdziwość dokumentu przez złożenie stosownych wyjaśnień, ale ocenie podlega wiarygodność takich wyjaśnień (zob. postanowienia NSA: z 26 września 2019 r., I GZ 308/19; z 7 lipca 2017 r., II GZ 390/17).

W rozpoznawanej sprawie w jednej przesyłce skierowano do skarżącej, działającej wówczas bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, następujące dokumenty: (1) pismo przewodnie o doręczeniu odpisu odpowiedzi na skargę, (2) odpis odpowiedzi na skargę, (3) pouczenie o wnoszeniu pism i ich doręczeniach przez sąd za pomocą środków elektronicznych, (4) pouczenie o wnoszeniu pism w formie papierowej, (5) pismo przewodnie o doręczeniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, (6) odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, (7) wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL (w sumie 9 arkuszy papieru). Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru umieszczono zaś w rubryce "rodzaj przesyłki" następującą informację: "odpis odp. na skargę, wezw. o wpis, art. poucz.ele.pesel".

W sytuacji, gdy przewidziano łączne przesłanie kilku pism, nie można wykluczyć, że jedno z wezwań omyłkowo nie zostało przez pracownika sekretariatu włożone do koperty adresowanej do strony skarżącej.

W związku z powyższym należy wskazać, że podczas pokwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma wystarczającej ilości czasu na konfrontowanie treści poświadczenia z treścią pism znajdujących wewnątrz koperty (zwłaszcza, jeśli tych pism jest więcej niż dwa). Nie można również zapominać, że strona ma prawo nie ujawniać listonoszowi jakiego rodzaju dokumenty otrzymuje z sądu, a byłoby to konieczne w sytuacji, gdy w kopercie znajdowało się 7 różnych pism, a opis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru był skrótowy.

Biorąc pod uwagę, że przesyłki tej nie doręczano profesjonalnemu pełnomocnikowi, który powinien posiadać wiedzę o konieczności każdorazowego weryfikowania zawartości przesyłki i oznaczeniem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, tego rodzaju obowiązku nie można wymagać od strony – w rozpoznawanej sprawie osoby starszej, występującej w sprawie bez pomocy pełnomocnika. W takiej sytuacji należało zatem, poza prawidłowym oznaczeniem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, sporządzić jedno pismo przewodnie, w którym w sposób zbiorczy i klarowny byłyby wymienione wszystkie dokumenty, które powinny znajdować się w kopercie. W rozpoznawanej sprawie do każdego rodzaju pisma sporządzono oddzielne pismo przewodnie, co spowodowało multiplikację dokumentów i zwiększyło niebezpieczeństwo pomyłki ze strony pracownika sądu.

Wobec stwierdzonych nieprawidłowości, nie ma żadnej pewności, że skarżąca – wśród kilku innych dokumentów - otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu, szczególnie wobec okoliczności, że inne braki formalne skargi uzupełniła w wyznaczonym terminie. Należy zatem za wiarygodne przyjąć wyjaśnienia skarżącej, że wśród doręczonych pism z niewyjaśnionych przyczyn nie było jednego z wezwań dotyczących braków skargi. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że racjonalnym działaniem strony zainteresowanej w rozpoznaniu jej sprawy jest wykonywanie wszelkich obowiązków, które są warunkiem nadania sprawie biegu.

W rezultacie wobec braku jednoznacznych dowodów na to, co w istocie zawierała przesyłka z Sądu, przyjąć należy wersję korzystniejszą dla strony skarżącej i uznać, że nie doręczono wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2016 r., II OZ 1366/16). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że zaakceptowanie w takiej sytuacji odrzucenia skargi stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (por. postanowienia NSA: z 19 marca 2009 r., II OZ 506/09; z 20 kwietnia 2009 r., II OSK 544/09; z 5 stycznia 2010 r., II OZ 1150/09; z 26 września 2012 r., I OSK 2161/12). Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wskazuje bowiem, że jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania (por. postanowienia NSA: z 1 września 2011 r., I OSK 1448/11; z 24 maja 2013 r., II OSK 1188/13; z 3 czerwca 2015 r., I OSK 1388/15; z 23 czerwca 2016 r., II OZ 664/16; z 25 października 2016 r., I OZ 1015/16).

Wobec powyższego należało przyjąć, że termin do uiszczenia wpisu od skargi nie rozpoczął biegu, a tym samym odrzucenie skargi w oparciu o art. 220 § 3 p.p.s.a. było niezasadne.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.