III FZ 462/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dalkowska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. F. z dnia 5 maja 2021 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 639/20 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2020 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 639/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej WSA w Rzeszowie) odrzucił skargę kasacyjną B. F. z 4 marca 2021 r. od wyroku tego Sądu z 8 grudnia 2020 r. oddalającego skargę z 14 września 2020 r. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 31 lipca 2020 r., nr [...], wydanej na skutek odwołania z 5 czerwca 2015 r. od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z 19 maja 2015 r., nr [...] orzekającej o solidarnej odpowiedzialności podatkowej B. F. jako byłego prezesa zarządu B. sp. z o.o. z siedzibą w P. wraz z wymienioną spółką za zaległości podatkowe tej spółki z tytułu podatku od towarów i usług za drugi kwartał 2010 r., trzeci kwartał 2010 r., czwarty kwartał 2010 r. oraz odsetki za zwłokę od ww. zaległości naliczone od dnia wydanie tej decyzji za drugi kwartał 2010 r., trzeci kwartał 2010 r., czwarty kwartał 2010 r. Jako podstawę postanowienia z 8 kwietnia 2021 r. wskazano art. 178 ustawy 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego skargi kasacyjnej w wyznaczonym przez Sąd terminie, tj. nieprzedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania strony skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Załączony do wniesionej za pomocą środków komunikacji elektronicznej skargi kasacyjnej odpis pełnomocnictwa nie został bowiem opatrzony podpisem elektronicznym. Podpisem elektronicznym podpisane zostały jedynie: pismo przewodnie, skarga kasacyjna, co potwierdza UPP. Zarządzeniem z 3 marca 2021 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania skarżącego przed NSA − w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.

Pełnomocnik skarżącej odebrał wezwanie 23 marca 2021 r., a 30 marca 2021 r. złożył poprzez platformę e-PUAP odpowiedź na wezwanie, załączając do niego dokumenty w formacie PDF: pismo "Odpowiedź na wezwanie" − podpisane podopisem elektronicznym oraz dwa "Potwierdzenia zrealizowania transakcji" − niepodpisane podpisem elektronicznym. Do pisma tego nie załączono dokumentu pełnomocnictwa.

Na postanowienie z 8 kwietnia 2021 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej skarżący złożył zażalenie 5 maja 2021 r., zaskarżając je w całości. Zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że nie załączono do skargi kasacyjnej pełnomocnictwa do reprezentowania strony skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, podczas gdy załączono skan uwierzytelnionego pełnomocnictwa z własnoręcznym podpisem i pieczątką imienną dodatkowo z podpisem całości korespondencji. Skarżący podkreślił, że wymóg wynikający z art. 37 § 1 p.p.s.a. dołączenia do akt sprawy pełnomocnictwa z podpisem mocodawcy jest tylko potwierdzeniem udzielonego wcześniej pełnomocnictwa poprzez jego potwierdzenie w materializowanej postaci. Pełnomocnictwo udzielone w dacie poprzedzającej datę wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego pozostaje zatem aktualne, jeśli jest niewątpliwe, że nie wygasło i nie zostało wypowiedziane. Zachowuje aktualność niezależnie od zmian zachodzących w składzie osobowym zarządu spółki. Sąd wzywając skarżącego do złożenia pełnomocnictwa procesowego do reprezentowania skarżącego B. F. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie doprecyzował, dlaczego załączone do skargi pełnomocnictwo nie jest prawidłowe albo nieprawidłowo uwierzytelnione. Skarżący zakwestionował również, aby pełnomocnictwo stanowiące załącznik do skargi kasacyjnej nie zostało opatrzone podpisem elektronicznym. W konsekwencji, Sąd nieprawidłowo wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, które w ogóle nie wystąpiły. Ponadto, wskazał też na problemy z przesłaniem korespondencji przez platformę ePUAP.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na nieadekwatną do rozpoznawanej sprawy argumentację pełnomocnika skarżącego przytoczoną w uzasadnieniu rozpatrywanego zażalenia. Skarżący powołał się w nim na treść uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FZ 493/18, w którym Sąd ten uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 192/18 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 20 grudnia 2017 r. Sprawa ta dotyczyła jednak innych okoliczności faktycznych. Wezwanie do uzupełnienia braków pełnomocnictwa załączone do skargi w powyższej sprawie dotyczyło przedłożenia aktualnego na dzień złożenia skargi pełnomocnictwa uprawniającego do występowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie lub przed sądami administracyjnymi. Istota spornego zagadnienia będąca przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postanowieniu z 8 sierpnia 2018 r. dotyczyła zatem aktualności pełnomocnictwa upoważniającego do wniesienia skargi. Tymczasem, w niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygania przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zagadnienie braku podpisu pod dokumentem pełnomocnictwa (odpisem pełnomocnictwa) załączonym do skargi kasacyjnej przesłanej drogą elektroniczną.

Wobec powyższego, argumentacja zawarta w uzasadnieniu rozpoznawanego aktualnie zażalenia i odwołująca się do wskazanego postanowienia w sprawie sygn. akt II FZ 493/18 nie miała odniesienia do niniejszej sprawy.

Przechodząc do analizy zarzutów podniesionych w zażaleniu z 5 maja 2021 r. należy wskazać, że zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika jest elementem formalnym pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Elementy składowe pisma strony wymienia art. 46 p.p.s.a. Szczególne wymogi w zakresie wnoszenia dokumentów w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym dokumentu pełnomocnictwa, w formie dokumentu elektronicznego regulują art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. Powołane przepisy stanowią, że w przypadku, gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno m.in. zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym (§ 2a). Zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego (§ 2b).

W orzecznictwie prezentowane są dwa przeciwstawne nurty. Według pierwszego z nich podpisanie wymaganym podpisem dokumentu elektronicznego wnoszonego przez platformę ePUAP, wewnątrz którego przekazywane są inne dokumenty, np. załączniki, skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, czyli treści formularza wraz z załączonymi do niego plikami. Wskazuje się, że formalistyczna wykładnia art. 46 § 2b p.p.s.a. co do wymogu podpisania podpisem elektronicznym odrębnie każdego dokumentu (pliku) w przesyłanym jednym dokumencie elektronicznym przeczy celowi wprowadzenia informatyzacji postępowania sądowoadministracyjnego oraz oficjalnym zasadom funkcjonowania i podpisywania pism w platformie ePUAP (zob. postanowienie NSA z 29 października 2020 r., I OZ 815/20, 11 sierpnia 2020 r., I FZ 76/20). Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16 czerwca 2020 r., II OZ 275/20, zwracając uwagę na to, że prezentowane także w orzecznictwie stanowisko, że elektroniczne podpisanie pisma głównego sporządzonego w formularzu platformy e-PUAP skutkuje podpisaniem jedynie tekstu tego pisma, a nie skutkuje podpisaniem załączonych do niego plików jest błędne, na co wskazują m.in. oficjalne zasady funkcjonowania (instrukcje i podręczniki dla platformy e-PUAP) i podpisywania pism w platformie e-PUAP oraz mechanizmy wizualizacji dla użytkowania platformy e-PUAP. Pogląd, że elektroniczne podpisanie pisma głównego sporządzonego w formularzu platformy e-PUAP skutkuje podpisaniem tekstu tego pisma oraz załączonych do niego plików wyrażony został również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 maja 2019 r., III SA/Wa 2894/18 oraz w doktrynie (zob. P. Pietrasz, Informatyzacja polskiego postępowania przed sądami administracyjnymi a jego zasady ogólne, Warszawa 2020, s. 310-311). Artykuł 46 § 2a p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do pism stron wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Tak więc podpisanie wymaganym podpisem dokumentu elektronicznego wnoszonego przez platformę e-PUAP, wewnątrz którego przekazywane są inne dokumenty, np. załączniki, skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, tj. treści formularza wraz z załączonymi do niego plikami. Wykładni tej nie przeczy również treść art. 46 § 2b p.p.s.a., zgodnie z którym zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Z przepisu tego wynika bowiem jedynie, że jeżeli strona chce wnieść do sądu załącznik w formie odrębnego dokumentu elektronicznego to ten dokument powinien być również podpisany przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Istotne jest zatem odpowiednie podpisanie przekazywanego dokumentu elektronicznego. Formalistyczna wykładnia art. 46 § 2b p.p.s.a., co do wymogu podpisania podpisem elektronicznym odrębnie każdego dokumentu (pliku) w przesyłanym jednym dokumencie elektronicznym przeczy celowi wprowadzenia informatyzacji postępowania sądowoadministracyjnego oraz oficjalnym zasadom funkcjonowania i podpisywania pism w platformie e-PUAP.

Według drugiego nurtu orzeczniczego zasadna jest formalistyczna wykładnia art. 46 § 2b p.p.s.a. W postanowieniu z 29 października 2020 r., I OZ 814/20, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "pismem w sprawie jest zarówno pismo przewodnie, jak i skarga. Ze względu natomiast na kategoryczne brzmienie art. 46 § 2a i 2b p.p.s.a. nie można przyjmować, że samo opatrzenie pisma przewodniego zaufanym podpisem elektronicznym skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego tj. w niniejszej sprawie skargi będącej załącznikiem dokumentu. (...) Ustawodawca w art. 46 p.p.s.a. rozróżnił bowiem podpisywanie dwóch elementów korespondencji elektronicznej: podpisywanie pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego (§ 2a) oraz podpisywanie załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego (§ 2b), których dotyczą zasady podpisywania przewidziane w art. 46 § 2a p.p.s.a. (tak też NSA m.in. w postanowieniu z 2 czerwca 2021 r., I GZ 151/21).

Przedstawiony powyższej sposób wnoszenia dokumentu elektronicznego i składania podpisu przez platformę e-PUAP jest również zgodny z przedstawionymi powyżej przepisami p.p.s.a. W art. 12b § 1 i § 2 p.p.s.a. mowa jest bowiem o wnoszeniu do sądu administracyjnego dokumentów elektronicznych, a warunek formy pisemnej uważa się za zachowany, jeżeli dokument elektroniczny został podpisany w sposób, o którym mowa w art. 46 § 2a. Natomiast art. 46 § 2a p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do pism stron wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego.

W niniejszej sprawie skarżący przesłał za pośrednictwem platformy e-PUAP jeden dokument elektroniczny zawierający: pismo przewodnie i załączone do niego dokumenty w formacie PDF wymienione z nazwy w załączonych plikach w treści pisma ogólnego. Uwzględniając zaprezentowane wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd orzekający w pełni podziela, należy uznać, że skarżący przesłał za pośrednictwem platformy e-PUAP jeden dokument elektroniczny zawierający pismo przewodnie i załączone do niego pliki. Dokument nie został jednak podpisany podpisem kwalifikowanym. Z treści tych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że załączono do pisma ogólnego również dokument pełnomocnictwa. Niewątpliwie załącznik zawierający pełnomocnictwo znajduje się w aktach sprawy (k.102), które sąd założył po wpłynięciu skargi kasacyjnej.

Z powyższych względów, NSA na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.