III FZ 342/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 255/23 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 lutego 2023 r. nr 3201-IEN.711.9.2022.10 w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu administracyjnym postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 23 maja 2023 r., I SA/Sz 255/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę P. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 23 lutego 2023 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę orzeczenia wskazano art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej "p.p.s.a.").

2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że pismem z 8 maja 2023 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych złożonej skargi, poprzez: złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, oraz złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (np. pełny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego). Jednocześnie zarządzeniem z 5 maja 2023 r. skarżącą wezwano do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W obu wezwaniach zawarto pouczenie, że zobowiązania nałożone wezwaniem sądu należy wypełnić w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.

Wezwanie z 8 maja 2023 r. oraz odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego zostało doręczone profesjonalnemu pełnomocnikowi strony 12 maja 2023 r.

W dniu 15 maja 2023 r. skarżąca uiściła na rachunek bankowy sądu kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego. Następnie, 16 maja 2023 r., pełnomocnik skarżącej przesłał do sądu uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa z 14 września 2021 r. wraz z potwierdzeniem uiszczenia opłaty skarbowej, dokument KRS oraz potwierdzenie uiszczenia wpisu sądowego.

Z przedłożonego na wezwanie sądu dokumentu pełnomocnictwa z 14 września 2021 r. wynikało, że zostało ono udzielone adwokatowi - doradcy podatkowemu H. D. (cyt.): "do reprezentowania spółki A. Sp. z o.o. w sprawie dotyczącej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 31 maja 2021 r. nr 3201-IEC2.711.20.2021.3 przed sądami administracyjnymi, w tym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie (sygn. akt I SA/Sz 682/21) oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym".

Z powyższego wynikało, że przedstawione do rozpoznawanej sprawy o sygn. akt I SA/Sz 255/23 pełnomocnictwo nie obejmowało swoim zakresem zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 23 lutego 2023 r., nr 3201-IEN.711.9.2022.10. i reprezentowania skarżącej w tym postępowaniu.

Przesłanie do sądu, w terminie do uzupełnienia braków skargi, pełnomocnictwa nieobejmującego swoim zakresem umocowania do reprezentowania strony skarżącej w niniejszej sprawie nie stanowi uzupełnienia braku wniesionej skargi, co skutkowało jej odrzuceniem.

3. Pismem z 30 maja 2023 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła zażalenie na postanowienie z 23 maja 2023 r. o odrzuceniu skargi.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 46 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), art. 45 ust.1, art. 77 ust. 1 i art. 78 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483; dalej: Konstytucja RP) oraz art. 232 § 1 p.p.s.a., skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności postępowania na podstawie 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. z uwagi na pozbawienie skarżącej możliwości obrony jej praw oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu złożonego zażalenia wskazano, że skoro do skargi wniesionej 31 marca 2023 r. pełnomocnik nie załączył pełnomocnictwa, sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 49 § 1 p.p.s.a. i wezwał adwokata-doradcę podatkowego H. D. do usunięcia stwierdzonego braku formalnego. Jednakże, mimo iż nadesłany przez pełnomocnika w wyznaczonym terminie (tj. 16 maja 2023 r.) zakres pełnomocnictwa nie obejmował sprawy o sygn. I SA/Sz 255/23, to w świetle obowiązujących w tej materii przepisów należy uznać, że taki stan prawny nie dawał jeszcze Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd winien bowiem podjąć próbę usunięcia braku formalnego skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez skierowanie stosownego wezwania bezpośrednio do strony skarżącej o usunięcie braku skargi przez jej podpisanie, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku stwierdzenia braków formalnych skargi przepisem szczególnym w stosunku do tej regulacji jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który stanowi, że gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, wojewódzki sąd administracyjny odrzuca skargę. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi.

Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna spełniać wymagania przewidziane dla każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym. Ponadto w sytuacji, gdy strona skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika, to zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. przy pierwszej czynności procesowej dołącza on do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Powyższy obowiązek potwierdza art. 46 § 3 ww. ustawy, z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że po pierwsze, do skargi nie zostało dołączone pełnomocnictwo upoważniające do występowania w imieniu skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie lub przed sądami administracyjnymi i po drugie, w zakreślonym w wezwaniu z 8 maja 2023 r. siedmiodniowym terminie nie nadesłano poprawnego pełnomocnictwa procesowego, upoważniającego pełnomocnika do reprezentowania strony przed sądem pierwszej instancji. Wskazany w zarządzeniu termin 7 dni jest terminem ustawowym, co oznacza, że nie może być ani skracany ani przedłużany.

Zdaniem autora zażalenia, zaskarżone orzeczenie sądu pierwszej instancji było niezasadne (przedwczesne), bowiem w sytuacji, gdy brak formalny skargi nie został uzupełniony przez pełnomocnika skarżącej, to tym samym należało wezwać stronę do uzupełnienia braku skargi poprzez jej podpisanie. Z uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy stanowiska tego nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny.

W sprawie skarga została sporządzona i podpisana przez adwokata-doradcę podatkowego H. D. Tę samą osobę oznaczono w skardze (na str. 1. jako pełnomocnika strony wraz z jego adresem i danymi kontaktowymi oraz jak wynika z koperty (k. 14 akt sądowych), skargę przesłał do organu ten sam pełnomocnik. Świadczyło to co najmniej, przy braku innych przeciwstawnych informacji ujętych w skardze, że w imieniu strony ma działać przed sądem administracyjnym pełnomocnik (który sporządził skargę, oznaczył się w niej jako pełnomocnik i przesłał ją do organu).

W konsekwencji, na tej podstawie na adres pełnomocnika należało doręczyć wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, a nie z jego pominięciem wprost do skarżącej (por. art. 67 § 5 p.p.s.a.). Z uwagi na nieuzupełnienie dostrzeżonego braku formalnego skargi przez stronę (za którą działał fachowy pełnomocnik) nie zrodził się prawny obowiązek ponownego wezwania o uzupełnienie tego samego braku, tym razem na adres strony. Sąd pierwszej instancji, w okolicznościach sprawy, nie był bowiem obowiązany wzywać bezpośrednio stronę do przedłożenia pełnomocnictwa, z którego wynikałoby iż w toku postępowania sądowoadministracyjnego reprezentuje ją profesjonalny pełnomocnik.

Wniesiona do sądu pierwszej instancji skarga była już podpisana przez osobę określoną jako adwokat-doradca podatkowy H. D., która w świetle sporządzonej skargi (zob. str. 1) reprezentowała skarżącą. Nieusprawiedliwione było więc oczekiwanie, że konieczne jest wezwanie wprost skarżącą do podpisania skargi, tylko dlatego, że reprezentujący ją pełnomocnik nie wykazał przed sądem swojej legitymacji stosownym dokumentem. Wezwanie tego rodzaju można byłoby rozważać, ale wówczas, gdy między stroną a pełnomocnikiem więź pełnomocnictwa od samego początku by nie występowała i pełnomocnik niejako sobie uzurpował status pełnomocnika, co trudno zakładać przy zawodowym charakterze działania adwokata, doradcy podatkowego i istniejących regułach odpowiedzialności dyscyplinarnej dla nich właściwych (por. postanowienia NSA: z 27 listopada 2020 r., I FZ 252/20; z 22 lutego 2023 r., I FZ 30/23; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej: "CBOSA").

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tym samym poglądów wyrażonych w przywołanych przez autora zażalenia orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, według których jeżeli osoba, która powołując się na udzielone jej pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę, a pełnomocnictwa tego w wyznaczonym przez sąd terminie nie przedstawiła, to zachodzi sytuacja braku podpisania skargi skutkująca obowiązkiem sądu wezwania strony do podpisania skargi. Sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak dokumentu pełnomocnictwa upoważniającego sporządzającego skargę pełnomocnika) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu.

Prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji skierował wezwanie do pełnomocnika "o uzupełnienie braku w postaci nadesłania pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi" i po bezskutecznym upływie terminu do wykonania wezwania, odrzucił skargę, nie wzywając uprzednio strony do podpisania skargi (por. podobnie w szczególności postanowienia NSA: z 26 kwietnia 2022 r., I OZ 128/22; z 25 sierpnia 2021 r., I FZ 89/21; z 23 marca 2017 r., I FZ 2/17; z 22 maja 2014 r., I FSK 490/14; z 25 października 2010 r., I FSK 916/10; publik. CBOSA).

Wbrew twierdzeniom autora zażalenia, odrzucenie skargi w realiach tej sprawy przez sąd pierwszej instancji nie mogło być utożsamione z odebraniem skarżącemu prawa do sądu. To bowiem wyłącznie wadliwa czynność procesowa pełnomocnika strony w zakresie uzupełnienia braku skargi doprowadziła do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powinno być gwarancją dla strony, iż będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu. Za błędy i zaniechania pełnomocnika ustanowionego w sprawie odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Mocodawca, w tym przypadku skarżąca, ponosi więc ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że mając na uwadze dobro prawem chronione, jakim jest prawo do sądu, stronie należy umożliwić uzupełnienie braków formalnych skargi. Jeżeli jednak z takiej możliwości strona nie skorzystała w sposób odpowiedni, to ponosi konsekwencje procesowe swego zaniedbania. Każde nieuzupełnienie właściwie zdiagnozowanych istotnych braków formalnych skargi skutkuje jej odrzuceniem (por. postanowienia NSA: z 29 grudnia 2011 r., I OSK 2319/11; z 12 lutego 2015 r., II GSK 69/15; publik. CBOSA). Co więcej, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje również możliwość przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności, z której to instytucji strona nie skorzystała. Należy też zauważyć, że ciężar nałożony na stronę postępowania przed sądem administracyjnym w postaci obowiązku przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa procesowego nie jest nadmierny. W tych okolicznościach nie sposób uznać, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 17 sierpnia 2022 r., II OZ 436/22; publik. CBOSA).

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.