III FZ 251/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2397/19 w przedmiocie odrzucenia skargi W.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 29 września 2020 r., III SA/Wa 2397/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę W.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 27 sierpnia

2019 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wojewódzki sąd administracyjny wskazał, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2019 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni, od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi.

Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z 26 maja 2019 r., II FZ 159/20.

Zarządzeniem z 2 lipca 2020 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z 6 grudnia 2019 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi doręczono skarżącemu 27 lipca 2020 r., a zatem termin do jego wykonania mijał 3 sierpnia 2020 r.

Do 25 września 2020 r. nie wpłynęła na rachunek sądu żadna opłata z tytułu wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Z uwagi na to, że skarżący w terminie zakreślonym przez sąd, nie uiścił wpisu od skargi, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 231 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm.; dalej: K.p.c.) poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania, albowiem naruszono zasadę facta probantur, iura novit curia w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy, w którym nie uwzględniono wyroku z 12 kwietnia 2011 r. Sądu Najwyższego sygn. II CKN 410/00;

2) art 106 § 5 p.p.s.a w zw. z art. 231 K.p.c. poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania na okoliczność braku uwzględnienia zasady facta probantur, iura novit curia, albowiem: "Dostęp do sądu musi być zagwarantowany z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, która zakazuje dyskryminowana z jakiejkolwiek przyczyny, w tym z przyczyny majątkowej. Dotyczy to wszystkich spraw rozpoznawanych przez sądy" - tak wyrok TK z 16 czerwca 2008 r., P 37/07;

3) art 165 w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a, poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania, albowiem naruszono zasadę facta probantur, iura novit curia w nin. postępowaniu w powiązaniu z wyrokiem z 12 kwietnia 2011 r. Sądu Najwyższego II CKN 410/00;

4) art. 241 p.p.s.a, poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania, albowiem skarżącego zwolniono od wpisu od skargi bez określenia zakresu tego zwolnienia w zw. z wydanym postanowieniem z 23 sierpnia 2018 r. III SAWa 1354/18 i III SA/Wa 1355/18;

5) art. 241 p.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania, albowiem wybiórczo oceniono położenie procesowe i materialne oraz nie uwzględniono wydanych postanowień WSA w Warszawie III SA/Wa 1354/18, III SAWa 1355/18, które winne być wzięte pod uwagę w nin. postępowaniu;

6) art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania, albowiem wybiórczo oceniono położenie procesowe i materialne oraz nie uwzględniono wydanych postanowień WSA w Warszawie III SA/Wa 1354/18, III SA/Wa 1355/18, które winne być wzięte pod uwagę w nin. postępowaniu;

7) art. 260 p.p.s.a. poprzez uchybienie procesowe sądu pierwszej instancji przepisom postępowania, albowiem wybiórczo oceniono położenie procesowe wydanych postanowień WSA w Warszawie lII SA/Wa 1354/18, III SA/Wa 1355/18, które winne być wzięte pod uwagę w nin. postępowaniu.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia lub o jego zmianę. Skarżący wniósł ponadto, w myśl art. 191 p.p.s.a, o zbadanie sprawy i czynności procesowych Sądu pierwszej instancji w postępowaniu o sygn. III SA/Wa 2397/19 w zw. z pozbawieniem skarżącego uczestniczenia w posiedzeniach w myśl art. 90, art. 91 § 3, art. 106 § 3 p.p.s.a., gdyż zaistniało uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy poprzez notoryczne wydawanie zarządzeń o przeprowadzeniu posiedzeń w trybie uproszczonym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W tożsamym stanie faktycznym i prawnym i przy identycznych zarzutach zażalenia orzekał Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 18 marca 2021 r., III FZ 217/21, którym oddalił zażalenie strony skarżącej. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie zgadza się z argumentacją zawartą w powołanym postanowieniu i poniżej przedstawia ją jako własną.

Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i § 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie zaktualizował się skutek procesowy, o którym mowa w art. 220 § 3 p.p.s.a. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, przy czym w wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia z 2 lipca 2019 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wyraźnie zaznaczono, że nieuiszczenie należnej opłaty skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wezwanie doręczono skarżącemu 27 lipca 2020 r. (k. 37 akt sądowych). Termin do uiszczenia należnego wpisu upływał zatem w dniu 3 sierpnia 2020 r. Ponieważ skarżący nie opłacił wpisu w zakreślonym terminie, sąd pierwszej instancji zobowiązany był skargę odrzucić, co też uczynił, stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a.

Zarzuty podniesione w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew stanowisku skarżącego brak możliwości nadania dalszego biegu skardze, wynikająca z niespełnienia przez skarżącego przewidzianego ustawą wymogu opłacenia skargi, nie może być traktowane jako ograniczenie czy też pozbawienie prawa do sądu.

Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 Sędziów z 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że na treść prawa do sądu składają się trzy uprawnienia. Po pierwsze: prawo dostępu do sądu, czyli uruchomienia procedury; po drugie: prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej zgodnej z wymogami jawności i sprawiedliwości; po trzecie: prawo do wyroku. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu (por. wyrok TK z 20 września 2006 r., SK 63/05, publ. OTK-A 2006/8/108, Dz.U.2006/170/1224, Lex nr 208373). Równocześnie jednak w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego przeprowadzenia postępowania. Przez zachowanie wymagań formalnych zarówno sąd, jak i uczestnicy postępowania realizują postulat jawnego postępowania. W przypadku każdej ze stron należy oczekiwać dbałości o swoje interesy. Sformalizowanie postępowania, co nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach, odgrywa pozytywną rolę, gdyż pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu.

Niezasadne są też zarzuty skarżącego odnoszące się do postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy. W ramach kontroli instancyjnej zaskarżonego postanowienia z 29 września 2020 r., Naczelny Sąd Administracyjny oceniał wyłącznie, czy w niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił skargę. Z tego względu argumenty skarżącego dotyczące nieprawidłowości w zakresie postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle nie mogły podlegać analizie w tym postępowaniu.

Ponadto, co do argumentacji zażalenia dotyczącej zwolnienia skarżącego z wpisu od skargi w sprawach III SA/Wa 1354/18 i III SA/Wa 1355/18, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zwolnienie od uiszczenia wpisu obejmuje swym zasięgiem wyłącznie sprawę, w której wydano postanowienie o przyznaniu prawa pomocy. Okoliczność, że w innej sprawie skarżący został zwolniony od uiszczenia wpisu, nie miała zatem wpływu na obowiązek opłacenia skargi w niniejszej sprawie.

Na uwzględnienie nie zasługuje również wniosek skarżącego o "zbadanie sprawy i czynności procesowych sądu pierwszej instancji w postępowaniu o sygn. III SAB/Wa 36/19 w zw. z pozbawieniem skarżącego uczestniczenia w posiedzeniach w myśl art. 90, art. 91 § 3, art. 106 § 3 p.p.s.a., gdyż zaistniało uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy poprzez notoryczne wydawanie zarządzeń o przeprowadzeniu posiedzeń w trybie uproszczonym". Zgodnie z art. 191 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W niniejszej sprawie przepis ten nie znajduje zastosowania, gdyż dotyczy on postępowań wpadkowych, które są niezaskarżalne, zaś takie nie zostały wydane w niniejszej sprawie. Jedyne wydane w tej sprawie postanowienie, które dotyczy prawa pomocy jest zaskarżalne, zatem nie może być poddane kontroli w ramach niniejszego postępowania na podstawie art. 191 p.p.s.a. Co również istotne w rozpoznanej sprawie nie mogło być wyznaczone posiedzenie w trybie uproszczonym, ponieważ skarga została odrzucona na etapie badania jej wymogów formalnych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.