III FZ 117/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Paweł Borszowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. S.A. z siedzibą w L. - Oddział w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 642/22 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w L. - Oddział w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 25 lipca 2022 r., nr SKO.4140.94.2022 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 4 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 642/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w L. - Oddział w L. (dalej: Skarżąca lub Spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 25 lipca 2022 r. odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Przedstawiając stan sprawy w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że wyrokiem z 15 listopada 2022 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę Spółki. Odpis sentencji ww. orzeczenia z pouczeniem o środku, terminie i sposobie zaskarżenia orzeczenia doręczono nieprofesjonalnemu pełnomocnikowi strony skarżącej 18 listopada 2022 r.

Sąd wojewódzki podniósł również, że w dniu 29 listopada 2022 r. pełnomocnik Spółki złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie wyroku. W treści wniosku wskazała, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku było wynikiem pobytu syna w szpitalu. Pełnomocnik wyjaśniła, że w otwartym terminie do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, tzn. 24 listopada 2022 r., zleciła wykonanie przelewu stanowiącego opłatę od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Tego też dnia sporządziła wniosek o uzasadnienie wyroku, jednakże ze względu na to, że biuro podawcze, skąd wysyłana jest korespondencja w Spółce było już nieczynne, wysłanie wniosku pozostawiła na dzień następny, będącym ostatnim dniem 7-dniowego terminu na złożenie tego wniosku. Jednakże cały kolejny dzień pełnomocnik spędził w szpitalu wraz z synem, który był diagnozowany w związku z upadkiem. Na potwierdzenie okoliczności pobytu syna w szpitalu pełnomocnik Spółki złożył szpitalną kartę pobytu.

Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd pierwszej instancji uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu Spółka jako podmiot dbający należycie o swoje interesy, przy dołożeniu należytej staranności, mogła przewidzieć, że jej pracownik może - nawet z przyczyn od niego niezależnych - być nieobecny w pracy i wyznaczyć na tę okoliczność osoby go zastępujące. W opinii Sądu pierwszej instancji Spółka jako strona postępowania sądowoadministracyjnego ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich osób, przy pomocy których dokonuje czynności procesowych, w tym ustanowionych pełnomocników. Przesłanka należytej staranności musi być rozpatrywana także w odniesieniu do odpowiedzialności za dobór właściwej liczby osób (pełnomocników), którym powierza się wykonanie określonych czynności, co pozwoli zabezpieczyć własne interesy i w sposób ciągły reprezentować mocodawcę w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To na spółce ciąży obowiązek zorganizowania, wykonania czy sprawowania odpowiedniej kontroli nad terminowością czynności, które w postępowaniu zawsze będą uznawane w istocie za działania samej strony.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pismem z 23 stycznia 2023 r. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika zaskarżyła je w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego treść, a to art. 86 § 1 oraz art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.) w wyniku błędnego uznania, że strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym z własnej winy, co dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu.

Pełnomocnik Skarżącej wskazał, że jest jedynym pracownikiem Oddziału Skarżącej, odpowiedzialnym za prowadzenie postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Nie posiada również możliwości udzielenia substytucji. W organizacji nie ma żadnej innej osoby, która mogłaby dokonać właściwej czynności w postępowaniach sądowoadministracyjnych i która posiada wiedzę o poszczególnych terminach procesowych. Wskazał, że w ostatnim dniu terminu do złożenia wniosku, działając pod wpływem silnych emocji i w trosce o zdrowie dziecka spędził na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym. Podniósł również, że zmuszony był zarzucić wszystkie swoje obowiązki zawodowe celem ratowania zdrowia dziecka.

Argumentując swoje stanowisko, pełnomocnik Skarżącej powołał się również na uzasadnienie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt III OZ 799/22, gdzie Sąd przywrócił termin do uzupełnienia braków formalnych skargi, wobec choroby (koronawirus) i izolacji prezesa zarządu, będącego jedynym jego członkiem. Zdaniem pełnomocnika Skarżącej, analogicznie w niniejszej sprawie pełnomocnik prowadzi wszystkie postępowania sądowoadministracyjne jednoosobowo, bez możliwości udzielenia substytucji, tak jak prezes zarządu spółki sprawował zarząd jednoosobowo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobniając jednocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy oraz brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienia NSA: z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08; z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 9/20; CBOSA).

Mając powyższe na uwadze należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. We wniosku o przywrócenie terminu wskazano, że dziecko nieprofesjonalnego pełnomocnika reprezentującego Spółkę w trakcie biegu terminu do złożenia ww. wniosku doznało wypadku, przez co pełnomocnik nie był w stanie dochować terminu. Wobec tego zauważyć należy, że w ramach kryterium należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw mieści się właściwa organizacja pracy podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu. Obowiązkiem Skarżącej była taka organizacja pracy, aby w okresie nieobecności pełnomocnika zapewnić prawidłową obsługę spraw i terminowe wykonywanie obowiązków procesowych. Przy czym porzucenie obowiązków służbowych przez jedynego pełnomocnika wskutek konieczności zajęcia się członkiem rodziny, który uległ wypadkowy nie stanowi okoliczności wyłączającej obowiązek zadbania o taką organizację pracy, aby interesy Spółki nie doznały w tej sytuacji uszczerbku.

Za błędne należy uznać porównanie Skarżącej mające zrównać rolę absencji jedynego członka zarządu spółki i jedynego pełnomocnika reprezentującego spółkę. Wskazać należy, że zarząd reprezentujący spółkę stanowi źródło dla dalszych pełnomocnictw. Jeżeli zatem jedyny członek zarządu wypełni kryteria umożliwiające przywrócenie terminu, tj. ulegnie wypadkowi, zostanie poddany izolacji to zasadnym wydaje się uwzględnienie takiego wniosku. W przypadku jedynego pełnomocnika Spółki, będącego jednocześnie jej pracownikiem to na Spółce (mocodawcy) ciąży obowiązek znalezienia zastępstwa dla pracownika zajmującego się bieżącą obsługą procesową pracodawcy.

Wobec tego wskazać należy, że powołane we wniosku okoliczności nie uzasadniają przywrócenia terminu, bowiem jak już wyżej wskazano, instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jej zastosowanie nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Skarżąca nie zadbała o właściwą organizację pracy i nie zapewniła zastępstw pracowniczych, nie można zatem uznać, że zachowała należytą staranność w prowadzeniu swoich spraw.

Nie można również pominąć faktu, że upoważniony przez Skarżącą pełnomocnik sam nie uległ wypadkowi, zatem nie był pozbawiony możliwości kontaktu ze Skarżącą, toteż nie można uznać jakoby brak przekazania informacji o niewysłaniu korespondencji do sądu nosił znamiona niezawinionego działania. Sytuacja pozwalała bowiem na poinformowanie Skarżącej o konieczności podjęcia przezeń dodatkowych czynności koniecznych do wywiązania się z obowiązku terminowego wniesienia pisma procesowego.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Wobec czego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.