III FSK 995/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 887/18 w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 19 kwietnia 2018 r., I SA/Rz 125/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę I.P. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 6 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009 r. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wywiodła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, a to art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 849 ze zm., dalej: u.p.o.l.) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku braku poczynienia ustaleń co do posiadania samoistnego przez przedsiębiorcę górniczego przedmiotowego gruntu, gdyż działka skarżącej znajduje się na terenie górniczym objętym koncesją na eksploatację złoża,

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 i art. 134 § 1 i art. 170 p.p.s.a. poprzez przyjęcie za wiążące jedynie danych z ewidencji gruntów i budynków, które to dane nie zawierają danych obszaru górniczego objętego koncesją na wydobywanie kopalin, który to obszar obejmuje działkę skarżącej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi na rozprawie.

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie nie złożyło odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Zarządzeniem z 30 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną (skarga kasacyjna z 2019 r.) oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował ją na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione pismem z 8 kwietnia 2022 r. oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Żadna ze stron z tej możliwości nie skorzystała, a nadto nie sprzeciwiono się skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie niejawne.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

Przed przystąpieniem do analizy zarzutów kasacyjnych należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego wyznacza zakres kontroli przeprowadzonej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem sam autor skargi kasacyjnej określa zakres kontroli instancyjnej wskazując, adekwatny jego zdaniem w danej sprawie, wzorzec kontroli. Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, to na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania naruszonych przez sąd przepisów, tego na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie, a w przypadku naruszenia prawa procesowego - wskazanie także wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma bowiem obowiązku, ani prawa samodzielnie poszukiwać wzorca kontroli kasacyjnej, czy domniemywać intencji strony, tudzież konkretyzować zarzuty kasacyjne, w tym domyślać się i uzupełniać przedstawioną w rozpoznawanym środku prawnym argumentację (np. wyroki NSA: z 19 grudnia 2019 r., I FSK 2013/19; z 18 stycznia 2018 r., I FSK 667/16; z 13 września 2017 r., I FSK 2253/15; z 1 lipca 2014 r., I FSK 1041/13).

W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

Wywiedzione w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuty naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 i art. 134 § 1 i art. 170 p.p.s.a sprowadzają się w istocie do podważenia oceny prawidłowości określenia łącznego zobowiązania pieniężnego w oparciu o zapisy ewidencji gruntów i budynków (art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2015 r. poz. 520 ze zm., dalej: u.p.g.k.), poprzez przyjęcie za wiążące danych, które nie zawierają danych obszaru górniczego objętego koncesją na wydobywanie kopalin obejmującego sporną działkę. Skarżąca podnosi, że faktycznie jest to obszar, na którym prowadzona jest działalność gospodarcza zakładu górniczego.

Wymieniony zarzut procesowy jest całkowicie nieuzasadniony. Skarżąca nie wskazuje okoliczności i dowodów, które miałyby świadczyć o zasadności jej twierdzeń. Nie wyjaśnia też, jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć ewentualne naruszenie powyższych przepisów. Uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowi jedynie oderwaną od przepisów prawa polemikę ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji.

Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy wskazać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje na rzeczywisty zakres rozstrzygania oraz na tok rozumowania, który doprowadził do określonej oceny rozstrzygnięcia podlegającego zaskarżeniu. Zostało ono przy tym sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a. i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie wyroku zawiera też stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tym samym nie został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a.

W sporządzonym uzasadnieniu podkreślono, że Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekały związane oceną prawną wyrażoną w wydanych w sprawie wyrokach sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., II FSK 567/19). Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego oznacza, że obecnie WSA w Rzeszowie nie mógł formułować w zaskarżonym wyroku nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem przez WSA w Rzeszowie w wyroku z 4 sierpnia 2015 r., I SA/Rz 509/15 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2017 r., II FSK 3145/15, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

WSA w Rzeszowie orzekając poprzednio w kontrolowanej sprawie (wyrok z 4 sierpnia 2015 r.) odniósł się do wszystkich kwestii dotyczących m.in. obowiązku podatkowego ciążącego na skarżącej z tytułu własności działki nr [...]. WSA uznał, że nie narusza przepisów prawa obciążenie skarżącej podatkiem rolnym i od nieruchomości jako właścicielki działki nr [...]. Stwierdził, że skarżąca z tytułu własności działki nr [...], w oparciu o przepisy art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. i art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku rolnym jest podatniczką podatku rolnego i od nieruchomości, który jest wymierzany w postaci łącznego zobowiązania pieniężnego. Jednocześnie sąd odniósł się do argumentów podnoszonych przez stronę wynikających z działalności zakładu górniczego, która miała odbywać się również na gruncie podatniczki co miało powodować, że to zakład ten był posiadaczem tego gruntu i to na nim powinien ciążyć obowiązek zapłaty podatku od nieruchomości. WSA w tym zakresie stwierdził, że przedsiębiorca górniczy prowadzący zlokalizowany w sąsiedztwie tej działki [...] nie nabył w stosunku do tego gruntu władztwa mającego postać posiadania samoistnego. Sąd wyraził zatem pogląd, że zakład górniczy nie stał się posiadaczem samoistnym gruntu skarżącej, a tylko w takim przypadku mógłby się stać podatnikiem na mocy art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. i 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku rolnym. NSA wyrokiem z 19 grudnia 2017 r. oddalił skargę kasacyjną skarżącej podzielając ocenę prawną wyrażoną przez sąd pierwszej instancji.

Organ podatkowy, a następnie WSA w Rzeszowie ponownie rozpoznając sprawę uwzględniły wskazaną oceną prawną. Skarżąca kasacyjne, wobec regulacji art. 153 p.p.s.a., nie może skutecznie kwestionować opodatkowania jej jako właścicielki działki nr [...].

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 170 p.p.s.a. Stosownie do tej regulacji orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak wskazano powyżej sąd pierwszej instancji uwzględnił wydane w sprawie prawomocne orzeczenia. WSA, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, nie powoływał się na orzeczenie WSA w Rzeszowie z 9 lipca 2013 r., I SA/Rz 373/13.

Wskazany w ramach analizowanego zarzutu art. 3 § 1 p.p.s.a. jest normą o charakterze ustrojowym i wyznacza zakres kognicji sądów administracyjnych. Do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Nawet ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej, jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie (por. wyrok NSA z 17 listopada 2021 r., II OSK 3442/18).

W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. W ramach zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (zob. wyrok NSA z 25 września 2018 r., I OSK 682/18). Z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji nie wynika, aby sąd ten nie rozstrzygnął w granicach tej sprawy, aby je przekroczył lub zawęził, zwłaszcza, że w uzasadnieniu odniósł się do kwestii, co do których skarżąca miała wątpliwości. Przepis ten można zaś naruszyć w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tylko wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy okoliczności i dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu, którego dotyczy skarga, popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku. Nie można natomiast kwestionować w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. wyniku sądowej kontroli ustaleń faktycznych sformułowanych przez organy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wykazano, aby w istocie doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., nie wskazano bowiem na okoliczności czy dowody, które zostały pominięte, a były na tyle istotne, że sąd pierwszej instancji powinien je uwzględnić z urzędu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w zakresie braku poczynienia ustaleń co do posiadania samoistnego przez przedsiębiorcę górniczego, należy stwierdzić, że zarzut ten nie jest zasadny. Przede wszystkim za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego nie można podważać ustaleń stanu faktycznego. Elementy stanu faktycznego ustalonego przez organy, a zaakceptowanego przez sąd administracyjny można zwalczać jedynie adekwatnymi zarzutami naruszenia przepisów postępowania. Nadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyjaśniono w żaden sposób na czym miała polegać błędna wykładnia wskazanych przepisów, ani też ich niewłaściwe zastosowanie.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l., podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3. Sąd pierwszej instancji, jak i organy podatkowe prawidłowo uznały skarżącą za podatnika podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego w ramach łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009 r. jako właścicielkę opodatkowanych nieruchomości.

Z tych względów skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Jacek Pruszyński Anna Dalkowska Sławomir Presnarowicz